Qütb stansiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Amundsen-scott-south pole station 2006.jpg

Qütb stansiyası — elmi-müşahidə təyinatlı obyekt, əsasən Şimal Buzlu okean, Antarktika, və dreyf edən buzlaqlar üzərində yerləşir.

Şimal qütb stansiyaları (Arktika) şimal yarımkürəsinin 60° - 90° arasında, cənub qütb stansiyaları isə cənub yarımkürəsinin 60° - 90° arasında yerləşən ərazilərdə yerləşir. İstisnalar nadir hallarda müşahidə edilir.

Qütb stansiyaları sistematik olaraq Meteoroloji, Geofiziki, Geomaqnit, Hidroloji və müəyyən zamanlarda isə BiolojiTibbi müşahidələr aparılır. Tez-tez geoloji tətqiqatlar aparılır. Qlyasiologiya araşdırmaları əsasən antarktika ərazilərində aparılır. Stansiyalarda əsasən alimlər yaşayır.

Arktikada yerləşən qütb stansiyaları[redaktə | əsas redaktə]

İlk qütb stansiyaları 1910-ci illərdə : Vayqaç adasının şimalı, Yaqorski yarımadasının şimalında, Yamal yarımadasının Mare-Sale burnunda. Daimi qütb müşahidələri Yaqorski Şar boğazında aparılmışdır[1]. 1915-ci ildə Dikson adasında stansiya fəaliyyətə başlamışdır.

19231924 illərdə Matoçkin Şar boğazı, 1931—1932 illərdə isə Jelaniya burnunda yeni stansiyalar inşa edilir. 1930-ci illərdə isə ruslar tərəfindən stansoya şəbəkələri yaradılır.

2012-ci il məlumatına görə[2] Şimal dəniz yolu boyunca hazırda 16 qütb stansiyası fəaliyyət göstərir (SSRİ dönəmində 67 stansiya).

Dreyf edən buzlar üzərində yerləşən stansiyalar[redaktə | əsas redaktə]

1937 ildə SSRİ tərəfindən Arktikada stansiya təşkil edilir. Bu stansiya dreyf edən buzlaq üzərində yerləşın ilk stansiya olur («Şimal Qütbü-1» («ŞQ-1»)). Buzlağa ilk enişi Otto Yuleviç Şmit təşkil edir. Stansiyada dörd qütb işçisi olmuşdur: İvan Dmitreviç Papanin (stansiya rəhbəsi), E. T. Krenkel (radist), Y. K. Federov (maqnitoloq), Pyotr Petroviç Şirşov (hidroloq). Stansiya buzların üzərində 275 gün fəaliyyət göstərmişdir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Antarktikada yerləşən qütb stansiyalarının siyahısı

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Stansiya hazır ki, Amderadan 37-38 km şimal-qərbdə yerləşir
  2. "Rusiya Arktikasının dənizləri.". Təbiət (№ 6, 2013).