Quteybə bin Müslüm

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Quteybə bin Müslüm (d. 670(670-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)-ö. 715(715-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00), Fərqanə) — Ərəb sərkərdəsi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Quteybə bin Müslüm ərəblərin Bahili qəbiləsindən idi.


Quteybə bin Müslüm ƏfqanıstanOrta Asiyada apardığı fətihlərlə Əməvi torpaqlarının sərhədlərini genişlətmişdir.

704-cü ildə Əbdülməlik bin Mərvan tərəfindən Xorasan valiliyinə gətirilən Quteybə, təqribən 50 min nəfərlik bir ordunun da sərkərdəsı oldu. Şimala və şərqə düzənlədiyi səfərlərin ilkində (705) Toxarıstana girərək paytaxt Bəlxi ələ keçirdi; təslim olsalar da şəhəri dağıtdı. Ardından o tarixdə Oxus olaraq bilinən Ceyhunu (Amu Dərya) aşaraq Buxara (bugün Özbəkistanda) və çevrəsindəki Soqdiana torpaqlarını fəth etdi (706-709); 706-cı ildə Bəykəndi aldı, bu şəhəri də dağıdaraq bütün kişiləri öldürtdü. İrəlləyişini durdurmaq üçün Buxara hökumətincə vəzifələndirilən Vərdan xudanı da məğlubiyyətə uğratdı. Vərdanın ölümündən (708) sonra Buxaranı ələ keçirdi.

Daha sonra Səmərqəndı (710-712), Xarəzm və paytaxtı Xivəyi ələ keçirdi. Səmərqənd hökmdarı Nizak Tarxan da ona boyun əydi. Həccacın buyruğu üzərinə, Sistanın Türk hökmdarı Rutbilin üstünə yürüdü, ancaq Ərəb hegomonluğunu qəbul etdirə bilmədi. Xarəzm hökmdarı Çiğan, qardaşı Hurrəzata qarşı ondan yardım istədi, o da Bəlx valisi olan qardaşı Əbdurrahmanı göndərdi və Əbdürrəhman, Hurrəzatı öldürdü, Xarəzmin üç böyük şəhərini Ərəb hegomonluğu altına aldı. Quteybə bin Müslim, İraq valisi Həccacın icazəsiylə mühasirəyə aldığı Səmərqəndi sərkərdə Gürəkin dirənməsinə qarşı ələ keçirdi. Baş qərargahını buraya köçürdükdən sonra (714) sonra İsficapa gəldi.

715-ci ildə Orta Asiyanın iç hissəlrinə doğru ilərləyərək Fərqanənı Ərəb imperiyasına qatdı. Çin sərhədlərinə qədər irəlilədiyi deyilsə də, bu haqqda yazılı sənəd yoxdur.

Vəlid tərəfindən Xorasan əyalətinin idarə edilməsinə gətirildi. I Vəlidin ölümündən sonra xəlifə olan qardaşı Süleyman bin Əbdülməlikə bağlılıq andı içməyi rədd edən Quteybə, əsgərləri arasında bu səbəblə çıxan üsyan ərəfəsində öldürüldü.

Quteybənin fəth etdiyi torpaqların çoxu idarəçilik baxımından Mavərəünnəhrə (Ceyhunun ötəsindəki torpaqlar) bağlandı. Quteybənin, ələ keçirdiyi bölgələrdə hərbi idarəçilik yaratdığından o günə qədər çoxu Buddist olan bölgə xalqlarını müsəlmanlaşdırdı. Quteybənin fəth etdiyi Səmərqənd və Buxara zamanla İslam mədəniyyətinin ən böyük şəhərləri və Orta Asiya xalqlarının elm mərkəzi oldu. Bununla birliktə, Quteybənin ölümündən sonra ərəblər, Mavəraünnəhirdə tutunamadılar. Göytürklərin yenidən gücəndikləri vaxtda Gültəkin, Mavəraünnəhirdəki bəzi yerləri Ərəblərdən geri aldı. [1].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://tarih.batl.k12.tr/siniflar_və_oss/sinif_9/sinif_9indəxlər/turk_ərəb.html