Ayon adası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ayon adası
rus. Остров Айон
Ayon Island - Landsat TM 102.jpg
69°47′24″ şm. e. 168°39′03″ ş. u.
Ölkə Rusiya Rusiya
Region
Akvatoriya
Sahəsi 2000 km²
Uzunluğu
  • 63 km
Eni 38 km
Hündür nöqtəsi 64 m
Əhalisi 242 nəfər (2012-ci il)
Ayon adası xəritədə
Ayon adası
Ayon adası

Ayon adasıŞərqi Sibir dənizində Çaun körfəzində yerləşir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu ərazisində yerləşir.

Adının etimalogiyası[redaktə | əsas redaktə]

Çukot ədəbiyyatında ае, аyо 'baş beyni' və ya eyu, eyo 'sağalmaq, rahatlanmaq' mənasını verir. Ada əsasən marallaraınn dincini almaq məqsədinə xidmət edirdi[1].

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Ayon Çaun körfəzinin qərbində, Kolıma körfəzinin şərqində yerləşir. Adanın ətrafında Çenkul, Riyanranot və digər adalar yerləşir. Adanın uzunluğu 63 km, eni 38 km təşkil edir. Ada ərazisi demək olar ki, düzənlikdən ibarətdir. Ən hündür nöqtəsi 64 metrdir. Adada çoxlu sayds göl vardır. Güçlü şəkildə bataqlaşmışdır. Ada ərazisi Tundradır. Materikdən Kiçik Çaunski boğazı ilə ayrılır. Biğaz olduqca dayaz və ensizdir.

Adada iki kiçik yaşayış məntəqəsi vardır: Elvuney[2] (Hazırda tərk edilib)[3]Ayon kəndi hansı ki adanın şimal-qərbində yerləşir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Orta illik temeratur −11,4°С təşkil edir. Mütləq maksimum temperatur 1975-ci ildə iyul ayında qeydə alınmışdır. 1978-ci ilin fevralında isə −51,3°С[4] olmuşdur.

Tarixi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Ada haqqında ilk məlumat İsaya İqnatyevə məxsusdur. 1646-cı ildə o, yerli əhali ilə ticarət əlaqələri qurmuşdur. 1761-ci ildə Ayon adasında məşhur tacir Nikita Şalaurov olmuşdur. Bir əsrdən sonra Ferdinant Petroviç Vrangel adada olmuş və onu Sabadey[1] olaraq adlandırılır.

1933 ildə ada ərazisi kollektivləşdirilmişdir. 1950-ci ildə burada kolxoz yaradılmışdır. Çukot ərazisində uzun zaman aparıcı kolxoz olmuşdur. 1968-ci ildə kolxozun balansında sovxoz yaradılmışdır.

SSRİ dağıldıqdan sonra tundrada vəziyyət heçdə yaxşı deyildi. Təsərrüfat dağılmış və əhali isə azalmışdı.

Adada ekoloji problemlər vardır.

Elmi araşdırma[redaktə | əsas redaktə]

21 mart 1942-ci ildən adada Vasili Semyonoviç Sidorovun adına hidrometroloji MQ-2 stansiyası fəaliyyət göstərir[4].

1980-ci illərdə Vrangel adası qoruğunun əməkdaşları adada araşdırma aparmışlar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Леонтьев В. В., Новикова К. А. Топонимический словарь северо-востока СССР. — Магадан: Магаданское книжное издательство, 1989. — С. 58. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
  2. Bulletin # 36
  3. Weather. El’vuney. Chukotskiy Avtonomnyy Okrug. Ruska federacija Accurate Weather Forecast
  4. 1 2 ФГБУ «Чукотское УГМС»

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]