Antropologiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Zoologiyanın bölmələri

Antropologiya

Animal diversity October 2007.jpg

Zoologiyanın şöbələri

AkarologiyaAntropologiya
ApiologiyaAraxnologiya
HelmintologiyaHerpetologiya
İxtiologiyaKarsinologiya
KetologiyaKonxologiya
MalakologiyaNeyroetologiya
MirmekologiyaNematologiya
OologiyaOrnitologiya
PaleozologiyaPlanktologiya
PrimatologiyaProtozoologiya
TeriologiyaXiropterologiya
EntomologiyaEtologiya

Görkəmli zooloqlar

Georq Kyuvye · Çarlz Darvin
Karl Linney · Konrad Lorens
Sey Tomas · Edvard Uilson
Alfred Rassel Uolles · digərləri…

Tarix

Antropologiya — insan haqqında elmdir. Təbiət elmlərindəndir. insanın yaranması və inkişafı, insan irqlərinin yaranması və insanın fiziki quruluşunun normal dəyişmələri haqqında elmdir.[1] Qərbdə bu elmə insanın təbii tarixindən əlavə, həmçinin etnoqrafiya və arxeologiyanı da aid edirlər. İnsanın əmələ gəlməsində ictimai amillər daha çox rol oynadığında antroplogiya humanitar elmlərədə sıx əlaqədardır. Antropologiya insanın morfologiyası, antropogenez və irqşünaslıq kimi əsas bölmələrdən ibarətdir.

Etimologiya[redaktə]

Antropologiya Yunan sözləri olan "ánthropos" ("insan") və "lógos" ("söz, elm") sözlərindən əmələ gələn düzəltmə sözdür. İngilis dilində "anthropology" kimi işlədilən "antropologiya" sözünü yalnız sözün axırına artırılan şəkilçi baxımından ("iya") rus sözü saymaq olar. Bu gün bu sözü istənilən digər bir formaya salmaqla biz ya fransız, ya ingilis, ya da digər bir dilin sözünü işlətmiş olarıq.

İnsan morfologiyası[redaktə]

İnsan morfologiyası somatologiyayamerologiyaya bölünür.

Somatologiya[redaktə]

Somatologiya insan orqanizmin fərdi dəyişkənliyinin qanuna uyğunluqlarını, rüşeym inkişafının ilk mərhələsindən qocalığa qədər insanın yaş xüsusiyyətlərini, müxtəlif bioloji və sosioloji amillərin insanın bədən qurluşuna təsiri, insanın konstitusiyasını öyrənir.

Merologiya[redaktə]

Merologiya insan orqanizminin ayrı-ayrı hissələrinin dəyişkənliyini tədqiq edir. Nəticədə insanın başqa canlılarla qohumluq əlaqələrini və onun heyvanlar aləmində yeri müəyyən olunur.

Antropogenez[redaktə]

Insanin yaranması hələ qədim zamanlardan insanları maraqlandıran əsas məsələlərdəndir.Qədim Şərqdə insanın yaranmasını dinlə əlaqələndirilir.Antik dövrdə iki nöqteyi-nəzər olmuşdur.1.Atomistlər-insanın formalaşmasını canlı aləmin son nəticəsi kimi qəbul edirdilər.2.İdealistlər-insanın mövcudluğunu fövqəltəbii qüvvələrlə bağlayırdılar.İntibah dövründə insanın mövcudkuöu ilə bağlı yeni mülahizələr yarandı.18-ci əsrdə Karl Linney Təbiətin sistematikası əsərində insanı primatlar dəstəsinə aid etmişdi.18-ci əsrin sonu 19-cu əsrin əvvəllərində Jan Batist Lamark təkamül nəzəriyyəsini irəli sürdü.

İrqşünaslıq[redaktə]

1684-cü ildə fransız anatomu Fransua Bernye insanların xarici görünüşündəki fərqləri insan irqi anlayışı ilə ifadə etmişdir.Bernye bu fərqlərin yaranmasını təbii coğrafi şəraitin təsiri ilə əlaqələndirirdi.

Mənbə[redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Xarici keçidlər[redaktə]

Ayrıca bax[redaktə]


Elmi istiqamətlər | Elm haqqında
Humanitar | İctimai | Təbiət | Texniki | Tətbiqi
Riyaziyyat | Fizika | Kimya | Coğrafiya | Astronomiya | Geologiya | Biologiya | Tarix | Dilçilik | Filologiya | Fəlsəfə | Psixologiya | Sosiologiya | Antropologiya | İqtisadiyyat | İnformatika