Pangeya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Pangeya
Pangeyanın zamanla bölünmesi

Pangeya — dünyada həyat başladığı zaman bütün qitələrin bir ada kimi bir-biriylə birləşmiş halına verilən addır.

Geomorfoloji termin[redaktə | mənbəni redaktə et]

Pangeya (rus. Пангея, ing. Pangaea) /yun. pan - hamısı və ge, gaia- yer, torpaq/ - Paleozoyda və Mezozoyun əvvələ­rində müasir materiklərin hamısını birləşdirən fərziyyəvi materik. Onun parçalanmasını və hissə­lə­rinin bir- birindən aralanmasını, ye­ni qlobal tektonikaya əsasən man­tiyada konveksion özəklərin yeni sisteminin yaranması ilə əlaqə­ləndirirlər.[1]

İlkin fikirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Materik çıxıntıları və okean çökəkliklərinin sonrakı inkişafı haqqında bir sıra fərziyyələr mövcuddur. Bəzi alimlər materiklərin hərəkətsiz olduğunu, bəziləri isə onların daim hərəkət etdiklərini güman edirlər. Materiklərin hərəkət etməsi haqqında ilk dəfə fikir söyləyən Alfred Vegener olmuşdur. Onun nəzəriyyəsinə görə, yer qabığında vahid quru-Pangeya mövcud olmuşdur. Sonradan Pangeya iki hissəyə- Lavrasiya və Hondvanaya parçalanmış, daha sonra onlar da öz növbəsində tədricən parçalanmış və müasir materiklər əmələ gəlmişdir.

Lavrasiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Litosfer tavalarının hərəkəti nəticəsində Pangeya materiki Lavrasiya və Hondvanaya parçalanmışlar.Lavrasiya qurusu şimal hissədə, Hondvana isə cənubda yerləşir. Lavrasiya iki materikə- Avrasiya və Şimali Amerikaya parçalanmışdır.

Hondvana[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hondvana-Cənubi Amerika, Afrika, Antarktida, Avstaliya, Hindistan, Ərəbistana parçalanmışdır.

Pangeya eraları[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Permiyen (225 milyon il əvvəl)
  2. Trias (200 milyon il əvvəl)
  3. Yura (135 milyon il əvvəl)
  4. Kretase (65 milyon il əvvəl)
  5. Qitə (müasir zaman)

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Alxasov O.K., Ələsgərov D.M., Pənahov Ş.M., Məmmədov R.İ. "Materiklərin və okeanların fiziki coğrafiyası" Bakı, "Təhsil", 2002, 252 səh. (7-ci sinif üçün dərslik)

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Pangeya // Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. Bakı: "Elm". 2012. səh. 177. ISBN 978-9952-453-14-0.