Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olması

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olması
Avropa Birliyi və Türkiyə
 Avropa İttifaqı  Türkiyə

Türkiyənin Avropa Birliyinə qəbulu müharibədən sonrakı Avropada ən problemli mövzulardan biridir. Türkiyə Cümhuriyyətinin özündə də AB-yə üzv olmaq məsələsi son onilliklərin mühüm bir ictimai-siyasi, iqtisadi, şəxsiyyət və hətta ideoloji problemidir[1], baxmayaraq ki, zaman keçdikcə öz kəskinliyini itirir: 2015-ci ilə qədər Türkiyə vətəndaşlarının AB üzvlüyünə dəstək 75 %-dən 20 %-ə endi[2].

Türkiyə 1999-cu ildən bəri AB üzvlüyünə namizəddir.

Statusu[redaktə | mənbəni redaktə et]

MKİ təsnifatına görə, Türkiyə Avropa Şurasında yeddinci və dünyada on beşinci iqtisadiyyata sahib olan inkişaf etmiş bir ölkədir və Gömrük Birliyi müqaviləsinin qüvvəyə mindiyi gündən bəri AB ilə gömrük birliyinin üzvüdür. 1996-cı ildə Türkiyə və AB. Türkiyə İƏİT-in (1961), ATƏT-in (1971) qurucu üzvlərindən biridir və eyni zamanda 1992-ci ildən bəri Qərbi Avropa Birliyinin köməkçi üzvüdür. Bundan əlavə, Türkiyə, Avropa Birliyi ilə sıx əlaqələri olan Sənaye G20'nin (1999) qurucu üzvüdür. Ölkə eyni zamanda BMT-nin Qərbi Avropa və Digər Ştatların Regional Qrupunun bir hissəsidir.

1949-cu ildən bəri Türkiyə Avropa Şurasının qurucularından biridir və 12 sentyabr 1963-cü ildə imzalanan AİK ilə Türkiyə arasındakı Assosiasiya Sazişi sayəsində, 1964-cü ildən bəri Avropa Birliyi və sələflərinin “ortaq üzvü” olmuşdur. Ölkə rəsmi olaraq 14 aprel 1987-ci ildə üzv olmaq üçün müraciət etdi, lakin 1999 Helsinki zirvəsində namizəd statusu əldə etmək 12 il çəkdi. 17 dekabr 2004-cü ildə Brüsseldəki zirvədən sonra (2004-cü ildəki genişlənmənin ardından), Avropa Şurası, Türkiyənin qoşulması ilə bağlı danışıqların rəsmi tarixini 3 oktyabr 2005-ci ildə elan etdi. Qanunvericilik baxışı prosesi 20 oktyabr 2005-ci ildə başlamış və 18 oktyabr 2006-cı ildə başa çatmışdır[3].

AB mövqeyi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ölkənin AB-yə üzv olmasının tərəfdarları, bölgədə olan əsas güc olaraq, böyük bir iqtisadiyyata və NATO-nun ikinci ən böyük hərbi gücünə sahib olan Türkiyənin AB-nin qlobal bir geostrateji oyunçu mövqeyini gücləndirəcəyini iddia edirlər[4]. Türkiyənin coğrafi mövqeyi, faydalı qaynaqlarla zəngin bölgələrdəki iqtisadi, siyasi, mədəni və tarixi əlaqələri nəzərə alınaraq, bu birbaşa Avropa Birliyinin geosiyasi təsir dairəsindədir: Şərqi Aralıq dənizi və Qara dəniz sahilləri, Orta Şərq və Xəzər dənizi[5].

İsveç Xarici İşlər Naziri Karl Bildta görə "(Türkiyənin üzv olması) AB-yə, şübhəsiz ki, Avropanın strateji maraqlarına cavab verən şərq Aralıq dənizi və Qara dənizin sabitləşməsində həlledici rol verəcəkdir." İngiltərə, Türkiyənin üzv olmasını dəstəkləyən əsas ölkələrdən biridir. 2008-ci ilin may ayında Kraliça II Yelizaveta, Türkiyəyə səfəri zamanı "Türkiyə AB və bütün dünya üçün kritik bir zamanda Qərb ilə Şərq arasında bir körpü rolunu oynayır" dedi.

Əlavə olaraq, qoşulma tərəfdarları Türkiyənin şərtlərin çoxunu yerinə yetirdiyini iddia edirlər: 2015-ci ilin əvvəlindən AB-yə üzv qəbul etmə öhdəlikləri% 65 yerinə yetirilmişdir[2]. Bəziləri, AB-nin qırx ildən artıq bir müddətdə namizəd statusunda olduğu və üzv olma şərtlərini yerinə yetirmək üçün insan haqlarının qorunmasında böyük bir irəliləyiş əldə etdiyi üçün artıq Türkiyəni rədd edə bilməyəcəyini israr edirlər[6].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Внутриполитическая борьба в Турции по вопросу о вступлении страны в ЕС". 2021-07-22 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-22.
  2. 1 2 Хафиз-оглы, Р. Турцию не интересует вопрос вступления в ЕС — президент Arxivləşdirilib 2015-01-27 at the Wayback Machine. — Trend.az, 24 января 2015 года.
  3. "Report for Selected Countries and Subjects". IMF World Economic Outlook Database, April 2021. 11 April 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 April 2021.
  4. "Turkey - Member state". Council of Europe. 1 June 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 June 2019. Turkey became the 13th member State of the Council of Europe on 13 April 1950.
  5. "EU-Turkey relations". European Information on Enlargement & Neighbours. EurActiv.com. 23 September 2004. 6 July 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 August 2008.
  6. "Interview with European Commission President Jose Manuel Barroso on BBC Sunday AM" (PDF). European Commission. 15 October 2006. 21 November 2006 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 December 2006.