Karnal döyüşü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Karnal döyüşü
Nadir şahın Hindistan yürüşü
Nader Shah afshar.jpg
"Karnal döyüşü" şəkli Adil Adili tərəfindən çəkilmişdir (1987)
Tarix 13 fevral, 1739
Yeri Karnal, Haryana, Hindistan
Nəticəsi Səfəvi qələbəsi
Münaqişə tərəfləri
Fictional flag of the Mughal Empire.svg Moğol imperiyası Safavid Flag.svg Səfəvi İmperiyası
Komandanları
Fictional flag of the Mughal Empire.svg Məhəmməd şah
Fictional flag of the Mughal Empire.svgNizam-əl-Mülk
Fictional flag of the Mughal Empire.svgBurhan-əl-Mülk
Fictional flag of the Mughal Empire.svgDövran xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgVəzir Qəmərəddin xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgSəadəddin xan, Mir Atış
Fictional flag of the Mughal Empire.svg Nisar Məhəmməd xan Şər Cunq
Fictional flag of the Mughal Empire.svgXvaca Aşura
Fictional flag of the Mughal Empire.svgMüzəffər xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgAli Hamid
Fictional flag of the Mughal Empire.svgMöhtərəm
Fictional flag of the Mughal Empire.svgAslih xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgƏli Əhməd xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgŞahdad Əfqan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgYadqar Həsən xan Koka
Fictional flag of the Mughal Empire.svgƏşrəf xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgEtibar xan
Fictional flag of the Mughal Empire.svgAqil bəy
Fictional flag of the Mughal Empire.svgMir Kalu
Fictional flag of the Mughal Empire.svgRatan Çand
Fictional flag of the Mughal Empire.svgCan Nisar xan
Safavid Flag.svg Nadir şah Əfşar
Safavid Flag.svg Nəsrullahqulu
Safavid Flag.svg Təhmasibqulu Cəlayır
Safavid Flag.svg Fəthəli Əfşar
Safavid Flag.svg Lütfəli Əfşar
Safavid Flag.svg II İrakli
Tərəflərin qüvvəsi
~300,000 ~160,000
İtkilər
~20,000 ~5,500

Karnal vuruşması13 fevral 1739-cu ildə Dehli şəhərindən 110 km şimalda, Karnal yaxınlığında Nadir şah Qırxlı-Avşar ilə Böyük Moğol imperiyası hökmdarı Məhəmməd şah arasında baş vermiş döyüş. Nadir Şahın Böyük Moğol imperiyasına qarşı Hindistana yüryüşünün kulminasiya anı[1][2]. Bu döyüş eyni zamanda Hadir şahın hərbi taktikasının incilərindən biri[3][4].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Müharibənin səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Hakimiyyətin həqiqi sahibi olandan sonra da Nadir şah Qırxlı-Avşar öz mövqeyini müharibələrlə möhkəmləndirir və onun hərbi dühası həmişə onun köməyinə çatır. Yer üzündə onun qədər parlaq hərbi qələbələr qazanmış sərkərdələri barmaqla saymaq olar. Nadir şah yürüşlərə çıxmaqla həm də ölkənin iqtisadiyyatını dirçəltmək, hakimiyyətdəki sülalə dəyişikliyindən narazı qalan qızılbaş əyanlarını varlandırmaqla onları öz tərəfinə çəkmək məqsədi güdürdü. 1737-ci ildə Nadir şah üsyana qalxmış əfqanlara qarşı çıxış edir və həm Herat, həm də Qəndəharı tutur. Sonra o, qaçqın əfqanlara sığınacaq verən Hindistana hücum çəkir.

Müharibənin başlanması[redaktə | əsas redaktə]

Nadirin qoşunları müqavimət görmədən Karnala (Dehlinin şimal-qərbində) qədər gəlib çıxır və 1739-cu ilin 24 fevralında Böyük Moğol imperiyasının hökmdarı Məhəmməd şahın ordusunu darmadağın edərək, martın 20-də Dehlini tutur. Böyük Moğol imperiyası üzərinə altı milyon rupilik xərac qoyulur. Alınmış hərbi qənimət 700 milyon rupi dəyərində hesablanırdı. Bunun böyük bir hissəsi Kəlata aparılır və Nadir qəniməti ölənəcən burada saxlayır. Əvvəllər qayda belə idi ki, qiymətli daşlar qızılbaşlar arasında bölüşdürülürdü, Nadir bu dəfə həmin qaydanı pozur və daş-qaşı özünə götürür. Bu da döyüşçülər arasında narazılıq doğurur. Ödəncin həmin qismində dünyanın ən iri brilyantı sayılan «kuhi-nur» («nur dağı») adlanan daş da vardı. Başqa məşhur qiymətli daş da az deyildi.

Səfəvi ordusu[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Moğol ordusu[redaktə | əsas redaktə]

Karnal yaxınlığındakı döyüşün sxemi
  • Atlı, piyada və topxana 200.000 əsgər
  • Ağır və yüngül toplar 500 ədəd
  • Hərbi fil 2000 baş
  • Baş komandan Dövran xan
  • I sütun 2000 fil, sərkərdə Sərdar Nəzər xan
  • II sütun 30 000 süvari.Baş sərkərdə Dövran xan, sağ cinahda sərkərdələr: Müzəffər xan, Əli Həmid xan, Mirqulu xan, Şahdad xan. Sol cinahda sərkərdələr: Fəxrəddin xan, Əzimulla xan, Cani xan, Səyid Niyaz xan
  • III sütun 40.000 süvari və piyada. Sərkərdə Səadət xan Bürhanülmülk
  • IV sütun ehtiyat hissədən ibarət idi. Sərkərdə vəzir Sədulla xan.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "INDIA vii. RELATIONS: THE AFSHARID AND ZAND – Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org. http://www.iranicaonline.org/articles/india-vii-relations-the-afsharid-and-zand-periods. İstifadə tarixi: 16 November 2015.
  2. Sarkar, Jagadish Narayan. A Study of Eighteenth Century India: Political history, 1707—1761 Saraswat Library, 1976. (Volume 1 of A) original from the University of Virginia. p 115
  3. Цит. по: Christopher Bellamy, The Evolution of Modern Land Warfare: Theory and Practice (London, 1990), 214.
  4. Moghtader, Gholam-Hussein(2008). The Great Batlles of Nader Shah. Donyaye Ketab

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, “Şuşa”, 2008, 352 səh.