Kəmər və Yol Təşəbbüsü

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kəmər və Yol Təşəbbüsü
KYT və ya BRI
One-belt-one-road.svg
Yaranma tarixi 2013 (8 il əvvəl) (2013)
2017 (2017) (Forum)
Fəaliyyət göstərdiyi yer Ümumdünya
Qurucusu  ÇXR
yidaiyilu.gov.cn
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kəmər və Yol Təşəbbüsü[1][2] (abr. KYT[1]; ing. Belt and Road Initiative; abr. BRI və ya B&R),[3] əvvəlki adı ilə Bir kəmər, bir yol[4] (çin 一带一路; ing. One Belt One Road; abr. OBOR) — Çin hökumətinin 2013-cü ildə 70-ə yaxın ölkəyə və beynəlxalq təşkilata sərmayə yatırmaq məqsədilə qəbul etdiyi qlobal infrastruktur inkişaf strategiyası.[5][6] Bu, Çin Kommunist Partiyasının (ÇKP) baş katibi və Çinin rəhbəri Si Tszinpinin xarici siyasətinin mərkəzi hissəsidir.[7] O, təşəbbüsü ilk olaraq 2013-cü ilin sentyabrında Qazaxıstana rəsmi səfəri zamanı strategiyanı "İpək Yolu İqtisadi Kəməri" adı ilə elan etmişdir.[8][9][10]

"Kəmər" sözü "İpək Yolu İqtisadi Kəməri"nin qısaltmasıdır. Bu ad Qərb vilayətlərinin Mərkəzi Asiyadan keçən məşhur tarixi ticarət yolları boyunca davam edəcək olan avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatı üçün təklif olunan quru yollarına istinaddır. Əlavə olaraq, buradakı "yol" sözü "XXI əsrin Dəniz İpək Yolu"nun qısaltmasıdır. Bu ad HindSakit okeanları üzərindən Cənub-Şərqi Asiyadan Cənubi Asiyaya, Yaxın ŞərqəAfrikaya gedən dəniz yollarına istinaddır.[11] Kəmər və Yol Təşəbbüsünün infrastruktur investisiyalarına nümunələr limanlar, göydələnlər, dəmir yolları, avtomobil yolları, hava limanları, su bəndləri, kömürlə işləyən elektrik stansiyaları və dəmiryolu tunelləridir.

Təşəbbüs 2017-ci ildə Çin Konstitusiyasına daxil edilmişdir. Çin hökuməti bu təşəbbüsü "regional əlaqələri gücləndirmək və daha parlaq bir gələcəyi əhatə etmək üçün bir cəhd" adlandırır. Layihənin nəticələnmə hədəfi 2049-cu ildir. Bu tarix Çin Xalq Respublikasının (ÇXR) əsasının qoyulmasının yüz illiyinə təsadüf edir. Təşəbbüs əsasən ABŞ da daxil olmaqla iştirakçı olmayan ölkələrdən olan bəzi müşahidəçilər bunu sinosentrik beynəlxalq ticarət şəbəkəsi üçün bir plan olaraq şərh edirlər. Buna cavab olaraq Amerika Birləşmiş Ştatları, YaponiyaAvstraliya 2019-cu ildə Mavi Nöqtə Şəbəkəsi təşəbbüsünə, ardınca isə 2021-ci ildə G7-nin Daha Yaxşı Dünya Qurmaq təşəbbüsünə start vermişdir. 2019-cu ildə Birləşmiş Krallığın İqtisadiyyat və Biznes Araşdırmaları Mərkəzi tərəfindən aparılan bir araşdırmada "BRI"-nin 2040-cı ilə qədər dünya ÜDM-ni illik 7,1 trilyon dollar artıracağı proqnozlaşdırılmışdır.

Azərbaycanda[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycan İpək Yolu İqtisadi Kəmərinin Orta dəhlizində yerləşməkdədir. 4.256 km dəmir yolu və 508 km dəniz yolunu əhatə edən bu dəhliz ÇinQazaxıstan sərhəddindən Azərbaycana (Xəzər dənizi ilə) və buradan da GürcüstanTürkiyəyə qədər uzanır.[12]

Maraqlı tərəflər Fars körfəzi-Qara dəniz beynəlxalq nəqliyyat və tranzit dəhlizinin Kəmər və Yol təşəbbüsünün bir hissəsi ola biləcəyini də istisna etmirlər. Buna baxmayaraq, Ermənistanın cənubdakı Sünik mərzi ilə İran arasında birbaşa dəmir yolu əlaqəsi yoxdur, funksional M2 avtomobil yolu isə yüksək ərazilərdə yerləşir və qış mövsümündə istifadəsi çətinləşir. Bu magistralın GorusQafan şəhərləri arasındakı bir hissəsi Azərbaycanın beynəlxalq cəhətdən tanışmış hüdudları daxilinə düşdüyündən 2020-ci ilin dekabrından Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altındadır.[2]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 Şərifli, Yunis. "Azərbaycan və "Kəmər və Yol" Təşəbbüsü: regional nəqliyyat mərkəzi olma yolunda". Politicon.co (az.). Topçubaşov Mərkəzi. 13 iyun 2020. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2021.
  2. 1 2 Hüseynov, Rusif. "Ermənistan üçün yeni nəfəs? Şimal-Cənub dəhlizi". Topçubaşov Mərkəzi (az.). 14 sentyabr 2021. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2021.
  3. "Wǒ wěi děng yǒuguān bùmén guīfàn "Yīdài Yīlù" chàngyì Yīngwén yì fǎ" 我委等有关部门规范"一带一路"倡议英文译法 [Regulations on the English translaton of "Belt and Road" Initiative by our Commission and related departments]. ndrc.gov.cn (çin). Milli İnkişaf və İslahat Komissiyası. 11 may 2019. 11 may 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2021.
  4. "İlham Əliyev Pekində 2-ci "Bir kəmər, bir yol" Forumunda iştirak edir". President.az (az.). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası. 26 aprel 2019. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2021.
  5. "Belt and Road Initiative". World Bank. 19 February 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2019.
  6. "Overview – Belt and Road Initiative Forum 2019". 17 September 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 January 2020.
  7. "The pandemic is hurting China's Belt and Road Initiative". The Economist. 4 June 2020. ISSN 0013-0613. 19 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 June 2020.
  8. "President Xi proposes Silk Road economic belt". China Daily. Astana. Xinhua News Agency. 7 September 2013. 9 March 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  9. "President Xi Jinping Delivers Important Speech and Proposes to Build a Silk Road Economic Belt with Central Asian Countries". Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China. 7 September 2013. 17 October 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  10. "Chronology of China's Belt and Road Initiative". People's Daily. Xinhua News Agency. 24 June 2016. 25 June 2016 tarixində arxivləşdirilib.
  11. Kuo, Lily; Kommenda, Niko. "What is China's Belt and Road Initiative?". The Guardian. 5 September 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 September 2018.
  12. Calabrese, John. "Setting the Middle Corridor on track". Middle East Institute (az.). 18 noyabr 2019. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2021.

Əlavə ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Blanchard, Jean-Marc F. "Belt and Road Initiative (BRI) blues: Powering BRI research back on track to avoid choppy seas." Journal of Chinese Political Science (2021): 1-21; historiography online
  • Cai, Peter. Understanding China's belt and road initiative (Lowy Institute 2017) online.
  • Calabrese, L. (2019): Making the Belt and Road Initiative work for Africa. London: Overseas Development Institute.
  • Calabrese, L. (2019): China and global development: what to read ahead of the Belt and Road Forum. London: Overseas Development Institute.
  • Chansok, L. (2019): The Belt and Road Initiative and Cambodia's Infrastructure Connectivity Development: A Cambodian Perspective. Cheung FM and Hong Y-Y (eds) Regional Connection under the Belt and Road Initiative. The prospects for Economic and Financial Cooperation. London: Routledge, pp. 134–163.
  • Chen, Yaowen, et al. "Does the Connectivity of the Belt and Road Initiative Contribute to the Economic Growth of the Belt and Road Countries?." Emerging Markets Finance and Trade 55.14 (2019): 3227–3240.
  • Contessi, Nicola P. "Central Asia in Asia: Charting Growing Transregional Linkages". Journal of Eurasian Studies. 7. 2016: 3–13. doi:10.1016/j.euras.2015.11.001.
  • Griffiths, Richard T. Revitalising the Silk Road—China's Belt and Road Initiative (2017) DOI:10.1177/0009445518761158 online review.
  • He, Baogang. "Chinese expanded perceptions of the region and its changing attitudes toward the Indo-Pacific: A hybrid vision of the institutionalization of the Indo-Pacific." East Asia 35.2 (2018): 117–132.
  • Ito, Asei. "China’s Belt and Road Initiative and Japan’s Response: from Non-participation to Conditional Engagement." East Asia 36.2 (2019): 115–128.
  • Jones, Lee, and Jinghan Zeng. "Understanding China’s ‘Belt and Road Initiative’: beyond ‘grand strategy’ to a state transformation analysis." Third World Quarterly 40.8 (2019): 1415–1439 online.
  • Kohli, Harinder S., Johannes F. Linn, and Leo M. Zucker, eds. China's Belt and Road Initiative: Potential Transformation of Central Asia and the South Caucasus (Sage, 2019).
  • Lai, Karen P.Y., Shaun Lin and James D. Sidaway. "Financing the Belt and Road Initiative (BRI): Research agendas beyond the “debt-trap” discourse." Eurasian Geography and Economics61.2 (2020): 109–124. online.
  • Liu, Hong, and Guanie Lim. "The political economy of a rising China in Southeast Asia: Malaysia’s response to the Belt and Road Initiative." Journal of Contemporary China 28.116 (2019): 216–231. online
  • Lin, Shaun and Carl Grundy-Warr. "Navigating Sino-Thai ‘rocky’ bilateral ties: The geopolitics of riverine trade in the Greater Mekong Subregion.” Environment and Planning C: Politics and Space 38.5 (2020): 826–833.
  • Lin, Shaun, James D. Sidaway and Woon Chih Yuan. "Reordering China, respacing the world: Belt and Road Initiative (一带一路) as an emergent geopolitical culture." The Professional Geographer 71.3 (2019): 507–522. online.
  • Mark, S., Overland, I. and Vakulchuk, R. (2020) Sharing the Spoils: Winners and Losers in the Belt and Road Initiative in Myanmar. Journal of Current Southeast Asian Affairs, doi:10.1177/1868103420962116
  • Park, Albert. Which Countries Have Benefited the Most from China's Belt and Road Initiative?. (No. 2019-32. HKUST Institute for Emerging Market Studies, 2019) online.
  • Scissors, Derek. "The Belt and Road is Overhyped, Commercially." AEI Paper & Studies (American Enterprise Institute, 2019) online
  • Shah, Abdur Rehman. "China's Belt and Road Initiative: The Way to the Modern Silk Road and the Perils of Overdependence." Asian Survey 59.3 (2019): 407–428. DOI: 10.1525/as.2019.59.3.407
  • Sidaway, James D., Simon C. Rowedder, Chih Yuan Woon, Weiqiang Lin and Vattana Pholsena. “Introduction: Research agendas raised by the Belt and Road Initiative.” Environment and Planning C: Politics and Space 38.5 (2020): 795–802 DOI:10.1177/2399654420911410
  • Sidaway, James D. and Chih Yuan Woon. "Chinese narratives on “One Belt, One Road” (一带一路) in geopolitical and imperial contexts." The Professional Geographer 69.4 (2017) 591-603. online.
  • Tjia, Yin-nor Linda. "The Unintended Consequences of Politicization of the Belt and Road’s China-Europe Freight Train Initiative." The China Journal 83.1 (2020): 58–78 DOI:10.1086/706743
  • Vakulchuk, Roman and Indra Overland (2019): China's Belt and Road Initiative through the Lens of Central Asia, in Fanny M. Cheung and Ying-yi Hong (eds) Regional Connection under the Belt and Road Initiative. The prospects for Economic and Financial Cooperation. London: Routledge, 115–133. https://www.researchgate.net/publication/329310641
  • Wahlquist, Hakan. "Albert Herrmann: A missing link in establishing the Silk Road as a concept for Trans-Eurasian networks of trade” Environment and Planning C: Politics and Space 38.5 (2020): 803–808.
  • Winter, Tim. "Geocultural Power: China’s Belt and Road Initiative." Geopolitics (2020): 1–24. DOI:10.1080/14650045.2020.1718656
  • [World Pensions Council (WPC) policy paper: Chinese Revolution Could Lure Overseas Investment, Dow Jones Financial News, 12 October 2015.
  • The New York Times – "Behind China's $1 Trillion Plan", 13 May 2017.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]