Külüs

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Külüs
Külüs kəndi yayda.jpg
39°21′43″ şm. e. 45°39′38″ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayon Şahbuz rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 1.536 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 1208 (2009) nəfər
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi AZ7122[1]
Xəritəni göstər/gizlə
Külüs xəritədə
Külüs
Külüs

KülüsAzərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd.[2]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Külüs kəndi Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda, Zəngəzur dağlarının orta dağlıq qurşağında, dəniz səviyyəsindən 2,000 metr (6,600 ft)-ə yaxın yüksəklikdə, Şahbuz çayının hər iki sahilində yerləşir.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Külüsün ərazisi qədim və tarixi yaşayış yerləri, abidələr, qəbirlər, nekrapollarla zəngindir. Kəndin tarixi orta tunc dövründən başlayır. Haqqıxlıq, Köhnə Külüs, Dev damı, Əyrək, Şansu ölən, Əşgab, Qaradağ, Sarıdağ, Külüs qalası (tamamilə dağılıb) kimi yerlərdə qədimdə yaşayışın olduğu sübut edilib. Haqqıxlıqda aparılan arxeoloji qazıntılarda eradan əvvəl III-II minilliyə aid tunc xəncər, ox ucu, qablar və haqqıqdan (əqiqdən) muncuqlar, bəzək əşyaları tapılıb.

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

Bəzi mənbələrə görə kəndin adı Sakların bir qolu Kol tayfası və Oğuzların( Uz) ərazidə məskulaşması ilə yaranmışdır. IV əsrdə Kəngərli tayfasının Səleykə qolu , sonralar isə Salahlı , Qaramanlı və başqa tayfalar məskunlaşmışdır. Bəzi tədqiqatçılar isə oykonimin kühül (mağara) sözündən düzəldiyini ehtimal edirlər. Altay dillərində, o cümlədən 419 monqol dilində kuluz "qamış" mənasında işlənir. Güman etmək olar ki, kəndin ərazisi qamışlıq olduğu üçün belə adlandırılmışdır.Lakin Zəngəzur mahalında Qarakilsə rayonunda Uz kəndi, Şəki kəndi və s., Babək rayonunda Kültəpə, Qərbi Azərbaycan ostanında( İran) Kulus ( Kolus) kəndlərinin olması Sak-Kol və Oğuz - Uz tayfa ittifaqlarının mövcudiyyətini və kənd adlarında qorunmasını sübut edir[3]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisi 1208 nəfərdir.(2009 – cu il)[4]

Tarixi abidələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Əyrək nekropolu
  • Haqqıxlıq nekropolu – e.ə II -I minilliklərə aiddir. 1990-cı ildə arxeoloji qazıntılar aparılmış, iki qəbir təmizlənmişdir. Tunc xəncər, nizəucluğu, heyvan sümükləri, əqiq muncuqlar, bilərzik, sırğa, tunc üzük, küpə, kasa, qədəh, parç formalı gil qablar tapılmışdır.H aqqıxlıq adı isə burda tapılan əqiq muncuqların yerli tələffüzündən yaranmışdır.[Mənbə göstərin]
  • Külüs nekropolu – Son Tunc və İlk Dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə (II minilliyin sonu- I minilliyin əvvəli) [Mənbə göstərin]
  • Köhnə Külüs yaşayış yeri – Culfa rayonu Göynük kəndi ilə Şahbuz rayonu Külüs kəndi arasında, Xornuçayın sağ sahilində arxeoloji abidə - yaşayış yeri. Sahəsi 24000 kvadrat metrdir və XIV - XIX əsrlərə aiddir.[Mənbə göstərin]
  • Külüs yaşayış yeri – Sahəsi 14800 kvadratmetrdir və e.ə XI -VI əsrlərə aiddir. Qaradağın şimal yamacında, 1600 metr yüksəklikdə yerləşir.[Mənbə göstərin]
  • Qaradağ yaşayış yeri — Qaradağın ətəyində, Şahbuz çayının sahilində yerləşir, X- XIX əsrlərə aiddir.[Mənbə göstərin]
  • Alban kilsəsi – IV əsrə aiddir.[Mənbə göstərin]

Şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Telman Abdinov – Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı
  • Səməd Canbaxşiyev – telejurnalist, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti
  • Həbibə Allahverdiyeva- Naxçvan Muxtar Respublikasının Əməkdar Rəssamı, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı
  • Qəzənfər Məhərrəmov- texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru
  • Seyfəli Qəhrəmanov- Biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA Naxçıvan bölməsinin əməkdaşı

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərpoçt. "İndekslər" (azərb.). www.azerpost.az. 2016-04-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
  2. Azərbaycan Respublikasının inzibati - ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakı – 2013. 488 səh
  3. "Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007.
  4. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629