Sovet senzurasının xronologiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Sovet senzurasının xronologiyası1917-ci ilin oktyabr ayından 1991-ci ilin oktyabr ayına qədər RSFSRSSRİ-də senzurayla ilə bağlı baş verən hadisələr.

Sovet senzurasının dövrləşdirmə tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Tarix elmləri doktoru, Rusiya Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinin direktoru Tatyan Qoryayeva sovet senzurasının inkişafını iki əsas tarixi mərhələyə ayırır:[1]

  • 1917—1930-cu illər — təşəkkül və bərqərar olma dövrü
  • 1940-cı illər— 1991-ci il — durğunluq dövrü

Daha ətraflı dövrləşdirmə imkanı institusional yanaşmanın istifadəsi zamanı yaranır:[1]

Sovet Rusiyasında senzuranın tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

  • RSFSR Xalq Komissarları Soveti 1917-ci il oktyabrın 27-də (9 noyabr) (Petroqradda hakimiyyətin ələ keçmirilməsindən 2 gün sonra) "Mətbuat haqqında dekret" çıxartdı[2] Bu dekret əsasında 1917-ci ilin oktyabrından 1918-ci ilin iyununadək 470-dən çox müxalifət qəzetləri ya bağlanıldı yada fəaliyyətini dayandırdı.[3].
  • 1917-ci il noyabrın 4-də (17) Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi səs çoxluğu ilə bolşevik fraksiyasının Xalq Komissarları Sovetinin mətbuata aid siyasətini dəstəkləyən qətnaməsini qəbul etdi.
  • 1917-ci il noyabrın 8-də Xalq Komissarları Soveti tərəfindən "Elanların çapına monopoliya" dekreti buraxıldı və ona əsasən, ancaq hökumət nəşrləri elanları çap edə bilərdilər[4].
  • 1918-ci il yanvarın 28-də Xalq Komissarları Soveti "Mətbuatın inqilabi tribunalı haqqında" dekreti qəbul elədi, ona əsasən, "əksinqilabi çıxışlara" görə cərimə və qəzetin bağlanmasından tutmuş azadlıq və ya siyasi hüquqlarından məhrum edilməsinə qədər müxtəlif cəzalar tətbiq oluna bilərdi[1].
  • 1918-ci il martın 4-də XKS özəl kinematoqrafı sovetlərə tabe edən "Kino müəssisəsi nəzarəti haqqında" qərarı qəbul elədi[5].
  • 1918-ci ilin iyununda Hərbi İşlər üzrə Xalq komissarlığının operativ şöbəsi nəzdində Hərbi-senzura şöbəsi yaradıldı[3].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 История советской политической цензуры. Документы и комментарии. M.: Rossiyskaya politiçeskaya ensiklopediya. Tərtibatçı Tatyana Qoryayeva. 1997. ISBN 5-86004-121-7.
  2. "Декрет о печати". Декреты Советской власти. М.: Politizdat. 1957.
  3. 1 2 Gennadi Jirkov. (2001). История цензуры в России XIX—XX вв. Учебное пособие. M.: ASPEKT PRESS. ISBN 5-7567-0145-1.
  4. "Декрет СНК РСФСР от 08.11.1917 о государственной монополии на печатание объявлений". İstifadə tarixi: 26 mart 2009. (#parameter_ignored)
  5. A. Surov. "Краткий обзор цензурной политики советского государства". 2011-08-19 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 mart 2009. (#parameter_ignored_suggest); (#parameter_ignored)