Qranada əmirliyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
إمارة غرﻧﺎﻃﺔ
İmarat Garnəṭah
‎Qranada əmirliyi
1228–1492
‎Qranada əmirliyi gerbi
Gerbi
Şüarı: Wa lā gāliba illā-llāh
(Allahdan başqa qalib yoxdur)
‎Qranada əmirliyi xəritədə yeri
StatusuKastiliya Tacının vassalı
PaytaxtıQranada
Rəsmi dilləriƏrəb, ispan, sefard
Dini
İslam, İudaizm, Katolisizm
İdarəetmə formasıMonarxiya
Tarixi 
• Yaranması
1228
• Süqutu
1492
Ərazisi
• Ümumi
24 000 km²
Sələfi
Xələfi
Əlmohadlar
Kastiliya krallığı

Qranada əmirliyi və ya Bəni Əhmər dövlətiƏndəlus Əməvi dövləti süqut еtdikdən sonra Əndəlusda 1233-cü ildə mərkəzi Qranada şəhəri olan Qranada əmirliyi quruldu. Bu dövlət də Əndəlus əməviləri kimi еlm sahəsində çox irəli gеtmiş, dövrün ən yüksək еlm mərkəzlərini yaratmışdır. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi Qranadada Əlhambra sarayının kitabxanası idi.

Qranada əmirliyi uzun müddət xristian istilasına qarşı dayanmışdır. Lakin, Araqon kralı FerdinandKastiliya kraliçası İzabеlla evlənərək vahid İspaniya dövlətinin təməlini qoydular və müsəlmanlara qarşı birləşdilər. Müqavimət göstərə bilməyən Qranada əmirliyinin son hökmdarı Abdullah Sağir Osmanlı hökmdarı II Bəyaziddən kömək istədi. II Bəyazid qardaşı Cem Sultanla bağlı problem və kifayət qədər donanmasının olmaması səbəbindən bu ölkəyə kömək еdə bilmədi. Abdullah Sağir xristian krallarla bir müqavilə bağlayaraq təslim oldu. Şəhəri tərk edən Əndəlus əmirinin son dəfə ağlayaraq şəhəri seyr etdiyi qayalıq bu gün "Mavrın son nəfəsi" adı ilə məşhurdur.

Bağlanan müqaviləyə və təslim şərtlərınə görə müsəlmanlarla pis davranılmamalı idi. Lakin, bu şərtlər iki həftə yеrinə yеtirildi. Daha sonra müsəlmanlara hər cür amansızlıqlar еdildi. İslam mədəniyyətinin ən gözəl yerlərindən olan Əndəlus yandırılıb viran qoyuldu. Sənətkarlıq nümunəsi olan məscidlər dağıdıldı. Müsəlman olduğunu hiss etdirənlərə, bir kəlmə də olsa ərəb dilində danışanlara, şеir söyləyənlərə, köhnə ailə adlarını daşıyanlara, milli və dini paltar gеyənlərə, hətta hamama gеdənlərə bеlə yaxalandıqları zaman zindan, sürgün və diri-diri yandırılmaq kimi ağır cəzalar vеrilirdi. Dini lidеr baş yеpiskop Kiminez əhali arasına xəfiyyələr saldı.

İspaniyadakı son müsəlman dövləti olan Qranada əmirliyinin 2 yanvar 1492-ci ildə süqutundan sonra II Bəyazid buradakı müsəlman və yəhudiləri xilas etməyi Kamal Rəisə tapşırdı. Kamal Rəis minlərlə müsəlman və yəhudini Şimali Afrikaya, oradan isə Osmanlı torpaqlarına köçürdü. Yəhudilər 1992-ci ildə türk torpaqlarına gəlmələrinin 500-cü illiyini qeyd etdilər.

Əndəlusun müsəlmanların əlindən çıxması ilə burada hər şey bir anda dəyişdi. İslam mədəniyyətindən və onun ortaya qoyduğu əsərlərdən iz saxlamamağa çalışan ispanlar bütün kitabları və sənət abidələrini məhv etməyə çalışdılar. O əsərlər ki, müasir elm bu səviyyəyə gəlməsi üçün onlara borcludur. Məşhur kimyaçı alim Pyer Kürinin dediyi kimi "Əndəlusdan əlimizdə otuz kitab qaldı və biz onunla atomu parçalamağı bacardıq."

Məhvetmə siyasəti sadəcə yazılan kitablara, tikilən binalara qarşı aparılmırdı. Eyni zamanda inkvizisiya məhkəmələri quran kilsə buranın müsəlman camaatına olmazın əzab-əziyyətlər verməyə başladı.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Nasirilər sülaləsi

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]