Bosniya və Herseqovinada xorvatlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bosniya və Herseqovinada xorvatlar - ölkə ərazisində dövlətin üç əsas xalqından birini təşkil edir. Bosniya və Herseqovina ərazisində xorvatların dəqiq sayı İkinci Dünya müharibəsindən sonra məlum deyildir. Yuqoslaviya ərazisində müharibə, XX əsrin 90-cı illərində etnik təmizləmə nəticəsindı Bosniya və Herseqovina ərazisində xorvatların sayı azalmışdır. Hazırda Bosniya və Herseqovina ərazisində 600 000 xorvat yaşayır. Rəsmi məlumata görə Bosniya və Herseqovina əhalisinin 14,3 % xorvatlardır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Catholic man from Central Bosnia, 1901.jpg

Müasir bosniya ərazisində xorvatlar VII əsrdə peyda olmuşlar. Bosniya və Xorvatiya ərazisində Pannoniya və Dalmasiya knyazlıqları peyda olmuşdur. 925-ci ildə xorvat kralı I Tomislav onları vahid bir krallıqda birləşdirmişdir. 1102-ci ildə isə Xorvatiya Macarıstanla birlışir. Burada iki krallıq bir hökmdar tərəfindən idarə edilirdi. Kral xorvat ərazilərinə macarları köçürməməyi üzərinə götürür və xorvatlara daxili müstəqillik verir. Türklər Balkan yarımadasına gəldikdən sonra uzun zaman Bosniya və Herseqovina Osmanlı imperiyasının tərkibində qalır. Bundan sonra xorvatların bir qismi islamı qəbul edir, bir qismi isə Macarıstana qaçır. Milli şüur inkişaf etdikdən sonra xalqın vahid dövlətfə birləşdirilməsi ideası ortaya atılır. 1939-cu ildə Yuqoslaviya krallığı təsis edilərkən Bosniyanın bir qism əraziləri Xorvat banovinasının tərkibinə keçir. 1941-ci ildə Bosniya və Herseqovinanın ərazisi Müstəqil Xorvatiya Respublikasınln tərkibinə keçir.

Bosniya xorvatlarının sayı[redaktə | əsas redaktə]

Bosniya və Herseqovinanın 1991-ci ilə olan etnik xəritəsi:     serblər — 66 % çox      serblər — 50-65 %      serblər — 50 % az      Boşnaklar — 66 % çox      Boşnaklar — 50-65 %      Boşnaklar — 50 % az      Xorvatlar — 66 % çox      Xorvatlar — 50-65 %      Xorvatlar — 50 % az

Bosniya və Herseqovina ərazisində ilk siyahıya alınma Avstriya-Macarıtamın tərkibinə keçdikdən sonra 1879-cu ildə aparılmışdır. İki dəfə isə Yuqoslaviya hökuməti tərəfindən Birinci Dünya müharibəsindən sonra aparılmışdır. Bu siyahıya alınmalar onu göstərir ki, xorvatların sayı bu dönəmdə iki dəfə artmışdır. Bosniya müharibəsinə qədər əhalinin 17,3 xorvatlardan ibarət idi. Xorvatlar Qərbi Bosniyanın 98% əhalisini təşkil edirdi. Müharibə zamanı xorvatlarında daxil olduğu çoxlu sayda insan itkisi baş vermişdir. Hazırda xorvatlar əsasən aşağıdakı yaşayış məntəqələrində yaşayırlar: Mostar, Stolas, Ravno, Çaplina, Neum, Çitluk, Qrude, Kiselyak, Kreşevo, Livno, Lyobuşki, Kupres, Dobratiçi, Ocak, Domalevas-Şamas, Oraşe, Pisuşe, Prozor-Rama, Şiroki Brieq, Tomislavqrad, Vitez, Jepçe, Usora, Novi, Travnik, Busovaça.

Siyahıya alınma ili Xorvatların sayı % Bosniya və Herseqovinanın ümumi əhalisi
1879 209,391 18.08 % 1,158,164
1885 265,788 19.88 % 1,336,091
1895 334,142 21.31 % 1,361,868
1910 434,061 22.87 % 1,898,044
1921 444,308 23.50 % 1,890,440
1931 547,949 23.58 % 2,323,555
Siyahıya alınma ili Xorvatların sayı % Bosniya və Herseqovinanın ümumi əhalisi
1948 614,123 23.93 % 2,565,277
1953 654,229 22.97 % 2,847,790
1961 711,666 21.71 % 3,277,948
1971 772,491 20.62 % 3,746,111
1981 758,140 18.39 % 4,124.008
1991 760,852 17.38 % 4,377,053

Din[redaktə | əsas redaktə]

Bosniya xorvatlarının böyük qismini katoliklər təşkil edir. Mecuqore şəhərində katoliklərə məxsus Müqəddəs Məryəm kilsəsi fəaliyyət göstərir.

Siyasət[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrin sonlarında Bosniya xorvatları özlərinin partiyasını və hərəkatlarını təşkil etmişdilər. Onlar arasında Xorvat Milli Cəmiyyəti vı Katolik Assosasiyası 1910-cu ildə Avstriya-Macarıstanda seçkilərdə iştirat etmişdir.

1991—1994-cü illərdə Bosniya və Herseqovina əraxisində xorvatlara aid olan Herseq-Bosna Respublikası fəaliyyət göstərirdi. Dövlət 1994-cü ildə Qərbin və Bosniya və Herseqovina Federasiyasının təzyiqi ilə müstəqilliyini itirmişdir. 1995-ci il Deyton anlaşmasına görə xorvatlara ərazi muxtariyyatı verilməmişdir. Onlar müsəlmanlarla birlikdə bir federasiyada birləşdirilmişlər. Bu fakt xorvatların bir çoxunun etirazına səbəb olur. Onlar bunu diskirimiya hesab edirlər. Son zamanlar üçüncü subyektik yaradılması fikirləri irəli sürülür. 2005-ci ildə İvo Miro Yoviç bu sözləri demişdir: «Mən Bosniyalı serb olmaq istəmirəm, ancaq onlsrın Serb Respublikası varsa onda biz xorvat və müsəlman respublikalarını təşkil etmişdir[1].

26 yanvar 2009-cu ildə Bosniya və Herseqovinanın üç böyük psrtiyası Serb Respublikasının qeyri-rəsmi paytaxtı Banya-Lunada görüş təşkil edərək ölkənin 4 milli administrativ bölgəyə bölünməsini təklif etmişlər[2].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]