Qaravəlli (Ağcabədi)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
kənd
Qaravəlli
azərb. Qaravəlli
Qaravəlli (Ağcabədi).jpg

40°11′12″ şm. e. 47°14′52″ ş. u.


Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Tabesində kənd
Region Aran Qarabağ
Rayon Ağcabədi rayonu
İcra nümayəndəsi Fərzalıyev Fərzalı Ümid oğlu
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub XVII əsr
Sahəsi 18 kv. km²
Mərkəzin hündürlüyü 45 m
İqlimi Mülayim, isti və quru subtropik
Saat qurşağı UTC+4
Əhalisi
Əhalisi 3.000 nəfər (2012)
Sıxlığı 0.006 nəf./km²
Milli tərkibi Azərbaycanlı
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +99421
Poçt indeksi AZ 0421[1]
qaravəlli.com
Qaravəlli xəritədə
Qaravəlli
Qaravəlli
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qaravəlli (ing. Garavelli, rus. Гаравялли) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Kənd XVII əsrdən bəri obalardan ibarət olub (Belqışlaq, Qaraqışlaq, Güllüqışlaq v.s.). XIX əsrdən Yelizavetpol quberniyasının Şuşa qəzasına daxil olub.

Uyezd of Shusha.JPG

Kolxozlaşma gedişində yuxarıda sayılan obalar bir yerə cəmləşdirilib. Kolxoz sistemi yaranandan sonra əhalinin tərəkəmə həyat tərzinə son qoyulur. Burdakı əhali əksərən tərəkəmə Qaravəlli elatından olanlardır. Zaman keçmiş və insanlar bu kəndin coğrafiyasına uyğunlaşmışlar.

Qaravəlli elatının yaşı min ildən çoxdur. Qoca tarixin yazdığına görə Oğuz xanın 6 oğlundan böyüyü Gün xanın dördüncü (sonbeşik) oğlu Qaraevli idi. Ondan törəyib el yapanlara Qaraevelli dedilər.

Türk dilinin ahəng qanununa görə iki sait yan-yanaşı yola getmir. Ona görə də Qar-a-e-vli sözündəki a-dan sonra gələn e səsi v-dən sonraya keçir. (Qaravelli). Daha sonrakı gedişdə a saitinin təsiri altına düşən e saiti bir daha ahəngə tab gətirməyib ə səsinə əvəzlənir. Beləliklə, olur Qaravəlli.

Qaravəllilər BÖYÜK KÖÇ dövründə möhtəşəm döyüşlərdə savaşlar ediblər, tarix yazıblar. Güney Qafqazda, Anadoluda, Güney Azərbaycanda... geniş otlaq-yaylaq-qışlaq tutub YURD eləyiblər. Mədəniyyətin lətifə, məzhəkə, şəbədə janrlarında demək olar ki, ciddi ədəbiyyat yarada biliblər. İndiyə qədər özlərinə məxsis dil ləhcəsini qoruyub saxlayıblar.

Sovet hökuməti kolxoz quranda Qaravəlli elindən olanlar məcburən oturaqlaşdılar. Yaylaqda tutduqlarını yaylaqda, qışlaqda tutduqlarını elə oradaca torpağa məngirləyib min illərin örf-adətlərindən məhrum etdilər.

Beləliklə: Ağcabədidə (QARAVƏLLİ) , Ağsuda (QARAVƏLLİ), Balakəndə (QARAVƏLLİ) , Gədəbəydə (Şınıxda) (QARAVƏLLİLƏR), Neftçalada (QARAVƏLLİ) İmişlidə (QARAVƏLLİ)), Şamaxıda (QARAVƏLLİLƏR), Zərdabda (QARAVƏLLİ) adında kəndlər bünövrə tapdı.

Borçalı elində böyük Qaraçöp kəndində iri bir məhəllə QARAVƏLLİ-lərdir. Bu dönəmlərdə artıq mövcud olmuş kəndlərdə oturaqlaşanlar o camaatın içində əriyib, tirələr (törələr) şəklində qalıblar.

Yaşadıqları yerlərin qalan camaatları ilə əlahiddə davranış, dil, din, etnik fərqləri olmadığına görə bu gün xüsusi olaraq seçilməkləri yoxdur.

Qaravəllilər işgüzarlıqları, inadkarlıqları, bəhsçillikləri (prinsipiallıqları) ilə seçilirlər. Qaravəllilər əsl türklər kimi hiylə-kələk bacarmırlar, aldat-tutu anlamırlar. Beləsinə rast gəlinsə əmin olursan ki, qaravəllilərə qarışmış yad-yabançıdır.

Qaravəllilər sürətlə yayılan, iş qurub-qoşan, ailə birgəliyində sadiq olan törəkdir.

Qaravəlli (Qaravəllilər) kəndlərinin camaatı bu gün də xasiyyətcə bir birinə oxşayır. Hamısı elə bil medalın bir üzüdürlər. 80 – 100, bəlkə də 150 ilin ayrılmaları çox uzaq olduğuna görə o günlərdən bəzə gətirilməli yazılar, sənədlər olmadığından konkret qohumluq əlaqələri bəlirlənmir. Amma, Ağcabədi Qaravəllisi ilə İmişli Qaravəllisi gerçək tanınan qohumlardır. Eynən o qaravəllilərlə Şamaxı qaravəlliləri bu gün də qohumluq edirlər. [Mənbə göstərin]

Tarixi abidələr[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin ərazisində qədim və orta əsrlərin Torpaq Qalası (Səngər təpə V-X yüz il) var. Memarlıq abidələri: Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuş Qaravəllilərin Xatirə Abidəsi (XX əsr). Ş.Məhərrəmov adına Qaravəlli kənd tam orta məktəbinin məzunu, Qarabağ uğrunda qəhrəmancasına şəhid olmuş Şahin Məhərrəmovun abidəsi.

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

İqtisadiyyatın əsasını kənd təsərrüfatı – əkinçilik və maldarlıq təşkil edir. Əsas kənd təsərrüfatı sahəsi taxılçılıq, pambıqçılıq, yemçilikdir. Bundan başqa bostan və tərəvəz məhsulları istehsalı son illər xeyli artmışdır. Kənddə 2 un dəyirmanı,1 yanacaq doldurma məntəqəsi,2 restoran,1 şadlıq sarayı,1 çayçı, 1 inkubator sexi və 20-yə yaxın market var.

Coğrafi mövqeyi, təbiəti və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Qaravəlli kəndi Ağcabədi rayonun Bərdə ilə sərhədində yerləşir. Lənbəran, Bəcirəvan (Bərdə), Quzanlı, Gələbədin ilə həmsərhəddir. Kənd Mingəçevir-Bəhramtəpə (Yevlax-Ağdam yolu) yolunun solunda, Yuxarı Qarabağ kanalının sol, Xaçınçayın sağ sahilində (Yuxarı Qarabağ kanalı və Xaçın çayın kəsişdikləri yerdə) yerləşir. Rayon mərkəzindən 25 km, Bakıdan hava xətti ilə 224 km, avtomobil yolu ilə 280 km aralıdır. Qarabağ düzündə yerləşir.

Dəniz səviyyəsindən 45 m hündürlükdə yerləşir. Orta aylıq temperatur yanvarda 1,2 – 1,7 C, avqustda isə 25-30 C-dir. İllik yağıntı 250–350 mm-dir.

Kəndin relyefi düzənlikdir.

Bitkiləri çöl və yarımsəhra tiplidir.

Heyvanları: Qurd, çöldonuzu, çaqqal, tülkü, bataqlıq qunduzu, porsuq, boz dovşan, Kiçik Asiya qum siçanı və s.

Quşları: turac, göyərçin, qaraqarın bağrıqara, qırqovul, ördək və s.

Kəndin ərazisindən batıda Yuxarı Qarabağ kanalı və quzeydə Xaçın çayi keçir. Kənd onların kəsişdiyi yerdə olmaqla Bərdə və Ağdam rayonları ilə həmsərhəddir. Xaçın çayı həm də kəndin quzey sərhəddini müəyyən edir.

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Qaravəlli kəndinin relyefi düzənlikdir, ərazinin səthi Aptropoden sisteminin kontinental – Allüduar və dəniz çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Boz-çəmən, boz, çəmən-boz torpaqlar yayılmışdır. Şor və şorakət torpaq sahəsinə də təsadüf olunur. Kənddə meliorasiya işləri tətbiq olunur.

Bələdiyyə[redaktə | əsas redaktə]

1999-cu ilin dekabrında keçirilən bələdiyyə seçkiləri nəticəsində Qaravəlli bələdiyyəsi yarandı.

Bələdiyyə daxil olan torpaqların ümumi sahəsi 1817 hektardır.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə Mədəniyyət Evi, klub, Kitabxana fəaliyyət göstərir. Yeni məktəb binası şagirdlərin istifadəsindədir, məktəb kompyuret ilə təmin olunub.Kənddə 15 çarpayılıq xəstəxana,2 dairə seçki məntəqəsi, telefon stansiyası, internet və poçt fəaliyyət göstərir.Kəndə təbii qaz çəkilib və daimi elektiriklə təmin edilib.

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Kənd orta məktəbinin binası

Kəndin təxminən 600 nəfərdən çox ali təhsillisi olmuşdur. Onlardan bir neçəsinin iki ali təhsili vardır. Qaravəlli kəndi təhsilin səviyyəsinə görə istər Sovetlər dönəmində,istərsədə Müstəqillikdən sonrakı dövrdə Ağcabədi rayonunda həmişə birincilərdən olmuşdur.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Qaravəli kəndinə aid bilinən ilk rəsmi siyahıyaalma 1893-cü ilə aiddir. Həm il Kelabedin kend okruquna aid Qaravәlli kәndindә 293 nәfәr tatar (türk) yaşayıb.

Hal-hazırda kəndin əhalisi 3625 nəfərdir. Əhalisinin yarıdan azı kənddə, qalanları rayon mərkəzində, dünyanın bir çox ölkələrində (Türkiyə,Almaniya,İsveçrə,Ukrayna,Rusiya,Qazaxıstan,Qırğızıstan və başqa ölkələrdə) yaşayır.Qaravəlli kəndindən olanların təkcə Bakı şəhərində 300-ə yaxın mənzilləri və evləri vardır.

Tirələr[redaktə | əsas redaktə]

Dünyamalılar- Kərbəlayı Mikayıl nəsilindən (Əhliman,Əli və Vəli) törəyənlər.

Zeynallı -Məşədi Molla Alının nəslindən törəyənlər

Dızmarlılar-Kərbalı Məmiş,Kərbalı Ələkbər nəsilidən törəyənlər.

Bozular-Hacı Allahverdi nəsilindən (molla Aydın) törəyənlər

Şapılılar-Hacı Nəcəf nəsilindən Hacı Süleyman və Mehdi (Qismət,Pəsərək,Məşədi Əli) (Ocaqqulu Məmmədov-Hacı Novruzuv atası və Lətif Məmmədov-Güloğlanın atası) törəyənlər

Keçəllər-Misir kişi nəsilindən(Haqverdi Haqverdiyev) törəyənlər

Qaraqışlaq-Məşədi Əmiraslan nəsilindən olanlar.Kənddə ilk dəfə məskunlaşan tayfa.

Qaralar-Qənbər oğlu Məhəmməd kişi nəsilindən olanlar.Cavan Qənbərov

Mölülər-Nuruş kişi nəsilindən olanlar.Həsənxan İbişov

Cinlilər-Astan kişi nəsilindən olanlar.Əfilan Mehdiyev

Ağahüseynlilər-Axund Molla Mustafa nəsilindən olanlar.

Məstalılar-İbadulla Əsədov nəsilindən olanlar.

Tullangəldilər-Şəmil Baxışov nəsilindən olanlar

Alılar-Əli və Vəli qardaşları nəsilindən olanlar

Hacıabbasqulular-Şirinqulu İbrahimov nəsilindən olanlar

Nağılılar-Hacı Ağamirzə -Qibləli Ağayev,Cəlal,Cəmil,Cəlil,Sərraf Nağıyev nəsilindən olanlar

Ruşanlı-Umud-Şükür Quliyev nəsilindən olanlar.Şahmalı kişi nəsilindən olanlar

Mışıxlılar-Bayram kişi (hacı Şəmil) və Bəylərov Əjdər nəsilindən olanlar

Qiyammadınlılar-İdik və Aslan kişinin nəslindən törəyənlər

Qapanlı-Qafanlı-yaxın keçmişdə gələnlər-Molla Hüseynqulu nəslindən olanlar

  Zallilar-Gülalıyev Gülalı Rüstəm oğlu nəsilindən olanlar
  Abbasalılar-Gülalıyeva Gülüstan Cebrayıl qızı və Eyvaz-Knyaz nəsilindən olanlar

Alimləri[redaktə | əsas redaktə]

İsmayılov Ceyhun Nəsib oğlu-iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru

Quliyev Ərşad Yunis oğlu-kənd təsərrüfatı üzrə fəlsəfə doktoru

Bayramov Zəkulla Niftulla oğlu-filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Bəylərov Arzuman Cəlil oğlu-kənd təsərrüfatı üzrə fəlsəfə doktoru

VƏZİFƏDƏ OLANLARI[redaktə | əsas redaktə]

Dünya Üzrə[redaktə | əsas redaktə]

İsa Əliyev-Ukraynada 51 müəssisəsini birləşdirən "Ukrtransstroy" Dövlət Tikinti-Nəqliyyat Korporasiyasının vitse-prezidenti

Sarıyev Elxan Qaraxan oğlu-Ukraynada "Setko-Servis" firmasının təsisçisi və baş direktoru

Böyük Vətən Müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

Həlak olanlar:

1.Nuruyev Hacımayil Əziz oğlu

2.Nuruyev Adil Əziz oğlu

3.Nuruyev Qədir Adil oğlu

4.Quliyev Həsənqulu Əvəz oğlu, leytenant rütbəsində, Berlində həlak olub.

Ruhlarına Fatihə!

Veteranlar:

1.Alıyev Səfqulu Baxış oğlu

2.Gülmalıyev Cəsarət Əşrəf oğlu

3.Qəhrəmanov Yunis Aslan oğlu

4.Qurbanov İdik Qurban oğlu

Birinci Qarabağ Savaşı[redaktə | əsas redaktə]

Qaravəlli kəndindən Qarabağda onlarla insan iştirak etmişdir. Bunlardan 4-ü şəhidlik, qalanları qazilik mərtəbəsinə yüksəlmişdir.

Şəhidlər:

1. Eliyev Mustafa Celil oglu, 15 senytabr 1992-ci ildə Ağdərədə itkin düşmüşdür.
2. Məhərrəmov Şahin Nədulla oğlu. 1993-cü ildə şəhid düşmüşdür. Hazırda kənd məktəbi onun adını daşıyır.
3. Eyvazov Sirvan Humbet  oqlu. 1992-ci ildə Şuşada şəhid olub.
4. Xudaverdiyev Fəqan Baxış oğlu. Mayor rütbəsində 2008-cı ildə şəhidliyə yüksəlmişdir.

Ruhlarına Fatihə!

Qazilər:

1. Alıyev İslam Baxış oğlu, kəşfiyyat komandiri, mayor

2. Abbasov Mütalim Məhəmməd oğlu

3. Abbasov Qərib Məhəmməd oğlu

4. Mehdiyev Əlisəfa Pəsərək oğlu

5. Bəylərov Vidadi Həsən oğlu

6. Fərzəliyev Cahangir Həmzə oğlu

7. Qəhramanov Namiq İldirim oğlu

8. Qəhramanov Sərdar İldirim oglu

9. Qəhramanov Eldar Balaeyde oglu

10. Həziyev Ramil Cəmil oğlu

11. Gülmaliyev Vüqar Tapdıq oğlu

12.Sadiqov Məhərrəm Bəhrəm oğlu

Fotoşəkilləri[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərpoçt. "İndekslər" (azərb.). www.azerpost.az. 19 aprel 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 aprel 2016.

1. https://www.gunaz.tv/az/xeberler/arxiv/ukraynada-iri-dovlet-korporasiyasina-vitse-prezident-azerbaycanli-teyin-edilib-50655

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Qaravəlli (Ağcabədi) ilə əlaqəli mediafayllar var.

Sayt: www.qaravəlli.com