Dövlət formaları

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Dövlət formaları — ərazi quruluşu, prinsipləri, dövlət orqanlarının formalaşması və qarşılıqlı fəaliyyət üsulları, habelə hakimiyyətin həyata keçirilməsi metodları, müəyyən bir dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin edən bir quruluş, dövlətin daxili quruluşunun müəyyən bir modelidir[1].

Xarici xüsusiyyətlərin bu dəsti bir vəziyyəti digərindən fərqləndirməyə imkan verir. Dövlətçiliyin müxtəlif formaları, siyasi, iqtisadi, tarixi daxil olmaqla müxtəlif amillərin vəziyyətinə təsirindən qaynaqlanır. Aralarında əsas olanlar bunlardır:

  • milli dövlətlərin inkişafının tarixi ənənələri;
  • milli dövlətçiliyin formalaşmasının tarixi xüsusiyyətləri;
  • dövlətdəki sosial qüvvələrin real tarazlığı;
  • dövlət əhalisinin milli tərkibi;
  • Xarici təcrübə;
  • yaşayış standartları;
  • keçmiş metropolların əvvəllər onlardan asılı olan ərazilərdə dövlət forması seçiminə təsir dərəcəsi;
  • dünya birliyinin rolu[2]

Dövlətin forması bu və ya digər şəkildə dövlətin qarşısında duran vəzifələrdən və yerinə yetirdiyi funksiyaların xüsusiyyətindən asılıdır.

Dövlət formalarının elementləri[redaktə | əsas redaktə]

Dövlətin formalarının elementləri:

  • İdarəetmə forması — dövlət hakimiyyətinin ən yüksək orqanlarının təşkilat sistemi, onların formalaşma qaydası, səriştəsi, bir-biri ilə və əhali ilə əlaqəsi (ən qədim element: Qədim Yunanıstanda alimlər tərəfindən seçilməyə başlandı);
  • Dövlət quruluşunun forması — dövlətin ərazi təşkili sistemidir (XVII—XVIII əsrlərdən bəri fəal şəkildə öyrənilmişdir);
  • Dövlət (siyasi) rejim — dövlət hakimiyyətini həyata keçirmə metodları (elm yalnız XX əsrin əvvəllərində diqqət çəkməyə başladı).

Dövlət formalarının tipologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Dövlətin monokratik forması[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət hakimiyyətinin təşkili avtokratiya prinsipinə əsaslanır. Dövlət hakimiyyəti ya bir nəfərin (Oman Sultanlığındakı teokratik monarxın), ya da bir dövlət orqanının (BƏƏ federasiyasının yeddi hissəsinin Əmirlər Ali Şurası) ya da müəyyən bir növ dövlət orqanlarının əlində cəmləşir (Almaniyadakı nasist rejimi və İtaliyanın faşist rejimi, 1979-cu ilə qədər Uqandadakı İdi Amin rejimi). Belə bir dövlət gücü qapalı bir totalitar sistem ilə xarakterizə olunur, hakimiyyət maraqlı qrupların ona təzyiq göstərməsi üçün bağlıdır, xüsusən də bu cür cəhdlər ağır repressiyalarla qarşılaşa bilər. Dövlətdə ideoloji monizm, təkpartiyalı sistem mövcuddur və ya bir lider partiyanın əvəzolunmazlığı prinsipi qəbul edilmişdir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Теория государства и права / Под ред. Пиголкина А. С. — Изд-во: Городец, 2003. — С. 42.
  2. Мелехин А. В. Теория государства и права: учеб. / А. В. Мелехин. — М : Маркет ДС, 2007. — С. 154.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Чиркин, В. Е. Государствоведение: Учебник / В. Е. Чиркин. — М : Юристъ, 2000. — 384 с. — ISBN 5-7975-0321-2
  • Морозова, Л. А. Теория государства и права — М.: Изд. Эксмо, — 2009 г. — ISBN 978-5-699-25310-4