Müqəddəs kitab

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Müqəddəs kitab (müqəddəs mətn) - hər hansı bir din və ya məzhəbdə müqəddəs qəbul edilən və mərkəzi bir əhəmiyyətə sahib olan əsərdir (yazıdır). Müqəddəs mətnlərin Allah tərəfindən birbaşa göndərildiyinə, nəbilərə (peyğəmbərlərə) vəhy edildiyinə inanılır. İstifadəsi müxtəlif yazı vasitələri (daş kitabələr, perqament, gil lövhələr, kağız və s.) üzərində fərqli informasiya daşıyıcılarında (kitab, mikrofiş, mikrokart, elektron sənəd və digər daşıyıcılarda) əlyetərlidir.[1]

Din - mənbəyi yaradana dayanan, məxluqatı dünya və axirət xoşbəxtliyinə qovuşdurmaqla nicatlandıran ilahi inanc sistemidir. Səmavi və qeyri-səmavi olmaqla dinlər iki qrupa ayrılır. Səmavi dinlər Allah tərəfindən vasitəli (mələklər ilə) və vasitəsiz (birbaşa) olaraq peyğəmbərlərə göndərilən yaradan, yaradılış, dünya və axirət məsələləri haqqında fikir və ya hökmlər (vəhy) barədə informasiya qaynaqlarıdır. Yəhudilik, xristianlıq və İslam dini səmavi dinlərdir. Həmçinin bu dinləri haqq və həqiqi dinlər adlandırırlar.[1]

Qeyri-səmavi dinlər isə bəşər övladının şüurunun formalaşdığı dövrdən insanlar arasında təşəkkül tapmış, Allah tərəfindən peyğəmbərlərə göndərilməyən, fərqli inanc, müxtəlif tapınma sistemləridir. Belə dinlərə misal üçün, buddizmi, zərdüştlüyü, şintoizmi və sairəni göstərmək olar.[1]

Səmavi kitabların sayı dörddür. Onların birincisi «Zəbur», ikincisi «Tövrat», üçüncüsü «İncil», dördüncüsü isə «Qurani-Kərim»dir.[1]

Hinduizmin Rigveda 'sı M. Ö 1500 ilə M. Ö 1300-ci illərdə yazılmış, tarixin də ən köhnə müqəddəs mətnlərindən biri olmuşdur. Zerdüştçülüğün Avesta 'sı isə şifahi olaraq yazı əvvəlində istifadə edilmişdir. Avesta dili isə, araşdırmaçılar tərəfindən M. Ö 1000 ətraflarında yerləşdiyi nəzərdə tutulmuşdur.

İlk basılıb xalqa topluca paylanan mətn isə, M. Ö 868-ci ildə (1440-cı il ilk kitab çapının ixtirası ili hesab olunur İohan Qutenberq) yazılan Bibliya müqəddəs mətni Sutra (ya da Diamond Sutra) 'dır.

Mətnlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Asartu[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Poetik Eda
  • Gənc Eda

Ayyavazhi[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Akilattirattu Ammanai
  • Arul Nool

Bahailik[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Kitab-Mübarək
  • Ikan Kitabı
  • Gizli Sözlər
  • Qurdun Oğlu risaləsi

Birləşmə Kilsəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Müqəddəs Prinsip
  • Wolli Hesul
  • Wolli Kangron

Buddizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Sutra
  • Tipitaka

Etrüsk mifologiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Pyrgi Həbləri
  • Tabula Cortonensis
  • Liber Linteus
  • Cippus Perusinus

Falun Gong[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Zhua Falun

Hinduizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Sruti
  • Veda
  • Rigveda
  • Samaveda
  • Yajurveda
  • Atharvaveda
  • Bramanalar
  • Aranyakalar
  • Upanişad
  • Smitri
  • İtihasas
  • Mahabharata
  • Bhagavad Gita
  • Ramayana
  • Puranalar
  • Tantralar
  • Sutralar
  • Stotralar
  • Ashtavakra Gita
  • Gherand Samhita
  • Gita Govinda
  • Hatha Yoga Pradipika

Xristianlıq[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • İncil
  • Apokrifa (Deutero Kanonik) (İkinci Dərəcədə Esin Kitablar)
  • Mormon Kitabı (Mormonlar üçün)
  • Adəmin sonu (Gnostikler üçün)
  • Yəhudanın müjdəsi (Gnostikler üçün) (Gnostikler üçün cəmdə 53 ədəd İncil mövcuddur)

İslam[redaktə | mənbəni redaktə et]

Swedenborgçuluk[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • İncil
  • Emanuel Swedenborg 'un yazıları

Jainizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Tattvartha Sutra

Manikaeizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Arzhang

Yəhudilik[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rastafarianizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • İncil
  • Müqəddəs Piby
  • Kebra Negast
  • Haile Selassie 'nin danışmaları

Ruhçuluk[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Ruh Kitabı
  • Cənnət və Cəhənnəm
  • Ruhçuluğa Görə Yaradılış

Sabyanizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Ginza Rba

Samaritanizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Samarit İncili

Siqhizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Guru Granth Sahib
  • Daşa Granth Sahib

Şinto[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Kojiki
  • Nihon Shok ya da Nihingi

Taoizm[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Tao-te-ching
  • I Ching
  • Chuang Tzu

Telema[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Liber Al vəl Legis başda olmaq üzrə Telema Müqəddəs Kitabları

Yeni Çağ Dinləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Yuxuların Yolu
  • Tanrı ilə Danışmalar
  • Oahspe
  • Urantia Kitabı
  • Möcüzələrin Yönü

Zerdüştçülük[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Katha
  • Avesta
  • Yasna
  • Visparad
  • Yashtlar
  • Vendidad
  • Denkard
  • Bundahizn
  • Mainog-i-Kirad
  • Arda Viraf Namak
  • Zartushtnamah
  • Sad-dar (Üz Qapı)
  • Rəvayətlər
  • Zend
  • Kord Avesta

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]