Beluxa dağı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Beluxa
qaz. Мұзтау Шыңы
GoraBeluha.jpg
49°48′25″N 86°35′23″E / 49.80694°N 86.58972°E / 49.80694; 86.58972Koordinatlar: 49°48′25″N 86°35′23″E / 49.80694°N 86.58972°E / 49.80694; 86.58972 (T)
Ölkələr Flag of Russia.svg Rusiya
Flag of Kazakhstan.svg Qazaxıstan



RegionAltay Respublikası
Dağ sistemiAltay dağları
Zirvə hündürlüyü4509 m [1][2]
Nisbi hündürlüyü3.343 m
İlk fəthi1.914
Beluxa dağı (Rusiya)
Beluxa dağı
Commons-logo.svg Beluxa Commonsda

BeluxaÜçbaşlı», «Katun zirvəsi», qaz. Мұзтау Шыңы[3][4]) — Altay dağlarında ən yüksək zirvə (4509 m), Rusiyanın ən yüksək zirvələrdən biri[5]. Zirvə Ust-Koksin rayonda yerləşir. Beluxa massivindən RusiyaQazaxıstan sərhəddi keçir. Dağ yamaclarından Katun çayı başlanğıcını götürür. Bir-birindən gədiklə ayrılan iki zirvəsi var: Qərbi Beluxa (hündürlüyü 4440 m) və Şərqi Beluxa (hündürlüyü 4506 m). Qranit, qneys və metamorfik şistlərdən təşkil olunmuşdur. Altayda müasir buzlaşmanın iri (ümumi sahəsi 70 km²) mərkəzlərindən biridir. Şimal yamacında 2000– 2500 metr hündürlüyədək enən Mönsu, Rodzeviç və Tronov Qardaşları; cənub yamacında 2000 metr hündürlüyədək enən dərə buzlaqları (Berel buzlağı və Katun buzlağı) var. “Beluxa” təbiət parkı Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. 

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Beluxa yayda.

Bölgədə iki meteoroloji stansiya fəaliyyət göstərir. 2050 və 2600 metr hündürlükdə yerləşən məntəqələr Qebler buzlağı yaxınlığında yerləşir. Beluxa dağı bölgəsinin iqlimi sərt, uzun sürən soyuq qış və qısa yaya malikdir. İqlim dağ ətəyindən dağ zirvəsinə doğru qanunauyğun dəyişir. İyul ayının orta temperaturu dərələrdə — +8,3 °С, zirvələrdə isə — +6,3 °С-dir. Yayda Beluxa zirvəsində tez-tez temperatur −20 °С düşür. Qış ayları, (yanvar) temperatur — до −48 °С, mart ayında isə — до −5 °С olur. Bölgə üçün temeratur inversiyası xarakterikdir. İllik yağıntıların miqdarı meteoroloji stansiya ərazilərində 512—533 mm, zirvələrdə 3000—3200 mm (bərk halda) yağıntı düşür.

Çayları və gölləri[redaktə | əsas redaktə]

Beluxa dağının çayları Katun hövzəsinə daxildir. Əsasən Qebler buzlağından qidalanan çaylar cənub yamacı boyu axır. Bu yamacdan Kuçerla, Akkem, İdeqem çayları öz başlanğıcını götürür. Çaylar əsasən qar, buzlaqyağış suları ilə qidalanır. Ən yüksək səviyyə yay aylarında, ən aşağı səviyyə soyuq aylarda müşahidə olunur. Göllər daha çox dərin kar və troq dərələrində yerləşir. Buzlaq mənşəli Kuçerlin və Akkem gölləri ərazidə ən böyükdür.

Buzlaqlar[redaktə | əsas redaktə]

Beluxa dağı və ətraf massivlərdə 169 buzlaq mövcuddur. Ümumi sahəsi 150 km²-dir. Ərazidə Katun silsiləsində olan buzlaqların 50 % yerləşir. Əsas böyük buzlaqlar aşağıdakılardı: Sapojnik buzlağı (uzunluğu -10,5 km), sahəsi 13,2 km², Böyük və Kiçik Berel buzlağı (uzunluğu - 8-10 km), sahəsi 12,5 və 8,9 km².

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Белуха официально сменит свою высоту на картах". Arxivləşdirilib: [1] saytından 2013-03-09 tarixində. https://www.webcitation.org/6EzIcuuiL?url=http://www.vtourisme.com/index.php?option=com_content.
  2. "Как мы измеряли массив Белуха". Arxivləşdirilib: [2] saytından 2013-03-09 tarixində. https://www.webcitation.org/6EzIeWwCy?url=http://www.risk.ru/users/ksas/197601/.
  3. http://www.stat.kz/publishing/20111/Ежегодник_2011.pdf
  4. Горная страна Алтай
  5. Ольга Горских. Достопримечательности Алтая.«Типография А. Степанова»