S-300

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
S-300
MoscowParade2009 7.jpg"Qələbə Günü"nə həsr olunmuş hərbi parad zamanı Qırmızı meydanda nümayiş etdirilən Rusiya Silahlı Qüvvələrinə məxsus S-300 zenit-raket kompleksi. 9 may 2009-cu il.
Tipi Zenit-raket kompleksi
Ölkə
İstismar tarixçəsi
İstismar illəri 1978 - davam edir
İstismara başlanması 1978
İstismar edənlər İstifadəçilər
İstehsal tarixçəsi
Konstruktor Almaz-Antey
Konstruksiya tarixi 1967 - 2005
İstehsalçı M. Kalinin adına maşınqayırma zavodu
İstehsal illəri 1975 - 2011
Variantları Variantları
Xüsusiyyətləri
Məsafə 40-200 km
Raket surface-to-air missile[d]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

S-300 (ABŞNATO təsnifatına görə: SA-10 Grumble, SA-12 Giant/Gladiator, SA-20 Gargoyle) — uzun radiuslu zenit raket sistemidir. Seriyalı istehsalına 1975-ci ildə başlanmışdır. 1978-ci ildə sistemin sınağı başa çatır. 1979-cu ildən ilk S-300 hərbi polku xidmətə götürülmüşdür.

S-300 zenit raket sistemi (ZRS) radiolokatorlu axtarış sisteminə malik idarəetmə mərkəzindən, 6 zenit-raket kompleksindən (ZRK) ibarətdir. 6 ZRK-dan hər biri adətən onun yerləşdiyi hərbi hissənin tabeliyində olur. İdarəetmə mərkəzi hədəflərin ZRK-lar arasında avtomatik bölüşdürülməsinə xidmət edir və öz raketləri olmur.

İri sənaye, hərbi və inzibati obyektlərin hava-kosmik zərbələrindən müdafiəsi üçün tətbiq olunur. Ballistik və aerodinamik hədəfləri vurmaq imkanındaır. Əvvəlcədən koordinatları məlum olan yer üzərindəki obyektləri məhv etmək imkanına malikdir. İlk çoxkanallı zenit raket siistemi kimi eyni zamanda 6 hədəfi izləyə və onun hər birinə 12 raket tuşlaya bilir. Eyni zamanda 36 hədəfi məhv etməyə qadirdir. MAZ tipli nəqliyyat vasitələrinin şassisi üzərində quraşdırılmış bu ZRK- lər mobilliyə və manevrliyə malikdir. Atəşdən sonra sürətlə yerini dəyişən maşının yenidən döyüş vəziyyətinə gətirilməsi üçün cəmi beş dəqiqə zaman tələb olunur. Raketinin uzunluğu 7.5 metr, raketinin diametri 0.519 metr, raketinin çəkisi 1480-1500 kq arasında, kalibri 515 mm, döyüş başlığının çəkisi isə 180 kq olur.

Bu raketlər modifikasiyasından asılı olaraq hədəfləri 47 km-dən 150 kilometrə qədər məsafədə vurma imkanına, hava obyektlərini isə 120 km-dən 300 km-ə qədər məsafədə aşkar etmək imkanına malikdir. Kompleksin hava obyektlərinin aşkar edilməsinin uzaqlığı 120-dən 300 kilometrədəkdir. Hədəfin məhv edilməsi yüksəkliyi isə maksimum 27 km-dir. Bu raketlər saniyədə 2800 metrə kimi sürətlə hərəkət edən hədəfləri məhv etməyə qadirdirlər. Sistem eyni zamanda aktiv və passiv bir maneələrə qarşı qoruma imkanına malikdir. Hazırda "S-300" kompleksləri Rusiyadan başqa 18 ölkənin, o cümlədən postsovet dövlətlərdən Ermənistan, Qazaxıstan, Ukrayna, BelarusAzərbaycan Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin silahlanmasında mövcuddur. Azərbaycan 2010-cu ildə Rusiyadan 2 divizion "S-300 PMU2" kompleksini alıb. Bu raketlər ilk dəfə 2011-ci il iyun ayının 26-da Bakıda keçirilən hərbi paradda nümayiş olunub[1].

Hazırlanma tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1950-ci illərdə Moskvanın hava hücumundan müdafiə sistemini mobilləşdirmək qərara alındı. Texnikanın seriyalı istehsalına 1975-ci ildə başlanıb, 1978-ci ildə isə sistemin sınağı başa çatıb.[2] Rusiya Hava Kosmik Müdafiə üzrə Ekspert Şurasının sədri İqor Aşurbəylinin sözlərinə görə Rusiya ordusu üçün "S-300PM" markalı son kompleks 1994-cü ildə istehsal edilib. O vaxtdan Rusiya yalnız ixracat üçün bu kompleksləri istehsal edirdi. Amma "S-300"lə bağlı ixracat sifarişləri də qurtarıb. Rusiya artıq "S-400" kompleksləri üzərində işləyir və "S-400"lərin silahlanmaya qəbulu 2007-ci ildə başlayıb.

Variantları[redaktə | əsas redaktə]

1970-ci ildən bu tərəfə S-300 sisteminin təkmilləşdirilmiş raket, radar sisitemləri və vurma dəqiqliyi ilə çoxlu sayda modifikaisyaları yaradılmışdır. Əsasən aşağıdakı variantlarda mövcuddur:

S-300 zenit raket kompleksinin modelləri

Sınaqları[redaktə | əsas redaktə]

S-300 zenit-raket kompleksləri indiyə qədər bir çox real şəraitə uyğunlaşdırılmış təlimlərdə sınaqdan keçirilmişdir.[3] Ümumilikdə, bu sistem təlimlər zamanı hava hədəflərinin 90%-dən çoxunu uğurla məhv edərək yüksək nailiyyət əldə etmişdir.[4] 1995-ci ildə S-300 sistemi test zamanı Skad ballistik raketini havada məhv etməyə nail olmuşdur.[5]

Çin tərəfindən S-300 PMU-2 zenit-raket kompleksinin effektivliyi yoxlanılmışdır. Bu testlər zamanı bəhs etdiyimiz sistem 4.6 km məsafədə pilotsuz uçuş aparatını, 186 km məsafədə strateji bombardmançı təyyarəni (simulatorunu) və ballistik raketi məhv etməyi bacarmışdır.

İstifadəçiləri[redaktə | əsas redaktə]

Cari istifadəçiləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Flag of Russia.svg Rusiya: 125 divizion
  • Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan: S-300PMU-2 variantı. 2011-ci ildə Rusiyadan satın alınmışdır.[6]
  • Flag of Algeria.svg Əlcəzair: 8 divizion S-300PMU-2[7]
  • Flag of Armenia.svg Ermənistan: S-300PS variantı
  • Flag of Belarus.svg Belarus: 16 divizion S-300PS və S-300V[8]
  • Flag of Bulgaria.svg Bolqarıstan: 10 ədəd buraxıcı qurğu[9]
  • Flag of Venezuela.svg Venesuela: S-300VM variantı[10];
  • Flag of Vietnam.svg Vyetnam: 12 ədəd S-300PMU-1 buraxıcı qurğusu. Müqavilənin ümumi dəyəri 300 milyon dollara yaxın hesablanmışdır.[11]
  • Flag of Iran.svg İran: 4 divizion S-300PMU-2[12]
  • Flag of India.svg Hindistan: S-300VM variantı[13]
  • Flag of Kazakhstan.svg Qazaxıstan: 20 divizion S-300PS və bilinməyən sayda S-300P[14]
  • Flag of Egypt.svg Misir: Misirlə Rusiya arasında imzalanmış bir neçə milyard dollarlıq silah ticarəti müqaviləsinin tərkibinə S-300VM "Antey-2500" sistemləri də daxil olmuşdur. 2016-cı ilin sonlarına yaxın müqavilədə nəzərdə tutulmuş bütün HHM sistemləri Misirə təhvil verilmişdir.[15]
  • Flag of the People's Republic of China.svg ÇXR: 32 divizion S-300PMU, 64 divizion S-300PMU-1, 64 divizion S-300PMU-2. Çin S-300PMU-2 variantının ilk xarici sifarişçisi olmuşdur.[16]
  • Flag of Greece.svg Yunanıstan: 2 divizion S-300PMU-1[17]
  • Flag of North Korea.svg KXDR: KN-06 zenit-raket kompleksi S-300 ZRK-larının əsasında istehsal olunmuşdur. Bu hava hücumundan müdafiə sistemləri ilk dəfə 2012-ci ildə Pxenyan şəhərində baş tutmuş hərbi parad zamanı nümayiş olunmuşdur.[18][19]
  • Flag of Syria.svg Suriya: 2010-cu ildə Rusiya ilə Suriya hökumətləri arasında S-300-lərin ticarəti ilə bağlı müqavilə imzalanmışdır. Bu müqavilə 6 ədəd buraxıcı qurğunun Suriya ərazisində yerləşdirilməsini nəzərdə tuturdu.[20]
  • Flag of Slovakia.png Slovakiya: 1 divizion S-300PMU[21]
  • Flag of Ukraine.svg Ukrayna: S-300PS, S-300PMU, S-300V və digər variantlar.[22] Rusiya ilə yaranmış münaqişə səbəbilə sistemlərin modernizasiya olunması proqramı təxirə salınmışdır.[23] Krımın Rusiya tərəfindən işğal olunmasından sonra 34 buraxıcı qurğu burada qalmışdır.[24]

İran S-300 Sistemi[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Rusiya "S-300" zenit-raket komplekslərinin istehsalını dayandırıb. 15 Avqust 2011.
  2. S-300 - uzun radiuslu zenit raket sistemi
  3. "С-300 (SA-10, Grumble), зенитная ракетная система и ее модификации". arms-expo.ru.
  4. "20 лет назад Вооруженные силы России потрясли мировое сообщество". Российская газета.
  5. "Зенитная ракетная система С-400 "Триумф" в 3 раза эффективнее аналогов". Росбалт.
  6. Алексей Никольский. "Россия вооружает Азербайджан". Газета «Ведомости». 18 iyun 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 dekabr 2017.
  7. "Ъ-Власть - Вооруженные средства". kommersant.ru.
  8. "Министр обороны рассказал о состоянии белорусской армии" (ru-RU). TUT.BY.
  9. "Balkananalysis.com – "Balkan Defence Overview: Developments and Prospects "".
  10. Венесуэла получила российский комплекс ПВО С-300ВМ
  11. "Asia Times – "Russian missiles to guard sky over Vietnam"".
  12. "«Коммерсантъ» узнал подробности контракта на поставку С-300 в Иран".
  13. "Ballistic Missile Defence for India". www.bharat-rakshak.com. BHARAT RAKSHAK.
  14. "Россия безвозмездно поставит Казахстану пять дивизионов ЗРС С-300". Interfax.ru (31 yanvar 2014).
  15. "Vladimir Putin is preparing to hold a meeting on military-technical cooperation" (ru). http://www.kommersant.ru/doc/3161940.
  16. "Sino Defence Today – "S-300 (SA-10) Surface-to-Air Missile"".
  17. "Hellenic Air Force Weapons - S-300 PMU1".
  18. Перед ядерным взрывом КНДР произвела ракетные запуски
  19. New-Type Anti-Aircraft Guided Weapon System
  20. Walker, Shaun; McDonald-Gibson, Charlotte; Morris, Nigel (29 may 2013). "Russia stokes fears of an arms race with threat to deliver anti-aircraft missiles to Syria's Assad regime". The Independent (London). https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/russia-stokes-fears-of-an-arms-race-with-threat-to-deliver-antiaircraft-missiles-to-syrian-regime-8634578.html.
  21. http://www.mosr.sk/data/disk/casopis/Obrana_10_2015.pdf
  22. John Pike. "Ukraine – Air Force Equipment". Globalsecurity.org.
  23. Ukrainian Air Force received refurbished anti-aircraft S-300PS missile system
  24. "Путин рассказал про украинские С-300 в Крыму. Что с ними стало?".

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda S-300 ilə əlaqəli mediafayllar var.