Daniyal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
İngilis rəssam Briton Rivière tərəfindən çəkilən Daniyal peyğəmbər və aslanların təsviri şəkli (1840-1920), 1890 (Mançester Siti Sənət Qalereyası)

Daniyal (ərəb دانيال‎‎ Daniel, fars دانیال Danial, İbranicə: דניאל Danielle', yun. Δανιήλ Daniel; digər dillərdə Daniel kimi xatırlanır) — yəhudilər, xristianlar və müsəlmanlar tərəfindən peyğəmbər olaraq qəbul edilən şəxs. Qurani Kərimdə adı qeyd olunmasa da, İslam alimlərinin əsərlərində ondan bəhs edilir.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

E.ə. IV və V əsrlərdə yaşayan Daniyal peyğəmbər e.ə. 606-cı ildə uşaq ikən əsir alınaraq israiloğulları ilə bərabər Babilə göndərilir. II Babil kralı Nebukadnesar (e.ə. 605-562) zamanında yaşadığı ehtimal olunan Daniyal peyğəmbərdən "Yəhudiləri Babil əsarətindən elmi və kəhanətləri ilə qurtarmış peyğəmbər" olaraq bəhs edilir.

Həyatı və nəsli[redaktə | əsas redaktə]

Uşaqlıq illəri[redaktə | əsas redaktə]

Sistine Şapelində Mikelancelonun çəkdiyi Daniyal peyğəmbər rəsmi

Belə bir əhvalat nəql edilir ki, Babil kralı yuxusunda israiloğullarının nəslindən olan bir oğlan uşağının onun taxtını sarsıdacağını görür. Buna görə də o israiloğullarının nəslindən olan oğlan uşaqlarınının öldürülməsini əmr edir. Bu səbəbdən Daniyal peyğəmbər doğulanda kral onu dağ başında bir mağaraya salınmasını əmr edir. Mağarada bir erkək və bir dişi aslan tərəfindən böyüdülən Daniyal böyüdüyü zaman qövmünün yanına qayıdır.

Tarsusda qıtlığın yaşandığı bir dövrdə şəhərə dəvət edilən Daniyal peygəmbərin gəlməsi ilə bolluq olur. Buna görə də Daniyal peyğəmbər Babilə geri göndərilməmiş və öldükdən sonra da Tarsusda indiki Məqam məscidinin olduğu yerdə dəfn edilmişdir.

IV İslam xəlifəsi Əli Daniyal peyğəmbər haqqında "O, nəbi olmayan bir rəsul idi" demişdir.

Əsir edilərək Babilə aparılması[redaktə | əsas redaktə]

Babil hökmdarı II Nebukadnezar Beytülməkdisi yandıraraq israiloğullarının uşaqları arasından seçib sərkərdələrinə payladığı əsir uşaqlar arasında Daniyal Peyğəmbər də, var idi. Babil əhalisi, Nebukadnezara müraciət edərək; "İsrailoğullarından əsir edilən bu uşaqları, bizə verməyini, səndən istəmişdik. Sən də, onları, bizə vermişdin. Vallah, onlar, bizim yanımızda olduqları müddətdə, qadınlarımızın, bizi tanımadıqları­nı, onlarla maraqlandıqlarını və üzlərini, onlara çevirdiklərini görürük. O uşaqları, ya bizim aramızdan çıxar, al, ya da onları, öldür!" dedilər. Nebukadnezar; "İçinizdən, hər kim, əlindəkini öldürmek istəyirsə, öldürsün!" dedi. Öldürülmek üzrə olduqları zaman sağ qalmaları üçün, Allaha yalvardıqdan sonra, Nebukadnezar tərəfindan öldürülməyən Daniyal Peyğəmbərlə Hananya, Azarya ve Mişaye Babil zindanına atılmışdılar.

Babil Kralı II. Nebukadnezarın yuxusunu yozması[redaktə | əsas redaktə]

Bu zaman, Nebukadnezar; bir yuxu görmüşdü, ancaq, yuxusunda onu təəcübləndirən şeyi xatırlamırdı. Nebukadnezar, gördüyü yuxudan qorxmuşdu. Sehrbazlardan kahinlərdən, bunun yozmasını sormuşsa da, onlar, yoza bilməmişdilər. Daniyal Peyğəmbər, zindanda olduğu zaman bunu eşitdi. Zindançı; Daniyalın orda qaldığı müddətdə doğruluğunu görüb bəyənmişdi və ona hörmətlə yanaşırdı. Daniyal Peyğəmbər, ona: :

" Sən, mənə bir yaxşılıq et: Sahibinə de ki, gördüyü yuxunu yoza bilərəm.

"

dedi. Zindançı, gedib Daniyalın sözünü , Nebukadnezara xəbər verdi. Bundan sonra, Nebukadnezar, peyğəmbər oğullarından Daniyal Peyğəmbəri və üç dostunu hüzuruna çağırdı. Nebukadnezarın qarşısında, ona, səcdə etmədikcə, heç kimsə dura bilməzdi. Ancaq, Daniyal, onun önündə səcdə etmədən ayaqda durdu. Nebukadnezar, ona: "Səni, mənə, səcdə etməkdən çəkindirən nədir?" deyə soruşdu. Daniyal Peyğəmbər, :

" Mənim bir Rəbbim var ki,mənə, elmm və hikmət verdi. Ondan başqasına səcdə etməməyimi də mənə, əmr etdi. Mən, ondan başqasına səcdə edəcək olsam , Onun, mənə verdiyi elmi, məndən almasından və məni, həlak etməsindən qorxuram! "

dedi. Nebukadnezar; Daniyal Peyğəmbərin verdiyi cavaba heyrət etdi və "Bəli! Səcdə etmə! Sen, əhdinə vefa etməklə, çox yaxşı etmiş oldun və sənə verilən elmin şərəfini yüksəltmiş, qorumuş oldun." dedikdən sonra: "Səndə, bu gördüyüm yuxunun elmi və yozumu var mıdır?" deyə soruşdu. Daniyal Peyğəmbər, "Bəli!" dedi. Nebukadnezar, "Görmüş olduğum yuxunu, sonra, mənə görmüş olduğum yuxuda məni heyrətdə buraxan şeyin nə olduğunu deyə bilərsənmi " deyə soruşdu. Daniyal Peyğəmbərlə dostları: :

" Sən, o yuxunu, bizə xəbər ver , biz də sənə, onun yozumunu xəbər verək. "

dedilər. Nebukadnezar, "Mən, onu xatırlamıram. Əgər, siz,mənə, onu, onun yozumunu, xəbər verməsəniz , çiyin sümüklərinizi yerindən çıxatdıracağam!" dedi. Daniyal Peyğəmbərlə üç dostu, Nebukadnezarrın hüzurundan çıxdılar. Allaha, dua etdilər. Uca Allah da, onlara, soruşulan şeyi şeyi öyrədti. Onlar, həmən Nebukadnezarın hüzuruna getdilər. Ona, "Sen, bir heykəl görmüsən!" dedilər. Nebukadnezar, "Doğru söylədiniz!" dedi. Daniyal Peyğəmbər və dostları "O heykəlin iki ayağı : seramikdən, iki dizi və iki baldırı tuncdan; qarnı gümüşdən; sinəsi qızıldan; başı və boynu dəmirdən idi!" dedilər. Nebukadnezar, "Doğru söylədiniz!" dedi. Daniyal Peyğəmbərlə dostları: "Sən, onu, heyrətlə seyr etdiyin zaman, Allah, onun üzərinə, göydən, bir qaya saldı və onu, onu dağıtdı! Sənə, yuxunu unutduran da, bu idi." dedilər. Nebukadnezar, "Doğru söylədiniz!" dedi və: "Bu yuxunun yozumu, nədir?" deyə soruşdu. Daniyal Peyğəmbərlə dostları,

" Bu yuxunun yozumu, belədir, Sənə, kralların qudrət və təsərrüf vəziyətləri göstərilmişdir ki, onlardan, bəzisinin qüdrət və təsərrüfü, bəzisindən, daha gəvşək və yumuşaq idi. Bəzisinin, qüdrət və təsərrüfü, bəzisindən, daha gözəl idi. Bəzisinin qudrət və təsərrüfü də, bəzisindən, daha sərt ve qatı idi. İlk qudrət ve təsərrüf: Seramika olub o, qudrət və təsərrüfün ən zəifi və gəvşəyidir. Sonra, onun üstündə tunc olub o, öncəkindən daha üstün ve daha sərtdir. Sonra, tuncun üstündə gümüş olub o, tuncdan daha üstün və daha gözəldir. Sonra, gümüşün üstündə altun olub o, gümüşdən daha gözəl və daha üstündür. En üstündə olan dəmir, sənin qudrət və təsərrüfündür ki, o, hökümdarla­rın ən qatısı və özündən öncə olanların ən qudrətlisidir. Sənin görmüş olduğun və üzərinə, göydən Allahın salıb heykəli yerə sərən qaya isə, Allanın, (səmadan endirəcəyi Kitabla) axir zamanda göndərəcəyi bir peyğəmbərdir ki, o, hamısını dağıdacaq, əmir, onun olacaq, ona, çatıb dayanacaqdır! "

dedilər.

Daniyal peyğəmbərin II. Nebukadnezar yanında yüksək etibar qazanışı[redaktə | əsas redaktə]

Daniyal Peyğəmbər; II. Nebukadnezarın yuxusunu, xəbər verdiyi və yozduğu zaman, Nebukadnezar, ona və onun dostlarına, çox ikram etdi. Daniyal Peyğəmbəri,tez-tez , hüzuruna qəbul edər, görəcəyi işləri, ona və onun dostlarına məsləhət edərdi. Daniyal Peyğəmbəri, üstün mövqelərə gətirdi. Daniyal Peyğəmbər, Nebukadnezarın yanında, insanların ən şərəflisi və ən sevgilisi olmuşdu.


Daniyal Peyğəmbərin vəfatı, cəsədi və Qəbri[redaktə | əsas redaktə]

Daniyal Peyğəmbər, bir müddət, Babilde yaşadı. Babildən ayrıldıqdan sonra, Xuzistanın Şuş şehərinə getdi. Orada, vəfat etdi. 2. İslam Xəlifəsi Ömərin xəlifəliyi zamanında Şuş şəhəri, Əbu Musa Əşhaari tərəfından fəth edildi. Əbu Musa Əşhaari, Şuş kralı Saburu, öldürdü. Şuş şəhərini, tutdu. Şəhərdə tapılan şeyləri, Saburun mal və mülklərini qənimət olaraq aldı. Mal depolarını, dolaşıb onların içində tapılanları, alarkən, bir meydanda, kilidli bir depoya rast gəldi, deponun kilidi, qalayla möhürlənmişdi. Əbu Musa Əşhaari Kilidi, qırdırdı və kapını açdırdı. Əbu Musa Əşhaari, depoya girib baxdığı zaman, Uzun, hovuz kimi oyulmuş bir daş və içində də, altun sırma ilə toxunmuş bir kəfənlə kəfənlənmiş, başı açıq, ölü bir adam gördü! Əbu Musa Əşhaari də, yanında olanlar da, ölü şəxsin boyunun uzunluğuna heyrət etdilər. Sonra, onlar, onun burnunu, qarışladılar. Bir qarışdan çox olduğunu gördülər. Əbu Musa Əşhaari, Xəlifə Ömərə bir yazı yazıb Şuş şehərindən, Allahın, onlara nəsib etdiyi şey­ləri xəbər verdi və ölü şəxs haqqında da yazdı. Ömər bu məktubu oxuduğu zaman, bu şəxs haqqında bilgi əldə etməyə çalışdı, ancaq heç kimin, onun haqqında bir bilgisi yox idi. Ancak, Əli, "Bu şəxs, Daniyal Hakimdir, Rəsul olmayan bir Nəbidir. Qədim zamanda, Nebukadnezarın və ondan sonrakı krallardan bəzisinin yanın­da olmuşdur." dedi. Xəlifə Ömər, Əbu Musa Əşhaariyə yazı göndərdi və onun üzərinə, cənazə namazını qılmasını və onu, Şuşluların tapa bilməyəcəyi bir yerə dəfn etməyini, əmr edti..

Əbu Musa Əşhaari, yanında olan Müslümanlarla birlikdə onun cenazə namazını qıldı. Suyu çəkilen çay yatağının yatağının ortasına qəbrini qazdırıb, dəfn etdi.

Məzarının Tapılması[redaktə | əsas redaktə]

Daniyal Peyğəmbərin Səmərqənddəki türbəsi

2. İslam Xəlifəsi Ömərin 17-ci Hicri ilində Tarsusu ələ keçirməsindən sonra Danyal Peyğəmbərin məzarı açılmış və altun ipliklə toxunmuş qumaşa sarılmış uzun boylu bir cəsət görülmüşdür. Başından keçən macəraların simvolq olaraq barmağındakı üzüyün qaşında biri erkək olan digəri dişi iki aslanın arasında gənc bir uşaq işlənmişdir. Cəsədin Yahudilər tərəfindən oğurlanmamağı üçün Ömərin əmri üzərinə əvvəlki yerinə dərin bir şəkildə məzarı yenidən qazılmış və üzərindən də Bərdan Çayından gələn kiçik bir qolun suyu keçirilərək heç kimsənin məzara əl vurmaması təmin edilmişdir. Beləcə məzar əmniyətə alınmışdır. Məscidi son təmiri zamanı çox dərinlərdə məscidin arxa və alt qismində suyun giriş yerində qalın və müntəzəm mazgal dəmirləri çıxmışdır. Daniyal Peyğəmberin cəsədi bu mazgallardan keçən suyun çox aşağısında yerləşir.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları: 2/121-122.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]