Birinci Əl-Ələmeyn döyüşü

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Birinci Əl-Əlameyn döyüşü səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Disambig.svg Bu məqalə Birinci Əl-Ələmeyn döyüşü haqqındadır. Digər mənalar üçün Əl-Ələmeyn döyüşü səhifəsinə baxın.
Birinci Əl-Əlameyn döyüşü
Şimali Afrika kampaniyası;
İkinci dünya müharibəsi
1stAlameinBritDefense.jpgBritaniya əsgərləri Birinci Əl-Əlameyn döyüşündə
Tarix 127 iyul 1942
Yeri Əl-Əlameyn, Misir Misir
Nəticəsi Müttəfiqlərin qələbəsi
Münaqişə tərəfləri

Böyük Britaniya Böyük Britaniya
 • British Raj Red Ensign.svg Hindistan
Flag of Australia.svg Avstraliya
Flag of New Zealand.svg Yeni Zellandiya
Flag of South Africa (1928–1994).svg Cənubi Afrika

 Üçüncü Reyx
 İtaliya Krallığı

Komandan(lar)

Klod Okinlek

Ervin Rommel

Tərəflərin qüvvəsi

150 000 canlı qüvvə, 1114 tank, 1500-dən çox təyyarə

96 000 canlı qüvvə, 585 tank, ~500 təyyarə

Ölənlər və yaralananlar

18 700 ölü və yaralı

17 000 ölü və yaralı

Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Birinci Əl-Əlameyn döyüşü (ing. First Battle of El Alamein; alm. Erste Schlacht von El Alamein‎) — İkinci dünya müharibəsi zamanı, 1942-ci ilin iyul ayında Misirin Əl-Əlameyn şəhərində baş vermiş döyüş.

Döyüş[redaktə | mənbəni redaktə et]

İyulun 1 -də, saat 03: 00 -da Rommelin qoşunları Müttəfiqlərin sağ kənarına hücum etdi, lakin 1 -ci Cənubi Afrika Diviziyası tərəfindən geri atıldı. Saat 10: 00-da Afrika Panzer Ordusu Deyr əş-Şinə hücum etdi. Hindistan briqadası düşmənin irəliləməsini dayandırmaq üçün ümidsiz bir cəhdlə bütün gün hücumları dayandırdı, ancaq axşam saatlarında mövqeləri Axis qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Hindistan briqadasının şiddətli müqaviməti Auchinleckə Ruweisat silsiləsinin qərb ucunun müdafiəsini təşkil etmək üçün vaxt verdi. Auchinleck, 1-ci Zirehli Diviziyanı 15-ci Panzer Diviziyasına qoşulduğu Deir el-Shein istiqamətinə də göndərdi. Döyüş gününün sonuna qədər Afrika Korpları 55 tankından 37 -ni itirdi. 90 -cı Yüngül Piyada Diviziyası şərqə doğru hərəkət etdi, lakin üç Cənubi Afrika briqadasından top atəşinə tutuldu və qazmağa məcbur oldu.

Sağ cinahda və xəttin mərkəzindəki gərginliyi azaltmaq üçün Okinlek 3 iyul tarixində Qattara mövqeyindən əks hücuma keçdi. 5 -ci Hindistan Diviziyası və 7 -ci Zirehli Diviziya tərəfindən dəstəklənən 2 -ci Yeni Zelandiya Diviziyasının hücumu Rommelin şimal cinahına yönəlmişdi. Üç gün davam edən şiddətli döyüşlərdən sonra müttəfiqlər Deyr əl-Şeynə yaxınlaşmağı bacardılar. Bu müddət ərzində Rommel, tükənmiş qoşunlarını yenidən toplayıb qazmağa qərar verdi. Hər iki ordunun əhəmiyyətli irəliləyiş əldə etməməsi ilə döyüş sahəsi statik hala gəldi.

Bu zaman Müttəfiq təyyarələri Rommelin ərzaq tədarükünün zəif nöqtələrinə hücum etməyə başladı və mobil sütunlar cənubdan Axis qüvvələrinə hücum edərək düşmənin arxa eşelonlarında çaşqınlıq yaratdı. İtaliyadan Rommel üçün tədarüklərin sayı kəskin şəkildə azaldıldı: May ayında 34.000 tona qarşı 5.000 ton döyüş sursatı və May ayında 2000 -ə qarşı 400 avtomobil. Müttəfiq qoşunlar isə plana uyğun olaraq yeni texnika alırlar.

İyulun 10-da Okinlek, 1000-dən çox düşmən əsgərini əsir götürərək Tel-El-Eisə hücum etdi. Rommelin əks hücumu nəzərəçarpacaq dərəcədə uğur qazana bilmədi. Müttəfiq qüvvələr bu silsilədə birinci (14 iyul) və ikinci (21 iyul) döyüşləri keçirərək Ruweisat'a hücum etdilər. Ümumiyyətlə, hər iki döyüş uğursuz oldu, lakin 5 -ci Hindistan Piyada Briqadası Alman 21 -ci Diviziyasının 24 tankını məhv etdi.

Təşəbbüsü əldən vermək istəməyən Auchinleck, 27 İyulda iki hücum etdi. Tel-Eisdəki şimaldakı birincisi uğursuz oldu. İkincisi, Miteiriya silsiləsi yaxınlığında, zırhlı maşınların dəstəyi olmadan qalmış İngilis piyadalarına qarşı dəqiqləşdirilməmiş mina sahələri və Almaniyanın əks hücumu səbəbindən Müttəfiq qoşunlarına böyük itkilər verdi.

8 -ci Ordu tükəndi və 31 iyulda Okinlek müdafiə mövqelərinin gücləndirilməsini əmr etdi.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Alanbrooke, Field Marshal Lord. Danchev, Alex; Todman, Daniel (eds.). War Diaries 1939–1945 (rev.). London: Phoenix Press. 2002 [1957]. ISBN 1-84212-526-5.
  • Barr, Niall. Pendulum of War: The Three Battles of El Alamein. London: Pimlico. 2005 [2004]. ISBN 0-7126-6827-6.
  • Bates, Peter. Dance of War: The Story of the Battle of Egypt. London: Leo Cooper. 1992. ISBN 0-85052-453-9.
  • Bharucha, P. C.; Prasad, Bisheshwar. The North African Campaign, 1940–43. Official History of the Indian Armed Forces in the Second World War, 1939–45. Delhi: Combined Inter-Services Historical Section, India & Pakistan. 1956. OCLC 563270.
  • Caccia Dominioni de Sillavengo, Paolo. Alamein 1933–1962: An Italian Story. Allen & Unwin. 1966. OCLC 2188258.
  • Clifford, Alexander. Three Against Rommel: The Campaigns of Wavell, Auchinleck and Alexander. London: George G. Harrap. 1943. OCLC 10426023.
  • Gannon, James. Stealing Secrets, Telling Lies: How Spies and Codebreakers Helped Shape the Twentieth Century. Washington DC: Brassey. 2002 [2001]. ISBN 1-57488-473-5.
  • Hinsley, F. H.; Thomas, E. E.; Ransom, C. F. G.; Knight, R. C. British Intelligence in the Second World War. Its Influence on Strategy and Operations. II. London: HMSO. 1981. ISBN 0-11-630934-2.
  • Johnston, Mark. Fighting the Enemy: Australian Soldiers and their Adversaries in World War II. London: Cambridge University Press. 2000. ISBN 0-521-78222-8.
  • Johnston, Mark; Stanley, Peter. Alamein: The Australian Story. South Melbourne, Victoria: Oxford University Press. 2002. ISBN 0-19-551630-3.
  • Johnston, Mark. That Magnificent 9th: An Illustrated History of the 9th Australian Division. Crows Nest, N.S.W.: Allen & Unwin. 2003. ISBN 1-86508-654-1.
  • Lanza, Colonel Conrad H. "Perimeters in Paragraphs: The Axis Invades Egypt" (PDF). The Field Artillery Journal. Fort Sill, OK: Field Artillery Association (September 1942). ISSN 0191-975X. 2008-02-27 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-06-20.
  • Latimer, Jon. Alamein. London: John Murray. 2002. ISBN 0-7195-6203-1.
  • Lewin, Ronald. The Life and Death of the Afrika Korps: A Biography. Batsford. 1977. ISBN 0-71340-685-2.
  • Mackenzie, Compton. Eastern Epic: September 1939 – March 1943, Defense. I. London: Chatto & Windus. 1951. OCLC 1412578.
  • Mitcham, Samuel W. Rommel's Desert War: The Life and Death of the Afrika Korps. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books. 2007 [1982]. ISBN 978-0-8117-3413-4.
  • Maughan, Barton. Tobruk and El Alamein. Official History of Australia in the Second World War. III. Canberra: Australian War Memorial. 1966. OCLC 954993.
  • Playfair, Major-General I. S. O.; with Flynn RN, Captain F. C.; Molony, Brigadier C. J. C., Gleave, Group Captain T. P. Butler, J. R. M. (ed.). The Mediterranean and Middle East: British Fortunes reach their Lowest Ebb (September 1941 to September 1942). History of the Second World War United Kingdom Military Series. III. Naval & Military Press. 2004 [1st. pub. HMSO 1960]. ISBN 1-84574-067-X.
  • Rommel, Erwin; Pimlott, John. Rommel: In His Own Words. London: Greenhill Books. 1994. ISBN 978-1-85367-185-2.
  • Scoullar, J. L. Kippenberger, Howard (ed.). The Battle for Egypt: The Summer of 1942. The Official History of New Zealand in the Second World War, 1939–1945 (online). Wellington: Historical Publications Branch. 1955. OCLC 2999615. İstifadə tarixi: 2 November 2007.
  • Stewart, Adrian. The Early Battles of Eighth Army: 'Crusader' to the Alamein Line 1941–1942. Barnsley, South Yorkshire: Leo Cooper. 2002. ISBN 0-85052-851-8.
  • Watson, Bruce Allen. Exit Rommel. Mechanicsburg PA: Stackpole Books. 2007 [1999]. ISBN 978-0-8117-3381-6.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]