Azərbaycan Alpinizm Federasiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Azərbaycan Alpinizm Federasiyası
AAF
AAF (logo).png

Növü İdman Federasiyası
Yaranma tarixi 1963
Qeydiyyat tarixi 25 oktyabr 1997
Rəsmi dili Azərbaycan
Mərkəzi AZ 1065, Azərbaycan, Bakı şəhəri,
C. Cabbalı küç., 44,
Kaspian Plaza 1, 12-ci mərtəbə.
Sədri İsrafil Aşurlu (prezident)
www.aaf.az

Azərbaycan Alpinizm Federasiyası1963-cü ildə yaradılmış, 1997-ci ildən rəsmi şəkildə dövlət qeydiyyatına alınmış idman federasiyası.

Azərbaycanda alpinizmin tarixi və uğurları[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda alpinizmin yaranması XX əsrin otuzuncu illərinə təsadüf edir. O vaxtlar müxtəlif peşə sahiblərini alpinizmə cəlb edirdilər. İlk dəfə “Neftçi” idman klubu neftçiləri özündə birləşdiribdir. 1936-cı ildə ümumittifaq alpiniada tərkibində “Neftçi”nin böyük alpinist qrupu “Elbrus” dağını fəth etmək üçün Kabardin-Balkariyaya yola düşüblər.

Müharibə və müharibədən sonrakı dövrlərdə Azərbaycan alpinizmi ağır dövrlərini yaşayıb. Uzun illər alpinizm yalnız bir neçə nəfərin ruh yüksəkliyi nəticəsində inkişaf edirdi. Bunlardan Leonid Zorin, Oleq Tereşenko, Oleq Drozdovski, Georqiy Qvozdev, Nəcməddin Hacıyev, Talıb Səlimxanov, Şərqiyyə Abbasova və daha bir neçə nəfərin adını çəkmək olar. Qrup rəhbəri E. Manuçarov idi.

1952-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Kabineti ölkədə alpinizm məsələsinə baxaraq qərara aldı ki, bu idman növü Həmkarlar İttifaqının tabeçiliyinə verilsin. Bu addım alpinizmin inkişafına yeni bir təkan verdi. Yeni qruplar, bölmələr, idman cəmiyyətləri təsis olunmağa başladı.

Oleq Tereşenkonun rəhbərliyi altında bir qrup idmançı “Kazbek” dağına yürüş etdi. “Şah yaylar” yaylasında “Şahdağ” alpinizm düşərgəsi quruldu. Düşərgə bir neçə il fəaliyyət göstərdi.

1953-cü ildə qayayadırmanma üzrə ilk Respublika çempionatı keçirildi. İlk çempionatın qadın qalibi Şərqiyyə Abbasova idi. Sonralar müxtəlif vaxtlarda xanımlarımız İrina İvanova və Nina Pankratova da qalıb oldular.

Elə həmin illərdə Aleksandr Voskresenski və Georgi Silkov alpinizm üzrə təlimatçı statusu aldılar. Ötən əsrin 60-cı illərinədək Sənaye və Politexnik institutlarının, “Neftçi”nin və “Dinamonun” alpinizm seksiyaları uğurla fəaliyyət göstərirdi. Bir müddət sonra A. Voskresenski, Y. Qorin və N. Levenko tərəfindən “Spartak” seksiyası təsis edildi. Seksiyanın heyətinə Azərbaycan Dövlət Neft-Kimya İnstitutunun məzunları Y. Karumidze, E. Cəfərov, Q. Mironov, həmçinin Elmlər Akademiyasının və Aeroflotun əməkdaşları İ. İvanova və S. Kuçukaeva daxil idi.

“Neftçı” idman klubu Vladimir Sereda və Vladimir Fedulov kimi güclü alpinistləri yetişdirmişdi.

Həmin dövrün şəriksiz idman lideri Yuri Oleqoviç Karumidze idi. Digər güclü idmançılar sırasında Rasim Cəfərov, Vaqif Orucəliyev, Emma Orucəliyeva, Viktor Avdeev, Valeri Allahveriyev, Boris Daskovskiy, Saridan Mursaqulov, Rubin, Fistik, Kobin və başqalarının adlarını çəkmək olar.

Payız və bahar fəsillərində “Şahdağ” və “Şalbuzdağ” dağlarına ekspedisiyalar, Şimali Qafqazın “Şxelda” və “Uzunkol” alpinist düşərgələrində təlim-məşq toplantıları təşkil olunur. “Spartak”ın bütün tədbirlərinə S. Mursaqulov rəhbərlik edirdi. Təşkil olunan ekspedisiyaların əvəzolunmaz rəhbəri Rasim Cəfərov, baş məşqçi isə Yuriy Qorin idi.

Xronologiya[redaktə | əsas redaktə]

1963-cü ildə Azərbaycanda yeni “Alpinizm Federasiyası” ictimai birliyi təsis edildi. Federasiyanın ilk prezidenti tibb elmləri doktoru, alpinizm üzrə təlimatçı Nəcməddin Hacıyev seçildi. Onun rəhbərlik etdiyi dövrdə federasiya yeni təlimatçıların yetişdirilməsinə daha çox üstünlük verirdi. N.Hacıyevin rəhbərliyi ilə hündür dağlara ilk ekspedisiyalar təşkil olunmağa başladı.

1972-ci ildə A. Voskresenskiy, Q. Mironov və E. Cəfərov “Kommunizm”(7495 m.) pikini fəth etdilər.

1974-cü ildə azərbaycanlı alpinistlər Y. Qorin, Y. Karumidze, Q. Mironov, Litvinov, V. Sereda Qafqazın “Şxelda” massivinin traversini etdilər və nəticədə “Spartak”ın təşkil etdiyi yarışmanın bürünc medallarını qazandılar. Qadın idmançılarımız arasında aparıcı alpinistlər Emma Orucəliyeva (bir müddət öncə o “Lenin” (7134 m.) pikini fəth edib) və Elena Məmmədbəyova idi.

1982-ci ildə Alpinizm Federasiyasına rəhbər idman ustasına namizəd, texniki elmlər namizədi təyin olunmuşdu (kim?).

1988-ci ildə alpinizm üzrə baş təlimatçı, texniki elmlər namizədi Rasim Cəfərov Federasiyaya rəhbərlik edirdi.

80-ci illərdə alpinizmin sıralarına Elçin Məmmədov, Elman Rəhimov, Oleq Jarkov, Eldar Hüseynov layıqli idmançılar cəlb olundu.

Federasiya öz fəaliyyətini SSRİ dağılana gədər davam etdirdi.

Respublikamız müstəqillik əldə etdikdən sonra 90-cı illərdə dağ turizmindən qayayadırmanmaya və alpinizmə Yaqub Məmmədov, Dmitriy Şiyanov və Akif Rüstəmov kimi idmançılar keçirlər. 1993-cü ildə “Alpinizm Federasiyası”na Saridan Mursaqulov rəhbərlik etməyə başlayır.

Federasiya üçün növbəti çətin dövr keçən əsrin 90-cı illərə təsadüf edir. Lakin ölkədə çətin iqtisadi vəziyyətə baxmayaraq Federasiya parçalanmadı.

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq 25 oktyabr, 1997-ci ildə Alpinizm Federasiyası nizamnaməsini rəsmi qeydiyyatdan keçirdi və “Azərbaycan Alpinizm Federasiyası” (AAF) adlanmağa başladı.

1999-cu ildə “Qafqaz-99” ekspedisiyası çərçivəsində Zaqafqaziya yığma komandasının heyətində Saridan Mursaqulov “Everest” dağına ilk dırmanmanı həyata keçirir və 7800 metr hündürlüyə çatır.

20002010-cu illər arasında Azərbaycan Alpinizm Federasiyasına Rasim Paşa oğlu Cəfərov rəhbərlik edir.

2010-cu ildən etibarən alpinistlərimiz hündür dağlara qayıdırlar. E. Məmmədov, A. Rüstəmov, İ. Aşurlı, İ. Əsgərov, S. Məmmədov müxtəlif illərdə “Pamir” və “Tyan-Şan” dağ sistemlərinin ən hündür zirvələrini fəth edirlər: “Lenin” piki, “Xan-Tenqri” piki, “Korjenevski” piki və “Qələbə” pikləri.

2001 – 2007-ci illər arasında dünyanın ən hündür zirvələri fəth edilir:

  • Kilimancaro (5895 m.) Afrika – İsrafil Aşurlı – 2001-ci il;
  • Kostyuşka (2228 m) Avstraliya – İsrafil Aşurlı – 2002-ci il;
  • Elbrus (5642 m.) Avropa – İsrafil Aşurlı – 2003-cü il;
  • Akonkaqua (6962 m.) Cənubi Amerika – İsrafil Aşurlı – 2004-cü il;
  • Mak-Kinli (6194 m.) Cənubi Amerika – İsrafil Aşurlı və Faiq Mursaqulov – 2005-ci il;
  • Vinson massivi (4892 m.) Antarktida – İsrafil Aşurlı – 2005-ci il.

19 may, 2007-ci ildə Azərbaycanın tarixində ilk dəfə olaraq İsrafil Aşurlı dünyanın ən hündür zirvəsini – Comolunqmanı (8848 m.) fəth edir.

2007-ci ildə Akif Rüstəmovİsmayıl Əsgərov “Korjenevskaya” və “Kommunizm” zirvələrinə uğurlu dırmanmanı edirlər.

2009-cu ildə İsrafil Aşurlı “Xan Tenqri” və “Qələbə” zirvələrini fəth edir. Elə həmin il o, Azərbaycan tarixində daha bir ilkə imza atır - ölkəmizə “Qar bəbiri” titulunu gətirir.

Saridan Mursaqulovun rəhbərliyi altında uzun illər azərbaycanlı alpinistlər Türkiyənin, İranın, Fransanın, Çexiyanın və Yunanıstanın ən hündür zirvələrini uğurla fəth edirlər. 2003-cü ildə alpinistlərimiz onun rəhbərliyi ilə Qırğızıstan dağlarında “kəşfiyyat” aparırlar və növbəti il 5025 m. hündürlükdə yerləşən adsız zirvəyə “Azərbaycan” adını verirlər.

2007-ci ildə İFSC-nin (Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyası) UİAA-dan (Beynəlxalq Buzadırmanma Assosiasiyası) ayrılmasına baxmayaraq, Azərbaycan Alpinizm Federasiyası hər iki idman növünü uğurla inkişaf etdirir.

2009-cu ildə AAF MDB ölkələri arasında alpinizm üzrə sammitdə iştirak edir. Sözügedən sammit MDB ölkələrinin alpinizm federasiyaları arasında bu idmanın inkişafına yeni təkan verib.

2010-cu ildə AAF-ın prezidenti İsrafil Aşurlı seçilib və bu günə qədər də vəzifəsini layiqincə icra edir.

Alpinizm və qayayadırmanma növlərinə gənc nəsildə maraq gündən-günə artır. AAF Respublikamızda bu idman növlərini uğurla inkişaf etdirir. 2010-cu ildən etibarən idmançılarımız alpinizm, skayranninq, qayaya dırmanma növləri üzrə beynəlxalq yarışlarda, festivallarda iştirak edirlər. AAF idmançıalrın təhlükəsizliyinə və yeni təlimatçıların hazırlanmasına xüsusi diqqət ayırır.

AAF-nın rəhbərliyi altında son 45 il ərzində çoxsaylı respublika yarışları keçirilib.

Azərbaycanda “Respublika Alpinist-Turist Klubu”, “Dağçılıq İdman Klubu” və bir çox idman bölmələri fəaliyyət göstərir.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://aaf.az/aze/info/history/

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]