Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)

Vikipediya, azad ensiklopediya
(DİN səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Daxili İşlər Nazirliyi
  • Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi
Din logo 1.png
Ümumi məlumatlar
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Yurisdiksiya Azərbaycan Respublikası
Yaradılma tarixi 28 may 1918
18 oktyabr 1991
Əvvəlki qurum Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyi
Tabeçilik Azərbaycan Respublikası Prezidenti
Baş qərargah Bakı, Azərbaycan
Ünvan Azərbaycan prospekti, 7, AZ1005
Rəhbərlik
Nazir Vilayət Eyvazov
Birinci müavin Seyfulla Əzimov
Müavinlər Oruc Zalov
İsmət Əliyev
Şahin Məmmədov
Fazil Quliyev

Rəsmi saytı mia.gov.az
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər NazirliyiAzərbaycan Respublikasında ictimai qaydanın və ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsi, cinayətlərin qarşısının alınması və açılması sahəsində Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə müəyyən edilmiş səlahiyyətləri həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın Rusiya İmperiyası tərəfindən tamamilə işğalından 12 il sonra, 1840-cı il, aprelin 10-da "Zaqafqaziyada inzibati və məhkəmə islahatlarının keçirilməsi haqqında" çarın fərmanı verilmişdir. Bununla da hərbi komendant üsul-idarəsi ləğv olunmuş, quberniya, qəza və sahə ərazi-inzibati bölgüləri yaradılmışdır. Elə həmin tarixdə də "Zaqafqaziya diyarının idarə olunması üçün ali təsdiqnamə" və "Şəhər polisləri haqqında əsasnamə" qəbul olunmuşdur. Bu əsasnamələrə müvafiq olaraq Azərbaycanın böyük şəhərlərində yaradılan polis idarələri ildən-ilə öz fəaliyyət dairələrini genişləndirmiş və 1917-ci ilə qədər rus imperiyasının qanunlarını rəhbər tutaraq fəaliyyət göstərmişdir.[2]

AXC dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci il aprelin 25-də, Bakıda Stepan Şaumyanın rəhbərliyi ilə Xalq Komissarları Soveti yaradılır, Bakı Xalq Daxıli işlər komissarlığı təsis edilir. Onun ilk komissarı isə Alyoşa Caparidze təyin edilir. XKS-nin ömrü az olur.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranandan sonra Fətəli xan Xoyskinin başçılığı ilə hökumət təşkil edilir və o eyni zamanda Cümhuriyyətin ilk daxili işlər nazirliyi kimi fəaliyyət göstərir.

1918-ci il iyunun 24-də AXC Milli hökuməti "Hökumət müəssisələrinin öz vəzifələrini tərk etmiş qulluqçular haqqında" özünün 178 saylı qərarını verir. Həmin qərara uyğun olaraq iyulun 2-də Gəncədə ilk polis orqanları təsis edilir, onların kadr və maliyyə məsələlərinə baxılır.

1918-1920-ci illəri əhatə edən fəaliyyəti dövründə, nazirlik və onun tərkib hissəsi olan polis Azərbaycan dövlətinin formalaşmasında, milli maraqların qorunmasında mühüm rol oynamış, müstəqilliyin müdafiəsinin ön sıralarında olmuşdur.

SSRİ dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1920-ci il aprelin son günlərində Azərbaycan XI Ordu tərəfindən işğal olunur, AXC süqut edir və bolşeviklər hakimiyyətə gəlir. Bakıda sovet hakimiyyəti yaradılır və Həmid Sultanov Azərbaycan SSR-nin ilk Xalq Daxili işlər komissarı təyin edilir.[3]

1920-40-cı illərdə milisin 500-ə qədər əməkdaşı cinayətkarlığa qarşı mübarizədə həlak olmuş, 1937-39-cu illərdə isə, onun şəxsi heyətindən 320 nəfərə qədəri repressiyaya uğramışdır.

1941-45-ci illərdə faşizm ilə mübarizədə Azərbaycan polisinin 800 nəfərə yaxın əməkdaşı rəşadətlə vuruşmuş, qəhrəmanlıq, igidlik nümunələri göstərərək yüksək orden və medallara layiq görülmüşlər.

Ermənistan-Azərbaycan-Dağlıq Qarabağ münaqişəsi başlandıqdan sonra Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə daxili işlər orqanlarının və Daxili Qoşunların şəxsi heyəti 932 şəhid vermiş, 681 əməkdaş isə əlil olmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə göstərdikləri fədakarlıqlara, dinc əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində, cinayətkarlıqla mübarizədə, ictimai qaydanın və ictimai təhlükəsizliyin qorunmasında xüsusilə fərqləndiklərinə, xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən cəsarət göstərdiklərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamları ilə daxili işlər orqanlarının 66 əməkdaşına «Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı» fəxri adı verilmiş, 86 əməkdaş «Azərbaycan Bayrağı» ordeni, 247 əməkdaş isə müxtəlif orden və medallarla təltif edilmişdir.

Müstəqillik dövrü[redaktə | əsas redaktə]

18 oktyabr 1991-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının Dövlət müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya Aktı qəbul edildikdən sonra Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyi keçmiş SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindən çıxmış və həmin dövrdən suveren Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi kimi fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan Respublikası 1992-ci ildə Beynəlxalq Cinayət Polisi Təşkilatının — İnterpolun üzvlüyünə qəbul olunmuş və həmin il noyabr ayının 24-də Daxili İşlər Nazirliyinin strukturunda Azərbaycan Respublikasında İnterpolun Milli Mərkəzi Bürosu təsis edilmişdir.

Daxili işlər orqanlarının ali təhsilli mütəxəssislərə olan ehtiyacını təmin etmək məqsədilə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 1992-ci il tarixli Fərmanına və Nazirlər Kabinetinin 9 iyun 1992-ci il tarixli Qərarına əsasən N. Rizayev adına Bakı Xüsusi Orta Milis Məktəbinin bazasında Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyası yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2001-ci il tarixli Fərmanı ilə «Daxili İşlər Nazirliyinin Əsasnaməsi və strukturu» təsdiq edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 iyun 2004-cü il tarixli Fərmanı ilə daxili işlər orqanlarının fəaliyyətinə idarədaxili nəzarətin həyata keçirilməsi, o cümlədən orqan və hissələrdə daxili təhlükəsizlik vəziyyətinin öyrənilməsi və nəzarətdə saxlanılması, xidmətlə bir araya sığmayan fəaliyyətlə məşğul olma və digər neqativ halların qarşısının alınması, korrupsiyaya şərait yaradan və korrupsiya hüquqpozmalarına yol verən əməkdaşların müəyyən edilib barələrində müvafiq tədbirlərin görülməsinin təmin olunması məqsədilə, Nazirliyin strukturunda Daxili Təhlükəsizlik İdarəsi təsis edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 may 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş «Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı»na uyğun olaraq, 2004-cü ildə Nazirliyin Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin strukturunda İnsan Alverinə qarşı Mübarizə İdarəsi yaradılmışdır.

Nazirlər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Demokratik Respublikası[redaktə | əsas redaktə]

Nazir Şəkil Fəaliyyət Dövrü Partiya
1
Fətəli Xan Xoyski
Khoysky.jpeg
28 may 191817 iyun 1918
Müsavat Partiyası
2
Behbud xan Cavanşir
Behbud Khan Javanshir.jpg
17 iyun 1918- 26 dekabr 1918
3
Xəlil bəy Xasməmmədov
Khalil bek Khasmamedov.jpeg
26 dekabr 1918- 16 iyun 1919
Müsavat Partiyası
4
Nəsib bəy Yusifbəyli
Nesib bey Yusifbeyli (Mucadile. Birinci Hisse. Istiqlalin Beshiyi (2006)).JPG
16 iyun 1919- 22 dekabr 1919
Müsavat Partiyası
5
Məmmədhəsən Hacınski
M.H.Hajinski.jpg
22 dekabr 1919- 15 fevral 1920
Müsavat Partiyası
6
Mustafa bəy Vəkilov
Mustafa bəy Vəkilov.jpg
15 fevral 1920- 28 aprel 1920
Müsavat Partiyası

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası[redaktə | əsas redaktə]

Nazir Şəkil Fəaliyyət Dövrü Partiya
1
Həmid Sultanov
Həmid Sultanov.jpg
28 aprel 19201 iyun 1921
Kommunist Partiyası
2
Mircəfər Bağırov
Mir Cəfər Bağırov.jpg
5 oktyabr 192122 may 1927
Kommunist Partiyası
3
Novruz Rzayev
Novruz Rzayev.jpg
22 may 192710 iyul 1929
Kommunist Partiyası
4
Stepan Yemelyanov
Stepan Yemelyanov.jpg
1 avqust 19295 fevral 1941
Kommunist Partiyası
5
Mirteymur Yaqubov
Mir Teymur Yaqubov.png
6 mart 19411 iyun 1943
Kommunist Partiyası
6
Ağasəlim Atakişiyev
Ağasəlim Atakişiyev.jpg
10 iyun 19436 iyun 1953
Kommunist Partiyası
7
Anatoli Quskov
Anatoli Quskov.jpg
8 avqust 195325 mart 1954
Kommunist Partiyası
8
İvan Buliqa
Şəkil yoxdur-kişi.svg
30 aprel 195410 iyul 1956
Kommunist Partiyası
9
Əli Kərimov
Əli Kərimov (siyasətçi).png
11 avqust 19565 fevral 1960
Kommunist Partiyası
10
Xəlil Məmmədov
Xəlil Məmmədov.jpg
3 noyabr 19605 yanvar 1965
Kommunist Partiyası
11
Məmməd Əlizadə
Şəkil yoxdur-kişi.svg
5 yanvar 196519 mart 1970
Kommunist Partiyası
12
Arif Heydərov
Arif Heydərov.gif
19 mart 197020 iyul 1978
Kommunist Partiyası
13
Cəfər Vəliyev
Cəfər Vəliyev.jpg
4 noyabr 19786 aprel 1987
Kommunist Partiyası
14
Arif Məmmədov
Şəkil yoxdur-kişi.svg
7 aprel 19879 may 1990
Kommunist Partiyası

Müstəqillik dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Nazirlik öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarını və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi haqqında Əsasnaməni, habelə Nazirliyin normativ hüquqi aktlarını rəhbər tutur.

Nazirliyə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər naziri rəhbərlik edir. Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər naziri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin edilir və vəzifədən azad olunur. Daxili İşlər nazirinin birinci müavini və müavinləri nazirin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən vəzifəyə təyin olunur və vəzifədən azad edilirlər[4].

Vəzifə və funksiyaları[redaktə | əsas redaktə]

Nazirlik öz işini insan və vətəndaş hüquqlarına və azadlıqlarına hörmət, qanunçuluq, humanistlik, habelə təkbaşçılıq prinsiplərinin uzlaşdırılması əsasında qurur və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində bir sıra funksiyaları həyata keçirir[5]:

  • ictimai qaydanın və ictimai təhlükəsizliyin təmin olunması işinin təşkili;
  • cinayətlərin və digər hüquqpozmaların qarşısının alınması, cinayətlərin açılması işinin və istintaqın təşkili;
  • yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi işinin təşkili;
  • daxili qoşunların fəaliyyətinin təşkili;
  • Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi əsasında və beynəlxalq normalara uyğun olaraq İnterpolun Azərbaycan Respublikasındakı Milli Mərkəzi Bürosunun fəaliyyətini təşkil etmək.

Beynəlxalq əlaqələr[redaktə | əsas redaktə]

Yol Polis Xidməti

Azərbaycan Respublikası daxili işlər nazirliyinin beynəlxalq və regional təşkilatlarla, eləcə də bir sıra xarici ölkələrin müvafiq hüquq-mühafizə orqanları ilə sıx əlaqələri mövcudur. Bu qəbildən olan beynəlxalq təşkilatlar sırasında ilk növbədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı(BMT), Avropa Şurası, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatını(ATƏT), Avropa İttifaqı, Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı(BMqT) və Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsini (BQXK) göstərmək olar. Bu təşkilatlarla əməkdaşlıq çərçivəsində mütamadi olaraq DİN əməkdaşları üçün seminar, təlim kursları, təcrübə mübadiləsi və işçi görüşləri təşkil edilir. Nazirliyin rəhbərliyi ilə beynəlxalq təşkilatların Azərbaycanda səfərdə olan nümayəndə heyətləri, onların Azərbaycandakı təmsilçiləri, həmçinin xarici dövlətlərin Azərbaycanda akkreditə olmuş diplomatik korpusunun nümayəndələri arasında görüşlər keçirilir.

Daxili işlər nazirliyi regional beynəlxalq təşkilatlardan Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı(QDİƏT), İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT), GUAM və Cənubi-Şərqi Avropada Əməkdaşlıq Təşəbbüsü (CŞAƏT) çərçivəsində də əməkdaşlıq edir. Azərbaycan Respublikası Beynəlxalq Polis Təşkilatının — İnterpolun üzvüdür, Azərbaycanda bu təşkilatın Milli Mərkəzi Bürosu fəaliyyət göstərir.Daxili işlər nazirliyi Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) iştirakçısı olan dövlətlərin hüquq mühafizə orqanları, o cümlədən daxili işlər nazirlikləri ilə məhsuldar əməkdaşlıq edir.

Nazirlik MDB çərçivəsində bağlanan çoxtərəfli beynəlxalq-hüquqi sənədlərin əksəriyyətinin iştirakçısıdır. Bu beynəlxalq hüquqi sənədlər daxili işlər nazirlikləri arasında taransmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, beynəlxalq terrorçuluq, narkotiklərin və silahların qanunsuz dövriyyəsi, digər növ cinayətlər, həmçinin cinayətkarların axtarışı, informasiya mübadiləsi məsələləri üzrə əlaqələri tənzimləyir. Daxili işlər nazirliyi, eyni zamanda mövcud ikitərəfli sazişlərə uyğun olaraq, Türkiyə, Çin, Bolqarıstan, İran, Rumıniya, Pakistan, Avstriya, Latviya, Litva, Estoniyanın müvafiq qurumları ilə cinayətkarlıqla mübarizədə birgə əməkdaşlığı həyata keçirir.Yunanıstan, Fransa, İtaliya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Səudiyyə Ərəbistanı və digər ölkələrin müvafiq strukturları ilə əməkdaşlıq əlaqələri qurulmaqdadır.

DİN əməkdaşları ABŞ, Türkiyə, Misir, Fransa və Çində keçirilən təlim kurslarında iştirak edir.

Beynəlxalq təşkilatlarla və xarici ölkələrin hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq əlaqələri DİN rəhbərliyinin rəsmi və ya işçi səfərləri və müvafiq beynəlxalq tədbirlərdə iştirakı yolu ilə də həyata keçirilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Polis haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
  2. http://qafqazinfo.az/AZƏRBAYCAN_POLISININ_TARIXI___FOTOLARI-21026-xeber.html
  3. Elbrus Şahmar. Azərbaycan polisinin tarixinə nəzər
  4. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı“Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Əsasnaməsinin və strukturunun təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2001-ci il 30 iyun tarixli 518 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı
  5. qanun.az

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]