Kriptovalyuta

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Cryptocurrency Mining Farm.jpg

Kriptovalyutavirtual (rəqəmsal) valyutanın bir növü olmaqla bərarbər elektron ödəniş şəbəkəsidir. İnternet şəbəkəsinin qlobal xarater daşıdığı bir dövrdə kriptovalyuta maliyyə sistemində innovativ bir yenilikdir və ödəniş vasitəsi kimi yaxın gələcəkdə ən ideal valyuta olacağı qaçılmazdır. Hətta kriptovalyutaya internetin qızılı da demək mümkündür.[1]


Yaranma Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1998-ci ildə Vey Day “b-pul” (ing.: “b-money”) adlı yazı çap edir ki, bu da anonim, paylaşdırılmış pul vəsaitlərinin rəqəmsal sistemi idi. Bundan qısa zaman sonra Nik Sabo “bit qızıl”-ı (ing.: “bit gold”) yaratdı. “Bitcoin” və digər kriptovalyutalar kimi “bit qızıl” da (daha sonrakı qızıl əsaslı mübadiləyə əsaslanan, “BitGold” ilə qarışdırılmamalıdır) rəqəmsal valyuta sistemi idi. Burada istifadəçilər kripto qrafik bir araya gətirilmiş və açıqlanmış üsullarla “Proof-of-Work” funksiyalarını həll etməli idilər. Daha sonra bir təsdiqləyici sistem əsasında dəfələrlə istifadə edilə bilən valyuta sistemi, Day və Sabonun işlərinin ardından Hal Finney tərəfindən yaradılmışdır.

İlk mərkəzləşdirilməmiş valyuta, “bitcoin2009-cu ildə ləqəbi Satosi Nakamota olan “biri” tərəfindən yaradılmışdır. O, şəffaf iş sxemi olan, “SHA-256” kripto qrafik hash (heş) funksiyasından istifadə etmişdir. 2011-ci ilin aprel ayında isə “Namecoin” mərkəzləşdirilməmiş bir DNS yaratmaq cəhdi kimi yaradılmışdır ki, bu internet senzurasını çox çətinləşdirəcəkdi. 2011-ci ilin oktyabr ayında “Litecoin” meydana gəldi. Digər əhəmiyyətli bir kriptovalyuta, “Peercoin” ilk dəfə olaraq “Proof-of-Work”/”Proof-of-Stake” birgə sistemindən istifadə etmişdir.

“IOTA” isə “Blockchain”-ə əsaslanmayan ilk kriptovalyuta idi və əvəzində “Tangle”-dan istifadə edirdi. Bir çox digər kriptovalyutalar yaradılsa da, onların çox azı uğur qazandı, çünki texniki yenilikləri demək olar ki yox idi.

Kriptovalyuta günümüzdə[redaktə | əsas redaktə]

Bitcoin Digital Currency Logo.png

Kriptovalyutanın əldə edilməsi prosesi – mayninq adlanır və bu zaman kriptoqrafiyadan istifadə olunduğundan valyuta sözünün əvvəlində “kripto” prefiksindən istifadə olunur. Hər bir kriptovalyuta vahidi ingilis dilində – Coin adlanır və coinlərin emissiyası yalnız qabaqcadan müəyyən olunmuş alqoritm əasasında  məhdud sayda ola bilər. Coinlərin hər birində şifrələnmiş informasiya mövcuddur və istənilən növ saxtakarlıqdan mühafizə olunur. Coinlərin şəbəkədə olmasını, onların uçotunu və hesabatlığının aparılmasını Blokçeyin sistemi təmin edir.[2]

Kriptovalyuta hər hansı dövlətin siyasətindən, qanunlarından, pul vahidindən aslı deyil və heç bir dövlət tərfindən tənzimlənmir. Onun qiyməti bazarda tələb-təklif əsasında müəyyən olunur və digər ölkələrin valyutası ilə mövcud bazar məzənnəsi ilə mübadilə edilə bilir. Bu valyutadan istifadə etməyi heç kim məcbur və ya qadağan edə bilməz,  çünki rəqəmsal valyutanın dövriyyəsinə və onu istifadə edənlərə heç kim nəzarət etmir.

Kriptovalyuta isə birbaşa internet şəbəkəsində yaradılır və heç bir ölkənin maliyyə-valyuta sistemi ilə əlaqəli deyil. Əsas xarakteristikası: mərkəzləşdirilmiş nəzarət mexanizminin olmaması, inflasiyaya məruz qalmaması, saxta emissiya xüsusiyyətinin qeyri-mümkün olması. Təsəvvür edin, fiziki və hüquqi şəxslər bir-biri ilə bank və ya hər hansı vasitəçi olmadan, həmçinin heç bir komissiya xərci ödəmədən valyuta mübadiləsi edir. Maliyyə sahəsində inqilabi yenilkdir!

Kripto valyuta bazarı kapağının 2018-ci ildə 1-2 trilyon dollara çatacağı proqnozlaşdırıldı.[3]

Mənbə:[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.investopedia.com/terms/c/cryptocurrency.asp
  2. http://whatis.techtarget.com/definition/Bitcoin-mining
  3. Toptal - Cryptocurrency, Blockchain və ICOs-ı Demystifying