Bakı Sovetinin 25 iyul qətnaməsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bakı Sovetinin 25 iyul qətnaməsi1918-ci il iyulun 25-də Bakı Sovetinin fövqəladə geniş iclasında ingilis qoşunlarının Bakıya dəvət olunması barədə qəbul olunmuş qətnamə.

Məlumat[redaktə | əsas redaktə]

İclasda Bakı Xalq Komissarları Sovetinin sədri S. Şaumyan siyasi və hərbi vəziyyət haqqında məruzə etdi. Daşnaklar, menşeviklər və eserlər ingilis qoşunlarının Bakıya dəvət edilməsi haqqında məsələ qaldırdılar. Bu, Bakı neftinin Sovet Rusiyasının əlindən çıxması təhlükəsi yaradırdı. Odur ki, Şaumyan V Ümumrusiya Sovetlər Qurultayının qərarlarını yerinə yetirərək həmin məsələnin müzakirədən çıxarılmasını tələb etdi. Elə həmin gün Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri Y.M.Sverdlov da Bakı Sovetinə teleqram göndərərək "Bakı Sovetinin, bütün fəhlələrin, ordunun, donanmanın qərarına, habelə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Xalq Komissarları Sovetinin göstərişlərinə danışıqsız tabe olmalarını qəti tələb etmişdi". Buna baxmayaraq, iclas Şaumyanın təklifini qəbul etmədi. M.Əzizbəyov, P.Çaparidze, Y.Zevin və b. bolşeviklər çıxış edərək, ingilislərin Bakıya çağırılmasının qəti əleyhinə çıxdılar. İclasda biri sol daşnakların, sol eserlərin və bolşeviklərin, digəri isə sağ eserlərin olmaqla, iki qətnamə layihəsi səsə qoyuldu. Sol daşnaklar, bolşeviklər və sol eserlərin qətnaməsində yeni hərbi səfərbərliyin keçirilməsi, Bakının müdafiəsi gücləndirmək məqsədilə qoşun göndəriləmsi üçün Rusiyaya müraciət edilməsi, ingilislərin dəvət olunması lehinə hər cür təşviqata son qoyulması nəzərdə tutulurdu.

Qətnamənin qəbulu[redaktə | əsas redaktə]

Bolşeviklərin bütün ciddi-cəhdlərinə baxmayaraq, ingilis qoşunlarının Bakıya dəvət edilməsi haqqında sağ eserlərin qətnamə layihəsi azacıq səs çoxluğu ilə (236 səsə qarşı 259 səslə) qəbul edildi. Qətnamə qəbul edildikdən sonra elan olunmuş fasilə zamanı Bakı Sovetinin bolşevik fraksiyasının iclası keçirildi. Gecədən xeyli keçmiş Bakı Sovetinin iclası yenidən başlandığı zaman Şaumyan bolşevik fraksiyası adından bəyanatla çıxış edərək bildirdi ki, qəbul olunmuş qərar Sovet Rusiyasına qarşı xəyanatdır; buna görə də bolşeviklər məsuliyyəti öz üzərlərindən götürərək Sovetə daxil olan bütün partiyalardan ibarət koalisiyalı hökumətdə iştirakdan və xalq komissarları vəzifələrindən imtina edirlər. Bolşeviklərin 27 iyul tarixli Ümumbakı partiya konfransı Bakı Soveti bolşevik fraksiyasının qərarını düzgün saymadı. [1]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001;
  • Azərbaycan Kommunist Partiyasının tarixi, B., 1958;
  • Azərbaycanda sosialist inqilabının qələbəsi uğrunda bolşeviklərin mübarizəsi. Sənədlər və materiallar.1917-1918-ci illər, B., 1960

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 233-234