Ayona

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ayona
ing. Iona
şot.kelt I Chaluim Chille
Adanın dənizdən görüşünüşü
Adanın dənizdən görüşünüşü
56°19′48″N 06°24′40″W / 56.33000°N 6.41111°W / 56.33000; -6.41111Koordinatlar: 56°19′48″N 06°24′40″W / 56.33000°N 6.41111°W / 56.33000; -6.41111
ArxipelaqDaxili Hebrid adaları
Ölkə Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya
RegionŞotlandiya
RayonArqayl-end-Büt
Sahəsi8,77 km²
Uzunluğu5,6 m
Eni1,6 m
Hündür nöqtəsi101 m
Əhali (2011 )177 nəf.
Əhali sıxlığı20,182 nəf./km²
Ayona (Böyük Britaniya)
Ayona
Ayona (Şotlandiya)
Ayona
Commons-logo.svg Ayona Commonsda

Ayona (ing. Iona; şot.kelt I Chaluim Chille, qulaq as) — Böyük Britaniyanın tərkindəki Şotlandiyanın qərbində, Daxili Hebrid arxipelaqında ada. Arqayl-end-Büt dairəsi ərazisində yerləşir. Bərə vasitəsilə bağlanan Mall adasından təxminən 1 mil (1.6 km) uzaqda yerləşir. 2011-ci ilin əhali siyahıyaalmasına görə, adanın 177 nəfərlik bir əhalisi var.[1] Adanın ölçüsü – 5,6 km × 1,6 km.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Toponim gel dilindən tərcümədə "Müqəddəs Kolumbanın adası" deməkdir. Ada əsasən Müqəddəs Kolumbanın tikdirdiyi abbatlığa görə tanınır.[2][3]

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

563-cü ildə İrlandiya keşişi olan Müqəddəs Kolumba daha on iki din adamı ilə birlikdə adada bir monastır qurur. Bu, ŞotlandiyaŞimali İngiltərədə yaşayan büdpərəstləri xristianlaşdırmaqda ilk addım idi.[a] Tezliklə adanın xristian doktrinasını qoruyan bir yer olaraq məşhurluğu Avropanın hər tərəfinə yayılır. Buna görə də Ayona dini ziyarətlərin mərkəzinə çevrilir.

Monastırda xidmət göstərən adamlardan biri Müqəddəs Kurvin idi.

Orta əsrlərin ən yaxşı miniatür və ornamentlərinə malik əsərlərindən biri olan "Kells kitabı" VIII əsrin axırlarında Ayonadakı monastırda hazırlanmışdır. 806-cı ildə Ayona bir vikinq dəstəsinin basqınına məruz qalmışdır.

Ada sadəcə əhəmmiyyətli dini mərkəz yox, eləcə də Dal Riada kralları və onların nəticələrinin dəfn edildiyi yer idi. Tarixi Şotlandiya kralları – Kennet mak Alpin, II Donald, I Malkolm, I Dunkan, MakbetIII Donald burada dəfn edilmişdir. Ayonanın 10 kilometr şimalındakı Staff adasında Fingal mağarası yerləşir.

1609-cu ildə adada Ayona statutları imzalanmışdır. Müqavilənin şərtlərinə görə, dağlıq ərazilərdə yerləşən klanlar Şotlandiya kralı VI Yakova tabe oldular.

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Burada büdpərəstlər şimal və şimal-şərqi Şotlandiyada yaşamış piktlər, eləcə də Bernisiyada yaşamış anqllar idi. Bu dövrdə Dal Riadanın sakinləri və Şotlandiyanın cənubundə və qərbindəki Böyük Britaniya krallıqları, eləcə də Lotian vilayətinin sakinləri xristianlığı qəbul etmişdilər.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. (15 avqust 2013) "Appendix 2: Population and households on Scotland’s inhabited islands", Statistical Bulletin: 2011 Census: First Results on Population and Household Estimates for Scotland - Release 1C (Part Two). (pdf), Şotlandiya Milli Sənədləri. 17 fevral 2019 tarixində istifadə olunub.
  2. Mac an Tàilleir, 2003, səh. 67.
  3. Haswell-Smith, 2004, səh. 80.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Christian, J & Stiller, C (2000), Iona Portrayed – The Island through Artists’ Eyes 1760-1960, The New Iona Press, Inverness, 96pp, numerous illustrations in B&W and colour, with list of artists.
  • Dwelly, Edward (1911). Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated [Scottish] Gaelic- English Dictionary. Edinburgh. Birlinn. ISBN 1-874744-04-1.
  • Fraser, James E. (2009). From Caledonia to Pictland: Scotland to 795, The New Edinburgh History of Scotland. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-1232-1.
  • Donald Qreqori (1881) The History of the Western Highlands and Isles of Scotland 1493–1625. Edinburgh. Birlinn. 2008 reprint – originally published by Thomas D. Morrison. ISBN 1-904607-57-8.
  • Haswell-Smith, Hamish (2004). The Scottish Islands. Edinburq: Canongate. ISBN 978-1-84195-454-7.
  • Hunter, James (2000). Last of the Free: A History of the Highlands and Islands of Scotland. Edinburgh. Mainstream. ISBN 1-84018-376-4
  • Johnson, Samuel (1775). A Journey to the Western Islands of Scotland. London: Chapman & Dodd. (1924 edition).
  • Koch, John T. (2006). Celtic Culture: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO.
  • Mac an Tàilleir, Iain (2003). "Placenames" (PDF). Edinburgh: Scottish Parliament. p. 67. http://www.scottish.parliament.uk/Gaelic/placenamesF-J.pdf#page=20. İstifadə tarixi: 20 June 2012.
  • Marsden, John (1995). The Illustrated Life of Columba. Edinburgh. Floris Books. ISBN 0-86315-211-2.
  • Murray, W. H. (1966). The Hebrides. London. Heinemann.
  • Ó Corráin, Donnchadh (1998) Vikings in Ireland and Scotland in the Ninth Century CELT.
  • Watson, W. J., The History of the Celtic Place-names of Scotland. Reprinted with an introduction by Simon Taylor, Birlinn, Edinburgh, 2004. ISBN 1-84158-323-5.
  • Woolf, Alex (2007), «From Pictland to Alba, 789–1070», The New Edinburgh History of Scotland, Edinburgh: Edinburgh University Press,

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ayona ilə əlaqəli mediafayllar var.