Sankt-Peterburq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Petroqrad səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Sankt-Peterburq
rus. Санкт-Петербург
SPB Collage 2014-3.png
Bayraq[d] Gerb[d]
Bayraq[d] Gerb[d]

59°57′ şm. e. 30°19′ ş. u.


Ölkə
Başçı Aleksandr Beqlov[1]
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 27 may 1703
Sahəsi
  • 1.439 ± 1 km²
Mərkəzin hündürlüyü 3 m
Saat qurşağı Moskva vaxtı[d]
Əhalisi
Əhalisi
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +7 812
Poçt indeksi 199406190000
Nəqliyyat kodu 78, 98, 178198
gov.spb.ru
Sankt-Peterburq xəritədə
Sankt-Peterburq
Sankt-Peterburq
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Sankt-Peterburq (rus. Санкт-Петербург; 1914-cü ildən 1924-cü ilədək Petroqrad, 1924-cü ildən 1991-ci ilədək Leninqrad) — Rusiya Federasiyasının federal əhəmiyyətli şəhəri, Rusiyanın Şimal-Qərb federal dairəsinin inzibati mərkəzi, Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsinin, MDB Parlament Assambleyasının, 1992-ci ildən Rusiya Leninqrad vilayətinin hakimiyyət orqanlarının yerləşdiyi şəhər.[5]. XVIII—XX əsrlərdə — Rusiya İmperiyasının paytaxtı. SSRİ dövründən qəhrəman şəhər.

  1. Əhalisi — 5 191 690 (2015) [6]. Əhalisi bir milyondan çox olan və şimalda yerləşən yeganə şəhər. Avropada yerləşən şəhərlər arasında əhalisinə görə üçüncü şəhər[7].

Şimali Avropada, Rusiyanın şimal-qərbində, Baltik dənizinin Fin körfəzinin sahilində , ora tökülən Neva çayının sahilində yerləşir.

Rusiyanın vacib iqtisadi, elmi, mədəni və tarixi şəhəri, böyük nəqliyyat qovşağıdır. Şəhər mərkəzindəki tarixi abidələr UNESCO-nun dünya mirası siyahısına daxildir.[8].

Adları[redaktə | əsas redaktə]

  • 27 may 1703-cü ildən 31 avqust 1914-cü ilədək Sankt-Peterburq (rus. Санкт-Петербург, azərb. Petresburğ / پطرسبورغ / Петресбург[9], fin Pietari)
  • 31 avqust 1914-cü ildən 26 yanvar 1924-cü ilədək Petroqrad (rus. Петроград, azərb. Petresburğ / پطرسبورغ / Петресбург‎)
  • 26 yanvar 1924-cü ildən 6 sentyabr 1991-ci ilədək Leninqrad (rus. azərb. Ленинград‎)
  • 6 sentyabr 1991-ci ildən Sankt-Peterburq (rus. Санкт-Петербург, fin Pietari)

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1712-1918-ci illərdə Rusiya İmperiyasının paytaxtı olub.

Əsası 27 may 1703-cü ildə çar I Pyotr tərəfindən qoyulmuşdur. Şəhərdə üç böyük inqilab baş vermişdir: 1905-1907-ci illər, 1917-ci il Burjua-Demokratik fevral inqilabı, 1917-ci ildə Böyük Oktyabr Sosialist inqilabı. 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsi dövründə şəhər uzun müddət mühasirədə saxlanılmışdır. Bunun nəticəsində şəhərdə 1500 000 nəfər insan ölmüşdür. 1965-ci ildə qəhrəman şəhər statusunu daşıyır. 1966-cı ildən başlayaraq şəhərin əhalisi də çoxalmağa başlamışdır. Şəhərdə yeni tikililər sürətlə artmağa başlamışdır. Böyük prospektlər-Yuri Qaqarin prospekti, Kosmonovatlar prospekti salınmışdır. 1967-ci il Okyabr İnqilabının yubileyində "Юбилейный" İdman Sarayı,«Октябрьский» Böyük Konsert zalı tikildi. 1979-cu ildə Fin körfəzinin sahilində bənd tikildi , hansıkı şəhəri körfəzin suyundan müdafiə edirdi. 1982-ci ildə Vasilkoy adasında Dəniz Vağzalı tikdilər. 1988-ci ildə isə Sankt-Peterbruq şəhərini əhalisi 5 mln çatdı. 1990-cı ildə YUNESKO-nun mədəni irs siyahısına daxil edilib.

Şəhərin bayram və xatirə günləri[redaktə | əsas redaktə]

Sankt-Peterburqda ümumrusiya və beynəlxalq bayramlarla yanaşı, şəhərin bayram və xatirə günləridə qeyd olunur[10]:

  • 14 yanvar — Sankt-Peterburqun Nizamnaməsinin qəbul olunması günü; (1998-ci ildə qəbul olunub)
  • 18 yanvar  — Leninqrad blokadasının yarılması günü; (1943-ci ildə)
  • 27 yanvar — Leninqradın faşist blokadasından tam azad olunması günü; (1944-ci ildə)
  • 10 fevral — Aleksandr Sergeyeviç Puşkinin anım günü; (şair 1837-ci ildə vəfat etmişdir)
  • 27 may — Sankt-Peterburq şəhərinin yaranma günü; (1703-ci ildə)
  • 5 iyun — Leninqrad dəniz mina blokadasının yarılması günü; (1946-ci ildə) 2006-ci ildən qeyd olunur
  • 9 iyun — Birinci Pyotrun doğum günü; (1672-ci ildə)
  • 14 iyun — Müqəddəs İoann Kronshtadtın xatirə günü;
  • 20 iyun — Sankt-Peterburq məktəblərində "Al yelkənlər" adlı məzunlar bayramı (1968-ci ildən 1979-cu ilə qədər və 2005-ci ildən qeyd olunur);
  • 1 İyul — Yenidənqurma günü (2006-ci ildən qeyd olunur)[11];
  • 12 iyul — Müqəddəs Pyotr və Pavel günü;
  • 8 sentyabr - Leninqrad qurbanlarının xatirə günü (1941-ci ildə Leninqradın mühasirəsinin əvvəli);
  • 10 sentyabr - Sankt-Peterburq Sənaye Günü (2016-cı ildən qeyd olunur);
  • 12 sentyabr - Müqəddəs Şahzadə Aleksandr Nevski'nin qalıqlarının Sankt-Peterburqa köçürülmə günü (1724) - Nistad Sülh günü (1721);
  • 30 oktyabr - Gəmi quruculuğu günü (2014-cü ildən qeyd olunur)

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Şimala yaxın olmasına baxmayaraq yaz aylarında istilik 30 dərəcəyə çatmaqdadır, qışları isə soyuq keçər, kanallar bu sırada donar, bol yağış yağar.

Şəhərin yayıldığı bütün sahələr boyunca dəniz səviyyəsindən ən yüksək nöqtə 14–15 m ətrafındadır.İyun - İyul arasında gündüzlər daha uzun olar və təxminən 2 həftə günəş haradasa heç batmaz. Bu vəziyyətə bəyaz gecələr adı verilmişdir.

Sankt-Peterburq şəhərinin iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Mütləq maksimum, °C 8,7 10,2 15,3 25,3 33,0 34,6 35,3 37,1 30,4 21,0 12,3 10,9 37,1
Maksimum orta, °C −3 −3 2,0 9,3 16,0 20,0 23,0 20,8 15,0 8,6 2,0 −1,5 9,1
Orta temperatur, °C −5,5 −5,8 −1,3 5,1 11,3 15,7 18,8 16,9 11,6 6,2 0,1 −3,7 5,8
Minimum orta, °C −8 −8,5 −4,2 1,5 7,0 11,7 15,0 13,4 8,8 4,0 −1,8 −6,1 2,7
Mütləq minimum, °C −35,9 −35,2 −29,9 −21,8 −6,6 0,1 4,9 1,3 −3,1 −12,9 −22,2 −34,4 −35,9
Yağıntı norması, mm 44 33 37 31 46 71 79 83 64 68 55 51 661
Mənbə: "Sankt-Peterburq şəhərinin iqlimi". Hava və iqlimi. 24 yanvar 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2011.; Sankt-Peterburqda 19 may 2014-ci il ərzində hava arxivi, Peterburqda temperatur rekordu qırıldı, mayın 20-də daha bir gözləyirlər

Sankt-Peterburqda doğulan tanınmış şəxsiyyətlər[redaktə | əsas redaktə]

Qardaş şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. https://lenta.ru/news/2018/10/03/poltavchenko/
  2. 2,0 2,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2018.xls
  3. 3,0 3,1 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаRusiya Dövlət Federal Statistika Xidməti.
  4. Шахрай С. М., Алексеев С. С., Собчак А. А. et al. Конституция Российской Федерации
  5. "Закон Ленинградской области от 27 октября 1994 г. N 6-ОЗ". lenobl.ru.
  6. http://www.webcitation.org/6X7bLwvum
  7. Если учитывать Стамбул, расположенный в Европе лишь частично, то Санкт-Петербург — 4-й по населению и 2-й по численности жителей город, не являющийся столицей.
  8. UNESCO ümumdünya irsi siyahısı
  9. https://vk.com/doc18066328_442700135 Sultan Məcid Qənizadə, Rusca-Tatarca Sözlük: Петербургъ پطرسبورغ Петресбург
  10. "SANKT-PETERBURQUN QANUNLARI «Sankt-Peterburqda bayram və əlamətdar günlərin keçirilməsi»(14 aprel 2017-ci il dəyişikliklərinə əsasən) (1 iyul 2017-ci ildən fəaliyyət göstərən redaksiyası)".
  11. "Yenidənqurma günü" (rus.). «Sankt-Peterburqun Yenidənqurma ittifaqı» (2 iyul 2006). 14 oktyabr 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2012.

Vikianbarda Sankt-Peterburq ilə əlaqəli mediafayllar var.