Arqun (çay)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Arqun
Shatili valley.jpg
Ölkə
Mənsəbi Sunja (Terekin qolu)
Uzunluğu
  • 148 km
Su sərfi 45,6 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 3.390 km²
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Arqun (çeçen. Чӏаьнтий-Орг, gürc. არღუნი) - Şimali Qafqazda GürcüstanRusiya ərazisindən axan çaydır. Sunja çayının sağ qoludur (Terek hövzəsi).[2]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Arqun çayının uzunluğu 148 km, hövzəsinin sahəsi isə 3390 km²-dir.[3] Çayın Orta yamacı 17,63 m / km təşkil edir. Su axınının orta sürəti 45,6 m³ / s-dir. Arqun çayının qidalanma mənbələri müxtəlifdir. Arqun üzərində davamlı donma müşahidə olunmur.[4] Arqun çayı, Böyük Qafqaz dağ silsiləsinin şimal yamacındakı buzlaqlardan başlayır. Yuxarı çaylarda, Şaroarqun çayı ilə birləşmədən əvvəl, tarixən Çantı-Arqun adlanmışdır.[5]

Bundan əlavə, düzənliyə çatmamışdan əvvəl ("Arqun qapısı" deyilən (Yan Qafqaz silsiləsi), çay mənbələri yaxınlığında və ya aşağıda demək olar ki, davamlı meşələrlə örtülmüşdür. Çay, Arqun dərəsində dağlıq Çeçenistan ərazisindən axır. Arqun çayı bir çox dağ çayını birləşdirir. Arqun hövzəsinin dağlıq hissəsi və onun qolları dağlıq Çeçenistanın qərb hissəsini - Itum-Kalinski və Şatoy rayonlarını təşkil edir. Bu bölgə çeçenlərin məskunlaşdığı yerlərdən biridir və ənənəvi qüllə tipli quruluşa malik qədim kəndlərin çoxsaylı xarabalıqları ilə xarakterizə olunur. Arqun, Çeçenistan Respublikasından əlavə, Gürcüstan ərazisindən, o cümlədən Kevsureti bölgəsinin şimal-şərqindən axır.

Arqun çayı düzənliyə çatdıqdan sonra Çeçenistanın QroznıŞali bölgələri arasındakı sərhəd Sunja çayına axanadək davam edir.

Arqun çayının vadisində əhali sıx məskunlaşmışdır. Çayın meşə dərəsində olması çeçenlərə sahilində çox sayda kənd və digər yaşayış evləri tikməyə imkan verir. Bura müharibədən əvvəl, özəl mülklərin demək olar ki, davamlı inkişafı ilə fərqlənirdi.

Arqun çayının aşağı axınında VXIII əsrdə əsası qoyulan Arqun şəhəri yerləşir. Çay suvarma və su təchizatı üçün istifadə olunur. Arqun çayı üzərində kiçik su elektrik stansiyalarının qurulması planlaşdırır.[6]

Hidronimin mənşəyi[redaktə | əsas redaktə]

Çeçen dilində Arqun (Çeçen. Орга) dərə, çuxur, hidronim (dağlıq çeçen dilində " ark, arg " olub "çay" mənasını verir) deməkdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. GEOnet Names Server — 2018.
  2. Аргун // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. Река Аргун (Чанты-Аргун, Аргун)
  4. Река Аргун » Родники святые минеральные источники
  5. Чанты-Аргун .// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  6. «Вода России» - Аргун

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]