Bibl

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Byblos (جبيل)*
Bibl**
YUNESKO ümumdünya irsi
Byblos 5.jpg
Tipi Mədəni
Meyarlar iii, iv, vi
İstinad Byblos 295[1]
Region*** Flag of Lebanon.svg Livan
Daxil edilməsi 1984  (8 sessiya)
* Rəsmi ingiliscə siyahıda adı
** Region YUNESKO təsnifatlandırılmasına görə

Bibl və ya Jbail (ərəb جبيل‎‎, finik. צדן, yun. Βύβλος — Biblos) — Livanın Beyrut şəhərinin şimalında yer alan qədim bir Finikiya liman şəhəri. Şəhərin qurulma tarixi dəqiq olaraq bilinmir. Bəzi mütəxəssislər bu şəhərin tarixinin 7000 il əvvələ qədər çatdığını təxmin edir. Ancaq bibllilər şəhərlərini Bibl olaraq adlandırmırlar, əksinə Qubla və daha sonralar da Qebal və şəhərlərinin olduğu sahilə də Canaan (Kənan) deyirlər. E.ə. XIII əsrdə bu sahillərə Finikiya (Phoenicia) adını verənlər yunanlar olmuşdur. Həmçinin şəhərə yunanca papiros mənasını verən Bibl (Byblos) adını da yenə yunanlar vermişdir, çünki böyük bir ticarət limanı olan Bibl vaxtilə papiros ticarətinə hakim bir liman şəhəri idi.

Bibl e.ə. III əsre.ə. II əsr arasında Misir fironlarının idarəsi altında olarkən bütün Finikiya sahilinin həm dini, həm də ticari paytaxtı idi. Hal-hazırkı modern latın əlifbasının təməli olan ilk xətti əlifbanı da tapanlar bibllilər olmuşdur.

Bibllilər e.ə. XXI əsrdə Misir piramidalarının yaradılmasında istifadə edilən sidr ağaclarını Misirə sataraq ticarətə başladılar. E.ə. XI əsrdə Finikiyanın ən önəmli şəhəri oldu və Aralıq dənizində bir çox ticarət koloniyaları qurdular. E.ə. VIII əsrdə Assuriyanın hücumlarıyla müstəqilliklərini itirdilər.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Şəhər e.ə. IV minillikdən bəri tanınır. O, dənizin yaxınlığında sığınacaqlı bir təpədə yerləşirdi, burada limanlara uyğun iki dənə nöqtə var idi, ətrafında çox məhsuldar bir vadinin olduğu, şəhərin qısa bir məsafəsi isə dağları sıx meşə ilə örtülü idi. Bu təpənin erkən Neolit ​​dövründən bəri olduğu təəccüblü deyil Qəsəbədən sonra yeni sakinlər onu divarla əhatə etdilər. Bir az sonra mərkəzin mənbəyində, ən əhəmiyyətli tanrılarına, Baalat-Gebal və yəqin ki, Reshef üçün iki məbəd tikildi. Bundan sonra gerçək bir şəhər haqqında danışa bilinərdi.

Müasirlik[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci ildə şəhər Fransanın qoşunları tərəfindən işğal edilmiş və 1943-cü ilədək Livanda müstəqillik əldə edildikdən sonra qalmışdır. Hal-hazırda şəhərdə təxminən 3 min əhali var. Bir dəmir yolu stansiyası və bir pivə zavodu var.

Şəhər Livanın əsas turistik yerlərdən biridir. Sakinlərin əksəriyyəti katolik-maronit, qalanları əsasən müsəlman-şiələrdir. Şəhərin Livan parlamentində üç nümayəndəsi var: iki maronit və bir şiə.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Birbaşa oxu[redaktə | əsas redaktə]