Ayon adası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ayon adası
rus. Остров Айон
Ayon Island - Landsat TM 102.jpg
69°47′24″N 168°39′03″E / 69.79000°N 168.65083°E / 69.79000; 168.65083Koordinatlar: 69°47′24″N 168°39′03″E / 69.79000°N 168.65083°E / 69.79000; 168.65083 (T)
AkvatoriyaŞimal Buzlu okean
Ölkə Flag of Russia.svg Rusiya
RegionÇukot Muxtar Dairəsi
Sahəsi2.000 km²
Hündür nöqtəsi64 m
Əhali (2012 )242 nəf.
Əhali sıxlığı0,121 nəf./km²
Ayon adası (Çukotka Muxtar Dairəsi)
Ayon adası
Commons-logo.svg Ayon adası Commonsda

Ayon adasıŞərqi Sibir dənizində Çaun körfəzində yerləşir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu ərazisində yerləşir.

Adının etimalogiyası[redaktə | əsas redaktə]

Çukot ədəbiyyatında ае, аyо 'baş beyni' və ya eyu, eyo 'sağalmaq, rahatlanmaq' mənasını verir. Ada əsasən marallaraınn dincini almaq məqsədinə xidmət edirdi[1].

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Ayon Çaun körfəzinin qərbində, Kolıma körfəzinin şərqində yerləşir. Adanın ətrafında Çenkul, Riyanranot və digər adalar yerləşir. Adanın uzunluğu 63 km, eni 38 km təşkil edir. Ada ərazisi demək olar ki, düzənlikdən ibarətdir. Ən hündür nöqtəsi 64 metrdir. Adada çoxlu sayds göl vardır. Güçlü şəkildə bataqlaşmışdır. Ada ərazisi Tundradır. Materikdən Kiçik Çaunski boğazı ilə ayrılır. Biğaz olduqca dayaz və ensizdir.

Adada iki kiçik yaşayış məntəqəsi vardır: Elvuney[2] (Hazırda tərk edilib)[3]Ayon kəndi hansı ki adanın şimal-qərbində yerləşir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Orta illik temeratur −11,4°С təşkil edir. Mütləq maksimum temperatur 1975-ci ildə iyul ayında qeydə alınmışdır. 1978-ci ilin fevralında isə −51,3°С[4] olmuşdur.

Tarixi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Ada haqqında ilk məlumat İsaya İqnatyevə məxsusdur. 1646-cı ildə o, yerli əhali ilə ticarət əlaqələri qurmuşdur. 1761-ci ildə Ayon adasında məşhur tacir Nikita Şalaurov olmuşdur. Bir əsrdən sonra Ferdinant Petroviç Vrangel adada olmuş və onu Sabadey[1] olaraq adlandırılır.

1933 ildə ada ərazisi kollektivləşdirilmişdir. 1950-ci ildə burada kolxoz yaradılmışdır. Çukot ərazisində uzun zaman aparıcı kolxoz olmuşdur. 1968-ci ildə kolxozun balansında sovxoz yaradılmışdır.

SSRİ dağıldıqdan sonra tundrada vəziyyət heçdə yaxşı deyildi. Təsərrüfat dağılmış və əhali isə azalmışdı.

Adada ekoloji problemlər vardır.

Elmi araşdırma[redaktə | əsas redaktə]

21 mart 1942-ci ildən adada Vasili Semyonoviç Sidorovun adına hidrometroloji MQ-2 stansiyası fəaliyyət göstərir[4].

1980-ci illərdə Vrangel adası qoruğunun əməkdaşları adada araşdırma aparmışlar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Леонтьев В. В., Новикова К. А. Топонимический словарь северо-востока СССР. — Магадан: Магаданское книжное издательство, 1989. — С. 58. — 456 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-7581-0044-7.
  2. Bulletin # 36
  3. Weather. El’vuney. Chukotskiy Avtonomnyy Okrug. Ruska federacija Accurate Weather Forecast
  4. 4,0 4,1 ФГБУ «Чукотское УГМС»

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]