On ikinci sülalə (Misir)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qədim Misir tarixi
Chariot19.jpg
Sülalə öncəsi dövr
Tasi mədəniyyəti
Badar mədəniyyəti
Nakadi mədəniyyəti
Amrat mədəniyyəti (I Nakad)
Gerzey mədəniyyəti (II Nakad)
Aşağı Misir
Yuxarı Misir
Sülalələr dövrü
Erkən padşahlıq
I sülaləII sülalə
Qədim padşahlıq
III sülaləIV sülalə
V sülaləVI sülalə
Birinci aralıq dövr
VII sülaləVIII sülalə
IX sülaləX sülalə
XI sülalə
Orta padşahlıq
XI sülaləXII sülalə
İkinci aralıq dövr
XIII sülaləXIV sülalə
XV sülaləXVI sülalə
XVII sülalə
Yeni padşahlıq
XVIII sülalə
XIX sülaləXX sülalə
Üçüncü aralıq dövr
XXI sülalə
XXII sülaləXXIII sülalə
XXIV sülaləXXV sülalə
XXVI sülalə
Sonrakı dövr
XXVIII sülalə
XXIX sülaləXXX sülalə
Fars dövrü
XXVII sülalə • XXXI sülalə
Yunan-Roma dövrü
Argeadlar • Ptolemeylər
Portal silver.svg

XII sülalə - Qədim Misirdə Orta padşahlıq dövründə hakimiyyətdə olmuş sülalə.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

XII sülalənin ilk hökmdarı I Amenemhet IV Mentuhotep zamanı çati vəzifəsinə sahib idi[1]. Onun necə hakimiyyətə gəlməsi dəqiq şəkildə məlum deyil. Müasir alimlər bunun çevriliş və ya irsi olaraq baş verməsi fikirlərini irəli sürülür.

XII sülalənin hakimiyyəti zamanı paytaxt Tebesdən İttauiyə köçürülür. Manefon bu sülalənin də X xanədan kimi Tebesdən olduğunu yazsada, hazırda bu fikir qəbul edilmir[2]. İttaui şəhəri I Amenemhet tərəfindən salınmış və tam adı Amenemhet-it-taui (Amenemhat-itj-tawy ; Amenemhat, iki diyarın işğalçısı) idi. İttauinin vaxtilə Feyyum şəhəri yaxınlığında olduğu hesab olunur.

XII sülalə dövründə Qədim Misir regionun ən güclü dövlətlərdən birinə çevrildi[3]. Bu zaman aralığı Yeni padşahlığa qədər ən stabil period hesab olunur. İrriqasiya sisteminin inkaş etdirilməsi və genişləndirilməsi, yeni su kanallarının yaradılması nəticəsində əkin sahələri böyüdü. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilən artefaktlar Finikiya, LevantKiçik Asiya ilə ticari əlaqələrdən xəbər verir. Kiçik Asiyadan gümüş və oduncaq, Levantdan isə sidr ağacının oducağının alındığı məlumdur. Finikiyanın Bibl şəhəri misirli tacirlərin ən çox səyahət etdiyi yerlərdən biri idi.

İqtisadi gücün artması özü ilə birlikdə güclü ordunun da təşkil olunmasınada gətirib çıxartdı. Nubiyanın Nil sahili yuxarı bölgələri işğal edildi.

Ancaq sülalənin hakimiyyətinin sonuna yaxın baş verən üsyanlar və iqtisadi geriləmə mərkəzi dövlətin zəifləməsinə səbəb oldu. Bu hadisələr XII sülalənin devrilməsinə, Qədim Misirin parçlanmasına gətirib çıxartdı.

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

XII sülalənin hakimiyyəti Qədim Misir ədəbiyyatının çiçəklənmə dövrüdür. Günümüzə qədər çatan "Sinuhe əfsanəsi", "Kəndlinin şikayətləri", "Amenemhetin təlimi" əsərləri ədəbi dilin inkişafından xəbər verir.

Pris, Moskva riyazi və Berlin papiruslarının təxminən XII sülalə dövründə yaradıldığı fikri irəli sürülür.

Fironlar üçün piramidalrın tikintisi davam edir. Dövrmüzə gəlib çatan məqbərələrdən I Amenemhetin, I Senusertin, III Amenemhetin piramidaları seçilir. III Amenemhetin iki piramidası məlumdur. Biri Dahşurdakı "Qara piramida", digəri isə Havara piramidasıdır.

Fironlar[redaktə | əsas redaktə]

Turin siyahısına görə XII sülalə 213 il hakimiyyətdə olmuşdur.

Ad Taxt adı Şəkil Hakimiyyət illəri Qeyd
I Amenemhet Sehetepibre
Amenhet.jpg
e.ə. 1991-1962
XII sülalədən ilk firon. IV Mentuhotep zamanı çati olğu düşünülür.
I Senusert Xeperkare
SesostrisI-AltesMuseum-Berlin.png
e.ə. 1971-1926
I Amenemhetin oğlu. Nubiyaya işğalçı yürüş təşkil etmişdir.
II Amenemhet Nubxaure
Amenemhat II.jpg
e.ə. 1929-1895
I Senusert və Nefrunun oğlu.
II Senusert Xaxeperre
Copenhagen 2018-01-14 (39149415244).jpg
e.ə. 1897-1878
II Amenemhetin oğlu.
III Senusret Xakaure
Sesostris III Sphinxkopf.jpg
e.ə. 1878-1839
II Senusert və I Xenemetneferhedcetin oğlu.
III Amenemhet Nimaatre
Egypte louvre 231 visage.jpg
e.ə. 1860-1814
III Senusertin oğlu.
IV Amenemhet Maaxerure
AmmenemesIV(Front)-BritishMuseum-August19-08.jpg
e.ə. 1814-1806
III Amenemhetin oğlu.
Sebekneferu Sobekkare
Statue of Sobekneferu (Berlin Egyptian Museum 14475).jpg
e.ə. 1806-1802
III Amenehetin qızı.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David A., eds. (2006-12-30). Ancient Egyptian Chronology. səh. 160–161. ISBN 9789047404002. (mirror)
  2. Египтопедия. XII Династия.
  3. The Ancient Egypt site. 12th Dynasty (1991-1783).