Qara ayıca

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Qara ayıca
Axiopoena maura}}
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:İlkağızlılar
Ranqsız:Ecdysozoa
Tip:Buğumayaqlılar
Sinif:Həşəratlar
Dəstə:Pulcuqluqanadlılar
Növ: Qara ayıca
Elmi adı
Axiopoena maura Eichwald, 1830
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 CR.svgen:Critically endangered species
Son həddə çatmışlar
Critically Endangered (IUCN 3.1)
BTTSMB  ???
Commons-logo.svg
Şəklin VikiAnbarda
axtarışı
BEABS  7140

Qara ayıca (lat. Axiopoena maura)[1]buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ.

Görünüşü[redaktə | əsas redaktə]

Qanadları açıq halda 100-105 mm-dir. Ön qanadın uzunluğu 43-48 mm-dir. Hər iki cinsin rəngi eynidir. Ön qanadlar ipək parıltılı, qara rənglidir. Arxa qanadların əsası kərpici-qırmızı, kənarı isə bozumtul-qaradır. Bəzən ön qanadların xarici kənarında 1-2 ağ ləkə olur. Yaxalığı qırmızı, qarıncığı qonuru-qırmızı olub, ucu qaradır.[2]

Arealı[redaktə | əsas redaktə]

Növə Orta Asiya, Pakistanın şimal-qərbi, Əfqanıstan, Türkmənistan, Qazaxıstan, Zaqafqaziya, Azərbaycan və Şərqi İran ərazilərində rast gəlinir. Turan – Zaqafqaziya növüdür. Azərbaycanda Naxçıvan MR-da və Bakıda yayılmışdır. Bu növün nümayəndələri mağara, qayalıq arası çatlarda kəpənək olduqları zaman günün şaha qalxdığı anlarda gizlənirlər. Özləri iyun-oktyabr ayları aktiv oluğu dövrdür.

Dövrü həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Tırtılı olduqca iri, qara rəngli və kiçik tüklərlə örtülü olur. Əsasən yovşan və digər ot bitkiləri ilə qidalanır. Tırtılları qünün parlaq oduğu anlarında iri dağların arasında gizlənir. Kəpənəklərinə gündüzlər sahilboyu rayonlarda, mağara və daş kolların arasında hərəkətsiz vəziyyətdə nadir hallarda rast gəlinir. Tırtılı yovşanla qidalanır. Kəpənəyi sentyabr və oktyabr aylarında uçur. Tırtılı qışlayır, bir nəsil verir. Mənbə. Keçmiş SSRİ-nin, Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabına (1989) daxil edilmişdir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Dubatolov, V.V. 1989: Revision of the genus Axiopoena (Lepidoptera, Arctiidae). Vestnik zoologii Kiev, Ukraine, 1989 (1): 8-13. (In Russian).
  2. Dubatolov, V.V. & Zahiri, R. 2005: Tiger-moths of Iran (Lepidoptera, Arctiidae: Arctiinae). Atalanta 36 (3/4): 481-525, colour plates 6-12.
  3. Eichwald, E., 1830: Zoologia specialis quam expositis animalibus tum vivis, tum fossilibus postissimum Rossiae in Universum, et Poloniae in specie, in usum lectionum publicarum in Universitate Caesarea Vilnensi. Pars altera. Vilnae: Typis Josephi Zawadzki, 323 p., 2 t.
  4. Swinhoe, C., 1885: IV. List of Lepidoptera collected in Southern Afghanistan. The Transactions of the Entomological Society of London 1885 (3): 337—355, pl. 9.
  5. Hacıyeva S.Ə. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri. Dissertasiya. səh. 39.
  6. Ламперт К., Холодковский Н. Атлас Бабочек и гусениц Европы и отчасти Русско-Азиатских владений. С. Петербург, изд. А.Ф.Деврiена, 1913, с. 356;
  7. Рябов М.А. Чешуекрылые Кавказа. Животный мир СССР, т.V, М.–Л., изд-во АН СССР, 1958, с. 351 - 475;
  8. Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф. дис. канд. биол. наук, Баку, 1971, 24 с.;
  9. Staudinger O.Catalog der Lepidopteren des palaearctischen Faunengebietes. I Theil. Berlin, 1901, 411 p.
  10. Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. М.А.Даричева, В.В.Дубатолов. Фауна и экология чешуекрылых семейства Медведиц Туркменистана. Журнал Известия Академии наук Туркменской ССР. выпуск 2 за 1989 год. Ашгабат: с. 39-44.
  2. Рябов М.А. Чешуекрылые Кавказа. Животный мир СССР, т.V, М.–Л., изд-во АН СССР, 1958, с. 351 - 475;