Kəmalüddövlə məktubları

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kəmal üddövlə məktubları
azərb. Kəmalüddövlə məktubları
2012-ci ildə Qanun Nəşriyyatı tərəfindən dərc edilən kitab 2012-ci ildə Qanun Nəşriyyatı tərəfindən dərc edilən kitab
Müəllif(lər) Mirzə Fətəli Axundov
Janr Traktat
Orijinalın dili Azərbaycan dili
Ölkə Azərbaycan
Orijinalın nəşr ili 1924

Kəmalüddövlə məktublarıMirzə Fətəli Axundovun 1865-ci ildə yazdığı bədii–fəlsəfi traktat.[1] Bu əsər Axundovun yazdığı ən mühüm tənqid tipli publistik işi sayılır[2]. Hind şahzadəsi Kəmalüddövlə ilə fars şəhzdəsi Cəlalüddövləylə yazışması süjetin əsasını təşkil edir. Burada yazıçı hər cür dini fanatizmi aradan qaldırmaq üçün amansız mübarizəni qarşısına məqsəd qoyur. Odur ki, “Kəmalüddövlə məktubları” bəşəriyyətə xidmət etmək, şərq xalqlarını dini xurafatdan, zalımların əsarət zəncirindən azad etmək üçün zülmə və əsarətə qarşı mübarizə silahına çevrilir[3].

Əsər azərbaycan dilində yazılıb, sonra isə dramaturq onu rusfars dillinə özü tərcümə etdi. Axundov yaşadığı zaman “məktublar” çap olunmadı, və yalnız 1924 ildə qismən Bakıda «Yeni əlifba komiteti» tərəfindən dərc olundu, tam versiya isə yalnız 1938 ildə «SSRİ elemlər akademiyasının» Baki filialında buraxıldı.

Məzmun[redaktə | əsas redaktə]

Kəmalüddövlə məktubları.png
Kəmalüddövlə məktubları-2.png
Kəmalüddövlə məktublarının əlyazmaları


Kəmalüddövlə ilə Cəlalüddövlə şahzadədirlər. Hər ikisi siyasi təqiblər üzündən Misirə köçməyə məcbur olmuşlar. Kəmalüddövlənin vətəni Hindistanda ingilislər ağalıq edir, onlar Kəmalüddövlənin atası Övrəng Zibi hakimiyyət başından götürüb məmləkətə sahib olmuşlar. Cəlalüddövlə isə vətəni İranda despotun özbaşınalığına və zülmünə dözə bilməyib Misirə köçmək məcburiyyətində qalmışdır.

Göründüyü kimi, hər iki şahzadə ölkələrində hökm sürən vəziyyətlə barışa bilmir, vətənlərinin geridə qalmasına acıyır və düçar olduqları fəlakətdən xilas olmaq üçün yollar axtarır.

Kəmalüddövlə səyahətə çıxır, əvvəl Amerika, sonra Avropa ölkələrini gəzir. Onun bu səyahəti adicə seyr etmək və ya əylənmək məqsədi daşımır, öz ölkəsinin və xalqının, eləcə də Şərq xalqlarının geridə qalması səbəblərini öyrənmək, tərəqqi etmiş ölkələrin ictimai-siyasi quruluşu ilə tanış olmaq, bir sözlə, onların irəliləməsinin əsas şərtlərini araşdırmaq üçündür. Bu müdrik səyyah Qərb ölkə-ərini gəzdikdən sonra dostu Cəlalüddövlənin xahişi ilə onun vətəni İrana gedir.

Kəmalüddövlə İranın pərişan halını görüb kədərlənir, Amerika və Avropa ölkələrinin abadlığını və əhalisinin sərbəst yaşayışını Şərq ölkələrindəki vəziyyətlə müqayisə etdikdə dəhşətə gəlir. Dəhşət bir də ona görədir ki, bu ölkələrin əhalisi və onların dünyadan xəbərsiz başçıları düçar olduqları vəziyyətin ağırlığını dərk etmir, ona görə də xalq hər cür zülmə, rəzalətə dözür, “nəşəyi-azadiyyətdən və hüquqi-insaniyyətdən” xəbərsiz yaşayır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "bədii-fəlsəfi traktatında".
  2. "" bu sənət məktubu o qədər güc-qüdrətli olub ki, onun başqa sənəd-məktubları kölgədə qalıb".
  3. "Məqsəd".

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]