Luna 1

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Luna 1
Kod adı: E-1 No.4
Şəkil
İstehsalçı RKK Enerji
Ölkə SSRİ SSRİ
Raket daşıyıcısı Luna 8K72
Fəaliyyəti Ayla toqquşmaq məqsədi
ilə göndərilmişdir.
Buraxıldığı sahə Baykonur kosmodromu
Çıxarıldığı tarix 2 yanvar 1959
Uçuşun nömrəsi 1959-012A
Kütləsi 361 kq
Böyük yarım ox 1.146 AV
Ekssentrisitet 0.14767
Meyl 0.01°
Fırlanma periodu 450 gün
Aposentr 1.315 AV
Perisentr 0.9766 AV
Commons-logo.svg Luna 1 Vikianbarda
Peyk kataloquna görə nömrəsi 00112

Luna 1 (rus. Луна-1; Мечта) və ya E-1 No.4 (kod adı)[1]Luna proqramı çərçivəsində SSRİ tərəfindən həyata keçirilən Yerdən Aya göndərilmiş və Günəşin orbitinə daxil olmuş ilk kosmik gəmi.

Luna 1 kosmik gəmisi xarici Van Allen qurşağından keçərkən burada olan az miqdardakı yüksək enerjili zərrəciklərlə bağlı müşahidələr apardı. Bu missiyada aparılan müşahidələr nəticəsində Yerin radiasiya qurşağı və xarici kosmosla bağlı yeni məlumatlar əldə olundu. Eyni zamanda Luna 1 Ayın zəif maqnit sahəsini kəşf etmişdir. Luna 1 kosmik gəmisi ilk dəfə planetlərarası boşluğa yayılan Günəş küləyininplazmasının birbaşa müşahidəsini həyata keçirmişdir.[2][3][4] İonlaşmış plazmanın miqdarı 20-25 min km məsafədə 1 sm³-də 700 zərrəcik, 100-150 min km məsafədə isə 1 sm³-də 300-400 zərrəcik olaraq ölçülmüşdür.[5] Luna 1 yarım milyon km məsafədən radio siqnallarla əlaqə qurulmuş ilk kosmik gəmidir.

Luna 1 kosmik gəmisi Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Buna baxmayaraq kosmik gəminin Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Ayla toqquşma baş tutmadı və Luna 1 kosmik gəmisi Aya 5995 km uzaqlıqdan keçdi. Ayın yanından ötərək Günəş ətrafında orbitə yerləşən Luna 1 kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olmağı bacarmış ilk insan istehsalı kosmik gəmi oldu. Şərti olaraq yeni planet olaraq da adlandırlan Luna 1 kosmik gəmisinə Arzu (rus. Мечта) adı da verilmişdi.[6] Yerin cazibə qüvvəsindən çıxma sürətini (ikinci kosmik sürət) əldə edə bildiyi üçün İlk kosmik raket olaraq da adlandırılır.

Kosmik gəmi[redaktə | əsas redaktə]

Luna 1 kosmik gəmisinin təchizatına bir ötürücü qurğu və telemetriya sistemi, Ay və planetlərarası boşluğu müşahidə etmək üçün maqnitometr, Geyger sayğacı, sinilyator və mikrometeoritləri ölçmək üçün cihaz daxildi. Luna 1 Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu və bu zaman özü ilə Ay səthinə buraxması üçün üzərində SSRİ gerbi olan iki metal lövhə də daşıyırdı. Bu missiya Luna 2 kosmik gəmisi tərəfindən daha sonra həyata keçirilmişdir.

Buraxılışı[redaktə | əsas redaktə]

Luna 1 kosmik gəmisi yerli vaxtla 22:41-də Baykonur kosmodromundan Luna 8K72 raketi ilə kosmosa buraxılmışdır. Luna 1 kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olduqdan sonra daşıyıcı raket ondan ayrıldı. Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Luna 1 kosmik gəmisi Ayla toqquşa bilmədi və uçuşa başladıqdan 34 saat sonra, 4 yanvarda Aya 5995 km uzaqlıqdan keçdi. Onun Günəş ətrafındakı orbiti Yerlə Mars arasında idi.[7]

Natrium buraxma sınağı[redaktə | əsas redaktə]

3 yanvarda, Luna 1 kosmik gəmisi Yerdən 119500 km uzaqlıqda olarkən, kosmik gəmidən 1 kq Natrium qazı buraxıldı və bu yolla formalaşdırılan buluddan süni kometa görünüşü əldə olundu. Qazın altıncı görünmə böyüklüyünə sahib olan ulduz ölçüsündəki parıldayan narıncı görünüşünü Hind okeanı üzərində müşahidə etmək mümkün oldu.[5] Bu izin şəkli Mistislav Qnevişev tərəfindən Kislovodsk yaxınlığında yerləşən dağ rəsədxanasından çəkildi.[5] Bu sınaq kosmosda həyata keçirilmiş ilk qaz sınağıdır.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. David Darling, The complete book of spaceflight: from Apollo 1 to zero gravity. John Wiley and Sons, 2003, p. 244. ISBN 0-471-05649-9
  2. Brian Harvey, Russian planetary exploration: history, development, legacy, prospects. Springer, 2007, p.26. ISBN 0-387-46343-7
  3. David Darling, Internet Encyclopedia of Science.
  4. "Luna 1". NASA National Space Science Data Center.
  5. 5,0 5,1 5,2 "Soviet Space Rocket". Yearbook of the Great Soviet Encyclopedia (in Russian). Moscow: Sovetskaya Enciklopediya. 1959. ISSN 0523-9613
  6. Cormack, Lesley B. (15 March 2012). A History of Science in Society: From Philosophy to Utility (2nd ed.). University of Toronto Press. p. 342. ISBN 978-1-4426-0446-9.
  7. Luna 1