Abutalıb Abdullayev

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abutalıb Abdullayev
bayraqBakı İcraiyyə Komitəsinin "Bakıqaz" trestinin direktorubayraq
1942 — 1952
bayraqBakı şəhər Zəhmətkeş Deputatlar Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədr müavinibayraq
1952 — 1953
bayraqAzərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı naziribayraq
1954 — 1963
Sələfi Sadıq Rəhimov
bayraqAzərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı nazirliyinin Baş Qaz İdarəsinin rəisibayraq
1963 — 1969
bayraqAzərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Qaz təsərrüfatı Baş idarəsinin rəisibayraq
1969 — 1971
bayraqSSRİ Qaz sənayesi nazirliyinin Bakı Magistral Qaz Kəmərləri İdarəsinin direktorubayraq
1972 — 1973
bayraqSSRİ Qaz sənayesi nazirliyinin Qaz Nəqli İstehsalat Birliyinin ("Azərqaznəql"in) direktorubayraq
1973 — 1976
Şəxsi məlumatlar
Partiya КПСС.svg Sov.İKP (1939-1980)
Təhsili 1. Bakı Sənaye texnikumu
(19261931)
2. Azərbaycan Sənaye İnstitutu
(19311936)
Doğum tarixi
Doğum yeri Bakı, Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi (67 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan Azərbaycan SSR
Atası Mir Ağa Mir Abdulla oğlu
Anası Bilqeys xanım
Həyat yoldaşı Ceyran Abdullayeva
Uşaqları Sevil, Səadət, Gülnaz

Təltifləri "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni "Şərəf Nişanı" ordeni "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
Abutalib12.jpg

Abutalıb Mir Ağa oğlu Abdullayev (1912-1980) — Sovet dövrü Azərbaycanın təsərrüfat xadimi, mühəndisi, ixtiraçısı, qaz təsərrüfatının təşkilatçısı; Azərbaycanın şəhər, qəsəbə və kəndlərinin qazlaşdırılması və qaz infrastrukturunun yaradılması prosesinə rəhbərlik etmiş şəxs. Bakı şəhərində (İçəri şəhərdə) dənizçi ailəsində anadan olmuşdu.

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

  • 1926-cı ildə Bakıda beşillik məktəbi bitirəndən sonra Sənaye texnikumunda qazma ixtisası üzrə təhsil almışdı. 1931−1936-cı illərdə istehsalatdan ayrılmadan Azərbaycan Sənaye İnstitutunun neft-mədən fakültəsində oxumuş, dağ mühəndisi diplomunu almışdı.  
  • 1946−1948-ci illərdə Marksizm-Leninizm institutunun tarix fakültəsinin axşam şöbəsində təhsil almışdı.

Əmək fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1929-cu ildən başlayaraq neft sənayesində fəhlə və çilingər, 1931-ci ildə isə “Leninneft” neft-qaz trestində qaz kontorunun texniki olmuşdu. Daha sonra o zaman yeni təsis olunmuş Bakı İcraiyyə Komitəsinin “Bakıqaz” trestində texnik (1933), istismar şöbəsinin müdiri (1936−1940) və baş mühəndisi (1940−1942) vəzifələrində işləmişdi.

Bundan sonra tutduğu vəzifələr:

  • “Bakıqaz” trestin direktoru (1942−1952);
  • Bakı şəhər Zəhmətkeş Deputatlar Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini (1952−1953);
  • Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Kommunal Təsərrüfatı və Mülkitikinti şöbəsinin rəisi (1953−1954);
  • Azərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı naziri (1954−1963);
  • Azərbaycan SSR Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyinin Sənaye və kommunal-məişət obyektlərin qazlaşdırılması və qazla təchiz edilməsi Baş idarəsinin (Baş Qaz İdarəsinin) rəisi (1963−1969);
  • Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Qaz təsərrüfatı Baş idarəsinin rəisi (1969−1971);
  • SSRİ Qaz Sənayesi Nazirliyinin Bakı Magistral qaz kəmərləri idarəsinin direktoru (1972−1973);
  • SSRİ Qaz Sənayesi Nazirliyinin Azərbaycan Qaz Nəqli İstehsalat Birliyinin (“Azərqaznəql”in) direktoru (1973−1976).

1976-ci ildə təqaüdə çıxandan sonra “Bakıqaz” trestində mühəndis vəzifəsində çalışmışdı.

İctimai-siyasi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan Kommunist partiyasının üzvü (1939);
  • Azərbaycan Kommunist partiyasının Bakı şəhər komitəsinin büro üzvü (1948);
  • Azərbaycan Kommunist partiyasının Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd (XXIII qurultay, 1958);
  • Azərbaycan Kommunist partiyasının Mərkəzi Komitənin üzvü (XXIV qurultay,1960).
  • 1948-ci və 1953-cü illərdə Bakı şəhər Zəhmətkeş Deputatları Sovetinin deputatı.

Xidmətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 1930-cu illərin ortalarında Bakının qazlaşdırılması üzrə Baş sxemini tərtib edən baş mühəndisin müavini idi. 1950-ci illərin əvvəlinə qədər Bakının qaz infrastrukturu həmin sxem üzrə inkişaf edirdi;
  • 1957-ci ildə Bakı və Sumqayıtın qazlaşdırılmasının yeni Baş planının hazırlanmasına rəhbərlik etmişdi;
  • 1958-ci ildə Azərbaycanın qazlaşdırılmasının Baş sxeminin tərtib edilməsinə rəhbərlik etmişdi;
  • 1960-cı ildə Azərbaycanda onun rəhbərliyi ilə ilk dəfə olaraq maye qazla şəhər və rayonlarının qazlaşdırılması və infrastrukturun yaradılması həyata keçirilmişdi;
  • 1957−1962-cı illərdə onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan SSRin şəhər (Bakı və Sumqayıt istisna olmaqla), qəsəbə və kəndlərinə ilk dəfə təbii qaz verildi;
  • 1970-ci ildə tərtib edilmiş və 1980-ci ilə qədər hesablanmış Respublikanın qazlaşdırma üzrə Baş sxeminin hazırlanmasına rəhbərlik etmişdi;
  • Azərbaycanda ilk yeraltı qaz anbarının yaradılması üçün təşəbbüs göstərmiş və 1973−1976ci illərdə Qalmazda onun tikintisinə rəhbərlik etmişdi.
  • Azərbaycanın qaz təsərrüfatı üçün kadrların yetişdirilməsinə xüsusi diqqət yetirmiş, onun rəhbərliyi altında çoxlu sayda qaz təsərrüfatı mütəxəssisləri yetişmişdi;

İxtiraları və səmərələşdirici təklifləri[redaktə | əsas redaktə]

İyirmidən çox səmərələşdirici təkliflərin və ixtiraların müəllifi idi, onların ən əhəmiyyətliləri aşağıdakılardır:

  • Qırın bişirilməsi üçün maye qazla işləyən və odluqla təchiz edilən xüsusi qurğu. Bu ixtira sənayenin müxtəlif sahələrində istifadə edilmiş və böyük səmərənin əldə edilməsinə görə Bakı Şəhər Zəhmətkeşlər Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin 4. 02. 1949 il tarixli 48 №-li qərarı ilə mükafatlandırılmışdı;
  • “Taqan” tipli kiçik həcmli ikigözlü stolüstü qaz plitəsinin daha yüngül metaldan istehsal edilməsini, konstruksiyasının dəyişdirilməsini və qaz təzyiqi zəif olduqda bu plitədən istifadə etmək üçün xüsusi odluğu təklif etmişdi. Onun istehsal edilməsi üçün 1948-ci ildə “Bakıqaz” trestinin təmir-mexaniki emalatxanasında tökmə sexi təşkil olunmuşdu;
  • Azərbaycanda “Radiator” (üzərində rəsm olduğuna görə, xalq arasında “Ceyran” kimi tanınmışdır) tipli isitmə cihazının konstruksiyasını təklif edərək istehsalını təşkil etmişdi. Həmin radiatorlar gələcək onilliklər ərzində Azərbaycanda istifadə edilmişdi;
  • 1951-ci ildə təmir olunan binaların fasadlarında fəhlələrin işləməsi üçün qurulan dəmir bəndin (və ya iskələnin) qaz borularından düzəldilməsini təklif etmişdi. Onun üstünlüyü ondan ibarət idi ki, həmin iskələ qısa zaman ərzində asanlıqla istənilən binanın qabağında qurula və sökülə bilərdi. Onun istehsalı “Bakıqaz” trestinin emalatxanalarında təşkil edilmişdi;
  • Qaz təzyiqinin tənzimləyici qurğularının kiçildilmiş modellərini dəmir-beton şkaflarda yerləşdirməyi təklif etmişdi. Yeniliyin səmərəliliyi 25.04.1959 il tarixli Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə təsdiq edilmişdi.
  • Əhali tərəfindən istifadə edilən su qızdırıcıları üçün yeni “AA” təhlükəsizlik avtomatını və şkaflarda quraşdırılan kiçik həcmli “Azərbaycan” tipli qaz təzyiqinin tənzimləyicisini ixtira etmişdi. Bu ixtiralar 1968-ci ildə Moskvada Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatının Nailiyyətləri Sərgisinin gümüş medalı ilə təltif olunmuş və uzun illər boyu qaz təsərrüfatında istifadə edilmişdi;
  • Azərbaycanda və SSRİ-nin cənub bölgələrində yeraltı qaz kəmərlərinin 0,5 metr dərinliyində yerləşdirməsini təklif etmişdi (bundan əvvəl onları daha dərində yerləşdirirdilər). Bu yeniliyin tətbiq edilməsi SSRİ Qaz Sənayesi Nazirliyinin 08.10.1964-cü il tarixli 10-1224 №-li qərarı ilə tövsiyə edilmişdi.
Abdullayev.jpg

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • Elmi dərəcə: Texnika elmləri namizədi. Dissertasiya mövzusu: Şəhərlərin qazlaşdırılmasının səmərəli əsasları. Bakı, 1946.
  • Monoqrafiya: Qazın hasilatı, nəqli və işlədilməsi (A. A. Nərimanovla həmmüəlliflikdə). Bakı: Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1967.
  • Məqalələr: Hava ilə qarışmış yanacaq qazların istifadəsi. Moskva, Qaz təsərrüfatı № 1(15), 1970. s. 21-23; w Qazın nəqli sistemlərində təzyiqin tənzimlənməsi zamanı rejimin pozulması problemi. Bakı, Texniki tərəqqi uğrunda № 5, 1975, s. 62-66; w İkinci dünya müharibəsi illərində Bakının kommunal təsərrüfatı. Bakı, Texniki tərəqqi uğrunda № 10, 1975, s. 67-71; w Qalmaz yeraltı anbarına qazın sınaq məqsədi ilə vurulması. Moskva, Qaz təsərrüfatı № 4 (15), 1976. s. 17-21.
  • lmi redaktorluq: S. Smirnov, A. İ. Şirkovski. Qazın hasil və nəql edilməsi. / Dərs vəsaiti (rus dilindən tərcümə). Bakı: Azərbaycan dövlət neft və elmi-texniki ədəbiyyat nəşriyyatı, 1960; w S. H. İsmayılova. Qaz işinə dair mə-sələlər. / Dərs vəsaiti. Bakı: Azərbaycan dövlət neft və elmi-texniki ədəbiyyat nəşriyyatı, 1960.

Müəllimlik fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

  • 1949-cu və 1978−1979-cu illərdə “Bakıqaz” trestində qaz təsərrüfatı işçiləri üçün təşkil edilmiş ixtisaslarının təkmilləşdirmə kurslarında mühazirə-lər oxumuş;
  • 1948−1952-ci illərdə Kommunal-inşaat texnikumunda ixtisas fənləri üzrə dərs demiş;
  • Qaz təsərrüfatının təşkili və istismarı üzrə 1950−1955-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya institutunda saathesabı mühazirələr oxumuşdu.

Orden və medalları, fəxri adları[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]