Qaval daşı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qaval daşı
Qaval daşı.jpg
Qaval daşı
Məxsusluğu: Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Yaranma tarixi: 12 minillik

Qaval daşı[1] – bir müsiqi aləti kimi istifadəsi təqribi olaraq 10 min il öncəyə aiddir. Əhəng daşından əmələ gəlməsi və tərkibində çınqılların yaratdığı boşluqlar səbəbindən Qaval daşa vurduqda ondan səs çıxır. Neolit dövründə Qobustan ərazisində qədim insanlar bu daşın xüsusiyyətlərini bilmiş və ondan musiqi aləti kimi istifadə edirmişlər. Onlar Qaval daşda musiqini ifa edir və onun ətrafında rəqs edirdilər. Bunu əks etdirən qaya üstü rəsmləri görmək mümkündür.

Sayları[redaktə | əsas redaktə]

Qobustanda iki ədəd qaval daşı abidə kimi qorunur. Bunlardan birincisi Cingirdağın şimal-şərq ətəyindədir. O Yazılıtəpə qədim qayaüstü təsvirlər kolleksiyası üzrə 114 №-li daş kimi qeydə alınmışdır. Bu daşın orta hissəsidə qalınlıq 70 sm-dir. Şərqə doğru isə nazıkləşir. Daşın ümumi uzunluğu 270 sm-dir. Bu daşları onun ətrafında olan digər daşlardan fərləndirmək demək olar ki, mümkün deyildir. Bu daşlara digər daşların köməyi ilə zərblə vurduqda ondan səslər çıxması ilə müəyyən etmək olur. Qaval daşlarının sayı Qobustan, Mərəzə və Naxçıvanda[2] 40-a yaxın olması ehtimal edilir[3].

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qaval daşının özünə məxsus özəlliklərindən biri səsin çıxması üçün onun yerə təmas etməməsidir. Yerə qoyulan qaval daşından səs çıxmır. Ona görə də bu daşı müəyyən qədər torpaqdan yüksəkdə qoyurlar. Ehtimal edilir ki, qaval daşında ifanında daxil olduğu ritualların məcmusu öz növbəsində qədim insanların dini və dünyavi görüşləri ilə sıx bağlı olmuşdur[1]. Qaval daşında zərb alətlərində ifa edilən musiqi nömrələrini səsləndirmək mümkündür[4]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "Qaval daşı"(azərb.)). rockart-g.blogspot.com. 2018-03-24. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2018-03-24 tarixində. https:///web/20141219205140/http://rockart-g.blogspot.com/2012/07/qaval-das.html. İstifadə tarixi: 24-03-2018.
  2. Naxçıvanda qaval daşı tapılıb
  3. Qaval daşı haqqında nə bilirik?
  4. Cəfərqulu Rüstəmov. Qobustan dünyası, s.103-104