Cümlə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Cümlə — bitmiş fikri ifadə edən söz və ya sözlərin birləşməsi. Cümlə vasitəsilə bir hadisə haqqında məlumat verilir, bir şey soruşulur, bir işə təhrik olunur.

  • Cümlənin qurulmasında sözlərlə yanaşı, söz birləşmələri də iştirak edir. Heç bir söz və ya söz birləşməsi bitmiş fikir ifadə etmədən cümlə şəklinə düşə bilməz.
  • Cümlə bir sözdən də ibarət ola bilər: Səhərdir.
  • Cümlənin əsasını mübtəda və xəbər təşkil edir ki, bu da cümlənin qrammatik əsası adlanır.
  • Yalnız köməkçi nitq hissələrindən də ibarət cümlə ola bilər. Belə cümlələrə söz cümlə deyilir. Sən gələcəksənmi? -Bəli.

Cümlənin məqsəd və intonasiyaya görə növləri[redaktə | əsas redaktə]

Hər bir cümlə müəyyən məqsədlə söylənilir. Cümlələr məqsəd və intonasiyaya görə 4 yerə bölünür:

  1. Nəqli cümlə
  2. Sual cümləsi
  3. Əmr cümləsi
  4. Nida cümləsi

Cümlənin quruluşca növləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Sadə cümlə
  2. Mürəkkəb cümlə

Cümlə üzvləri[redaktə | əsas redaktə]

Məna və qrammatik cəhətdən bir-biri ilə əlaqədar olan, müəyyən suallara cavab verən sözlərə cümlə üzvləri deyilir. Cümlənin 5 üzvü var:

Baş üzvlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Mübtəda
  2. Xəbər

İkinci dərəcəli üzvlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Tamamlıq
  2. Təyin
  3. Zərflik

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Seyidov Y.M., Əsədova T.A, Azərbaycan dili, Bakı, Çaşıoğlu, 2003 (8-9. siniflər üçün dərslik)