Müqəddəs kitab

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Müqəddəs kitab (müqəddəs mətn) - hər hansı bir din və ya məzhəbdə müqəddəs qəbul edilən və mərkəzi bir əhəmiyyətə sahib olan əsərdir (yazıdır). Müqəddəs mətnlərin Allah tərəfindən birbaşa göndərildiyinə, nəbilərə (peyğəmbərlərə) vəhy edildiyinə inanılır. İstifadəsi müxtəlif yazı vasitələri (daş kitabələr, perqament, gil lövhələr, kağız və s.) üzərində fərqli informasiya daşıyıcılarında (kitab, mikrofiş, mikrokart, elektron sənəd və digər daşıyıcılarda) əlyetərlidir.[1]

Din - mənbəyi yaradana dayanan, məxluqatı dünya və axirət xoşbəxtliyinə qovuşdurmaqla nicatlandıran ilahi inanc sistemidir. Səmavi və qeyri-səmavi olmaqla dinlər iki qrupa ayrılır. Səmavi dinlər Allah tərəfindən vasitəli (mələklər ilə) və vasitəsiz (birbaşa) olaraq peyğəmbərlərə göndərilən yaradan, yaradılış, dünya və axirət məsələləri haqqında fikir və ya hökmlər (vəhy) barədə informasiya qaynaqlarıdır. Yəhudilik, xristianlıq və İslam dini səmavi dinlərdir. Həmçinin bu dinləri haqq və həqiqi dinlər adlandırırlar.[1]

Qeyri-səmavi dinlər isə bəşər övladının şüurunun formalaşdığı dövrdən insanlar arasında təşəkkül tapmış, Allah tərəfindən peyğəmbərlərə göndərilməyən, fərqli inanc, müxtəlif tapınma sistemləridir. Belə dinlərə misal üçün, buddizmi, zərdüştlüyü, şintoizmi və sairəni göstərmək olar.[1]

Səmavi kitabların sayı dörddür. Onların birincisi «Zəbur», ikincisi «Tövrat», üçüncüsü «İncil», dördüncüsü isə «Qurani-Kərim»dir.[1]

Hinduizmin Rigveda 'sı M. Ö 1500 ilə M. Ö 1300-ci illərdə yazılmış, tarixin də ən köhnə müqəddəs mətnlərindən biri olmuşdur. Zerdüştçülüğün Avesta 'sı isə şifahi olaraq yazı əvvəlində istifadə edilmişdir. Avesta dili isə, araşdırmaçılar tərəfindən M. Ö 1000 ətraflarında yerləşdiyi nəzərdə tutulmuşdur.

İlk basılıb xalqa topluca paylanan mətn isə, M. Ö 868-ci ildə (1440-cı il ilk kitab çapının ixtirası ili hesab olunur İohan Qutenberq) yazılan Bibliya müqəddəs mətni Sutra (ya da Diamond Sutra) 'dır.

Mətnlər[redaktə | əsas redaktə]

Asartu[redaktə | əsas redaktə]

  • Poetik Eda
  • Gənc Eda

Ayyavazhi[redaktə | əsas redaktə]

  • Akilattirattu Ammanai
  • Arul Nool

Bahailik[redaktə | əsas redaktə]

  • Kitab-Mübarək
  • Ikan Kitabı
  • Gizli Sözlər
  • Qurdun Oğlu risaləsi

Birləşmə Kilsəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Müqəddəs Prinsip
  • Wolli Hesul
  • Wolli Kangron

Buddizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Sutra
  • Tipitaka

Etrüsk mifologiyası[redaktə | əsas redaktə]

  • Pyrgi Həbləri
  • Tabula Cortonensis
  • Liber Linteus
  • Cippus Perusinus

Falun Gong[redaktə | əsas redaktə]

  • Zhua Falun

Hinduizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Sruti
  • Veda
  • Rigveda
  • Samaveda
  • Yajurveda
  • Atharvaveda
  • Bramanalar
  • Aranyakalar
  • Upanişad
  • Smitri
  • İtihasas
  • Mahabharata
  • Bhagavad Gita
  • Ramayana
  • Puranalar
  • Tantralar
  • Sutralar
  • Stotralar
  • Ashtavakra Gita
  • Gherand Samhita
  • Gita Govinda
  • Hatha Yoga Pradipika

Xristianlıq[redaktə | əsas redaktə]

  • İncil
  • Apokrifa (Deutero Kanonik) (İkinci Dərəcədə Esin Kitablar)
  • Mormon Kitabı (Mormonlar üçün)
  • Adəmin sonu (Gnostikler üçün)
  • Yəhudanın müjdəsi (Gnostikler üçün) (Gnostikler üçün cəmdə 53 ədəd İncil mövcuddur)

İslam[redaktə | əsas redaktə]

Swedenborgçuluk[redaktə | əsas redaktə]

  • İncil
  • Emanuel Swedenborg 'un yazıları

Jainizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Tattvartha Sutra

Manikaeizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Arzhang

Yəhudilik[redaktə | əsas redaktə]

Rastafarianizm[redaktə | əsas redaktə]

  • İncil
  • Müqəddəs Piby
  • Kebra Negast
  • Haile Selassie 'nin danışmaları

Ruhçuluk[redaktə | əsas redaktə]

  • Ruh Kitabı
  • Cənnət və Cəhənnəm
  • Ruhçuluğa Görə Yaradılış

Sabyanizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Ginza Rba

Samaritanizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Samarit İncili

Siqhizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Guru Granth Sahib
  • Daşa Granth Sahib

Şinto[redaktə | əsas redaktə]

  • Kojiki
  • Nihon Shok ya da Nihingi

Taoizm[redaktə | əsas redaktə]

  • Tao-te-ching
  • I Ching
  • Chuang Tzu

Telema[redaktə | əsas redaktə]

  • Liber Al vəl Legis başda olmaq üzrə Telema Müqəddəs Kitabları

Yeni Çağ Dinləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Yuxuların Yolu
  • Tanrı ilə Danışmalar
  • Oahspe
  • Urantia Kitabı
  • Möcüzələrin Yönü

Zerdüştçülük[redaktə | əsas redaktə]

  • Katha
  • Avesta
  • Yasna
  • Visparad
  • Yashtlar
  • Vendidad
  • Denkard
  • Bundahizn
  • Mainog-i-Kirad
  • Arda Viraf Namak
  • Zartushtnamah
  • Sad-dar (Üz Qapı)
  • Rəvayətlər
  • Zend
  • Kord Avesta

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]