Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı
KTMT
Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg
Collective Security Treaty Organization orthographic projection.svg

Növü Hərbi ittifaq
Yaranma tarixi 15 may 1992
Rəsmi dili Rus dili
Mərkəzi Moskva, Rusiya
Sədri Ermənistan Yuri Xaçaturov
Üzvləri Ermənistan Ermənistan
Belarus Belarus
Qazaxıstan Qazaxıstan
Qırğızıstan Qırğızıstan
Rusiya Rusiya
Tacikistan Tacikistan
odkb-csto.org
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT; rus. Организация Договора о Коллективной Безопасности, Organizacija Dogovora o Kollektivnoj Bezopasnosti, ODKB) 15 may 1992-ci il tarixində əsası qoyulmuş hökumətlərarası hərbi ittifaqdır. 1992-ci ildə Müstəqil Dövlətlər Birliyinə üzv olan altı post-Sovet dövləti olan Rusiya, Ermənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, TacikistanÖzbəkistan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi imzaladılar.[1] Üç digər post-Sovet ölkəsi olan Azərbaycan, BelarusGürcüstan isə 1994-cü ildə bu müqaviləni imzaladı. Beş ildən sonra bu müqaviləni imzalamış doqquz dövlətdən altısı (Azərbaycan, Gürcüstan və Özbəkistan istisna olmaqla) müqavilənin müddətini daha beş il artırmaq barədə razılığa gəldi. 2002-ci ildə isə həmin altı ölkənin razılığı ilə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı adı altında hərbi ittifaq təşkil olundu. Özbəkistan 2006-cı ildə yenidən KTMT-yə üzv olsa da, 2012-ci ildə təşkilatı tərk etdi.

Yeni yaradılmış təşkilatın baş katibi vəzifəsinə Nikolay Bordyuja təyin olundu. 23 iyun 2006-cı ildə Özbəkistan KTMT-nin tam hüquqlu üzvü elan olundu və 28 mart 2008-ci ildə özbək parlamenti üzvlüklə bağlı qanunu ratifikasiya etdi.[2] 2012-ci ildə isə Özbəkistan təşkilata üzvlükdən imtina etdi. KTMT BMT Baş Assambleyasında müşahidəçi təşkilat kimi qeydiyyatdan keçmişdir.

KTMT nizamnaməsinə əsasən bütün üzv ölkələr güc tətbiq etməkdən çəkinməyə səslənilir.[3] Üzv ölkələr hər hansı başqa bir hərbi ittifaqa və ya ölkə qruplarına qoşula bilməz, həmçinin üzv ölkələrdən hansısa birinə qarşı təhlükə yaranacağı təqdirdə bu təşkilata üzv olan digər ölkələrə qarşı da aqresiya kimi qəbul edilir. Təşkilatdaxili əməkdaşlığı inkişaf etdirmək məqsədilə KTMT ölkələri hər il müntəzəm olaraq hərbi təlimlər təşkil edir. "Rubej 2008" adı altında Ermənistanda təşkil olunan hərbi təlimdə üzv ölkələrin hər birindən ümumilikdə 4000 nəfər iştirak etmişdir. Bu cür təlimlər zamanı üzv ölkələr arasında kollektiv təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək məqsədilə operativ, taktiki və strateji məşqlər təşkil olunur.[4] Belə təlimlərdən ən genişmiqyaslısı isə 2011-ci ildə Mərkəzi Asiya və Cənubi Rusiyada təşkil olunmuşdur. Bu zaman ümumilikdə 10.000 nəfər hərbçi və 70 döyüş aviasiyası təlimlərə cəlb olunmuşdur.[5] Rusiyanın təşkilatın digər üzvlərinə öz ərazilərində xarici dövlətlərə məxsus yeni hərbi bazaların yerləşdirilməsinə veto qoymaq hüququ var. Üçüncü ölkəyə məxsus hərbi bazaların hər hansı KTMT üzvü olan dövlətdə yerləşdirilməsi üçün mütləq təşkilatın qalan bütün üzvlərinin rəsmi şəkildə razılığı olmalıdır.[6]

KTMT-də "rotasiya qaydasında sədrlik" sistemi fəaliyyət göstərir ki, bunun da nəticəsində təşkilata rəhbərlik edən ölkə hər il dəyişir.[7]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. (1999) Russia and the West : the 21st century security environment. Armonk, NY [u.a.]: Sharpe, 62. ISBN 978-0765604323. 21 aprel 2018 tarixində istifadə olunub.
  2. "Archived copy". 27 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 aprel 2018.
  3. (23 noyabr 2010) "Comparative regionalism: Eurasian cooperation and European integration. The case for neofunctionalism?". Journal of Eurasian Studies 2 (2). DOI:10.1016/j.euras.2011.03.001.
  4. Sputnik. "Former Soviet states boost defense capability in joint drills" (22 iyul 2008).
  5. J. Berkshire Miller, The Diplomat. "Russia Launches War Games". The Diplomat.
  6. Vladimir Radyuhin. "CSTO tightens foreign base norms". The Hindu.
  7. http://www.itar-tass.com/en/c154/569688.html/

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]