Məzmuna keç

Psedax

Vikipediya, azad ensiklopediya
Psedax
Пседах
43°28′02″ şm. e. 44°34′09″ ş. u.HGYO
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi
  • 3 km²
Mərkəzin hündürlüyü 460 m
Əhalisi
Əhalisi
  • 6.398 nəf. (2025)[3]
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi 386332
Psedax xəritədə
Psedax
Psedax

Psedax (çeç. Доьлака, inquş Долакоа) - İnquşetiya Respublikasının Malqobek rayonunda yerləşən kənd.[4][5]

Coğrafiya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kənd Malqobek rayonunun qərb hissəsində və MalQobek şəhərinin rayon mərkəzindən cənubda, İnquşetiyanın paytaxtı Maqas şəhərindən şimal-qərbdə düz bir xəttdə 35 km məsafədə yerləşir. Şimal-şərqdə Psedax Saqopşi kəndinə, qərbdə İnarki kəndinə, cənub-şərqdə ən yaxın yaşayış məntəqəsi Qeyrbek-Yurt, cənub-qərbdə isə Batako (Şimali Osetiya) ilə həmsərhəddir.

Kənd Sunjenski silsiləsinin şimal ətəyində, dağətəyi zonada yerləşir. Musakay zirvəsi kəndin cənubunda (872.5 m), cənub-şərqində Babalo dağı (818.1 m) yüksəlir. Kənddəki təpəlik ərazilərində dəniz səviyyəsindən mütləq hündürlüyü 420-540 metr arasında dəyişir. Hidroqrafik şəbəkə Musakay dağının şimal yamacında başlayan və kənddən axan kiçik Psedax ​​çayı ilə təmsil olunur. Qərbdə, Sunjenski silsiləsinin şimal yamacında Joronka çayı axır.[6]

İqlimi orta dərəcədə soyuq rütubətlidir. Hava temperaturunun iyulun orta aylıq amplitudası + 21.7 ° C, yanvarda −3.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntının miqdarı 677 mm-dir. Ən çox yağıntı aprel-avqust ayları arasında düşür. [7]

Tarix

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kənd 1820-ci ildə Kiçik Kabarda ərazisində qurulmuşdur.[8]1860-cı illərdə ərazi Kiçik Kabarda Bekoviçi-Çərkəz şahzadələrindən geri alındı ​​və Nazran cəmiyyətinə verildi.[9]

Kəndin adının etimologiyasına gəldikdə, Psedax kabardin dilindəki "gözəl su / çay" mənasını verən Pudaçe sözünün təhrif olunmuş halıdır.[10]

1926-cı ildə kənd İnquş Muxtar Vilayətinin Açalukovski rayonunun mərkəzi və eyni zamanda Psedaxdan əlavə kənd təsərrüfatını da əhatə edən Psedax Kənd Sovetinin mərkəzi idi: Şərqi Sovetski, Doxolber, Qərbi Sovetski, Mazaevski, 1920-1921-ci illərdə yaranmışdır. Kəndin özündə 344 ev (325 kəndli və 19 kəndli olmayan), 1802 nəfər yaşayırdı (884 kişi və 918 qadın).[8]

1944-cü ilə qədər kənd Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Psedax bölgəsinin inzibati mərkəzi idi. 1944-cü ildə çeçenlərin və inquşların deportasiyasından və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğv edilməsindən sonra Psedax kəndi Alanski adlandırıldı.[11] 1957-ci ildə Çeçen-Inguş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bərpa edildikdən sonra kənd əvvəlki adı - Psedaha qaytarıldı.

Psedax ​​kəndinin yaxınlığında 1 sentyabr 2004-cü ildə Beslan şəhərində 1 nömrəli məktəbi ələ keçirən terrorçuların düşərgəsi var idi.[12].

Əhali

[redaktə | vikimətni redaktə et]
İllərə görə əhali: Psedax
(Mənbə: [13][14][15][16][17][13])
İl1926200220062007200820092010201120122013201420152016201720182019
Əhali1802631265236590666367704606461947534909503652055369551456445799

Milli tərkib

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Год переписи1939[18]1970[19]2002[20]2010[21]
çeçenlər1 8042 6156523 807
inquşlar1784035 485760
ruslar1301765911
digərləri13310711628
cəmi2 2453 3016 3124 606

İnfrastruktur

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 8 nömrəli uşaq bağçası "Çeburaşka" - Karl Marks küçəsi, 40a
  • 7 nömrəli orta məktəb - Nuradilova küçəsi, 35
  • 25 nömrəli orta məktəb - Şkolnaya küçəsi, 19a
  • Tam hüquqlu bir rayon xəstəxanasına çevrilməsi planlaşdırılan feldşer məntəqəsi.
  • Mədəniyyət evinin binasında kənd kitabxanası

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/2016/oktmo/tom4_oktmo.rar.
  2. ↑ GEOnet Names Server. 2018.
  3. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года (rus.). Москва: Росстат, 2025.
  4. ↑ "Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-рз «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»". 28 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  5. ↑ "Поиск кодов ОКАТО. Сельское поселение Пседах, Малгобекский район". 14 iyun 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  6. ↑ "Росреестр. Публичная кадастровая карта". 13 mart 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  7. ↑ "Климат Пседаха // Climate-Data.org". 22 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2022.
  8. 1 2 "Список населённых мест Ингушской автономной области, составленный по материалам Всесоюзной переписи населения 1926 года". 21 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  9. ↑ "Сборник сведений о кавказских горцах. Вып. II. / Тифлис. 1869. С. 37-61". 22 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  10. ↑ "А. В. Твёрдый. Топонимический словарь Кавказа. Пседах". 8 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  11. ↑ В Президиум Верховного Совета РСФСР. Президиум Верховного Совета Северо-Осетинской АССР просит утвердить его постановление о переименовании населённых пунктов в новых районах, вошедших в состав Северо-Осетинской АССР… Arxivləşdirilib 2022-03-28 at the Wayback Machine (см. документ № 99)
  12. ↑ "Послесловие к Беслану. Тезисы выступления заместителя председателя Совета Федерации, председателя Парламентской комиссии по расследованию причин и обстоятельств совершения террористического акта в городе Беслане Республики Северная Осетия — Алания 1-3 сентября 2004 года А. П. Торшина". 26 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  13. 1 2 "Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года" (rus). Федеральная служба государственной статистики. 1 yanvar 2019. 19 iyul 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2019.
  14. ↑ "Россия / Rossija". pop-stat.mashke.org (ingilis). 11 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2019.
  15. ↑ "Том 1. Численность и размещение населения". www.gks.ru (rus). Федеральная служба государственной статистики. 11 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2019.
  16. ↑ "ЧИСЛЕННОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ". www.gks.ru (rus). Федеральная служба государственной статистики. 1 yanvar 2012. 13 may 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2019.
  17. ↑ "ЧИСЛЕННОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ". www.gks.ru (rus). Федеральная служба государственной статистики. 1 yanvar 2013. 13 may 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2019.
  18. ↑ "Этнокавказ. Национальный состав населения Пседахского района по переписи 1939 года". 7 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  19. ↑ "Этнокавказ. Национальный состав населения Малгобекского района по переписи 1970 года". 24 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  20. ↑ "Этнокавказ. Национальный состав населения Малгобекского района по переписи 2002 года". 20 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2019.
  21. ↑ "ВПН, том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком Республики Ингушетия". 6 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2015.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Psedax&oldid=8201655"