Kurt Alder

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Kurt Alder
alm. Kurt Alder
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 10 iyul 1902(1902-07-10)[1][2]
Doğum yeri Chorzów[d], Silesian Voivodeship[d], Polşa
Vəfat tarixi 20 iyun 1958(1958-06-20)[3][1][2] (55 yaşında)
Vəfat yeri Köln, Qərbi Almaniya
Vətəndaşlıq Flag of Germany.svg Almaniya
Elm sahəsi Kimya
İş yeri Köln Universiteti[d]
Elmi rəhbəri Otto Diels[d]
Commons-logo.svg Kurt Alder Vikianbarda

Kurt Alder Keniqsxyutta dahi alim, Nobel mükafatçısı olmuşdur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Alman üzvi kimyaçısı Kurt Alder Keniqsxyutta indiki Polşanın Xojuv şəhərində iyulun 10-da 1902-ci ildə anadan olmuşdur. 1926-cı ildə Kil universitetini bitirərək fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1926-1936-cı illərdə Kil universitetində işləmiş və 1934-cü ildən professor vəzifəsində çalışmışdır. Bütün həyatını tamamilə elmə həsr etmiş Alder heç vaxt ailə qurmamışdır.

Elmi naliyyələri[redaktə | əsas redaktə]

Əsas elmi tədqiqat sahəsi üzvi sintez olmuşdur. 1926-cı ildə Dils ilə birlikdə azodikarbon efirini öyrənmişdir. Bu iş 1928-ci ildə çox əhəmiyyətli olan reaksiyalardan birinin kəşfinə gətirib çıxardı. Bu reaksiya aktivləşmiş ikiqat əlaqəli molekulun (dienofil) gərilmiş dienlərə 1,4- birləşərək tsiklik strukturun əmələ gətirmə reaksiyasıdır. Sonrakı işlər Alderə imkan verdi ki, bu reaksiya nəticəsində adduktların əmələ gəlməsində ilkin komponentlərin strukturundan asılılıq qanunauyğunluğunu tapsın (Alder qaydası). Gərilmiş əlaqəli üzvi birləşmələrin reaksiya qabiliyyətlərini və reaksiyaların getməsinin stexiometrik xüsusiliyini öyrənmişdir. Dien sintezinə əks olan reaksiyanın (retrodien parçalanması) mümkünlüyünü müəyyən etmiş və onun geniş istifadə imkanlarını göstərmişdir. En sintezi reaksiyasını kəşf etmişdir. Bu reaksiya allil hidrogen atomu olan olefinlərin dienofilə birləşmə reaksiyasıdır. 1940-cı ildə Alder müəyyən etmişdi ki, tsiklopentadien qızdırıldıqda özünə vinilasetatı birləşdirərək doymamış asetat əmələ gətirir ki, o da doymamış spirtə çevrilə bilir. 1956-cı ildə tsiklopentananın alınma üsulunu işləyib hazırlamışdır.

Iş yeri[redaktə | əsas redaktə]

1936-1940-cı illərdə Leverkuzendə “İ.Q. Farben industri” konserninin şöbəsinin elmi rəhbəri, 1940-cı ildən Köln universitetinin kimya institutunun direktoru olmuşdur.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • Alder 1950-ci ildə “dien sintezinin kəşfi və inkişafına görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
  • Alder Alman kimya cəmiyyətinin Emil Fişer medalı ilə də təltif olunmuşdur.
  • Ona Köln və Salamanksk universitetlərinin bir çox tibb fakultələrinin fəxri dərəcələri verilmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]