Ukrayna coğrafiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ukrayna coğrafiyası
xəritə: Ukrayna coğrafiyası
Qitə Avropa
Region Şərqi Avropa
Koordinatlar 49°00'ş.e, 32°00'ş.u.
Sahə
Sahil xəttinin uzunluğu 2782 km
Sərhədlər 6999,982 km[4][5]

Rusiya: 2302,04 km[5]
Moldova: 1222 km[5]
Belorusiya: 975,2 km[5]
Rumıniya: 613,8 km[5]
Polşa: 542,39 km[5]
Macarıstan: 136,7 km[5]
Slovakiya 97,852 km[5]

Ən yüksək nöqtə 2 061 m (Hoverla)
Ən alçaq nöqtə —5 m (Kuyalnik limanı)
Ən böyük çay Dnepr(1 121 km)[6]
Ən böyük göl Yalpuq (149 km²)[6]
Ukrayna coğrafiyası — yerləşdiyi ərazi Ukrayna
Kiyev
Kiyev
Çerniqov
Çerniqov
Çernivtsı
Çernivtsı
Dnepropetrovsk
Dnepropetrovsk
Donetsk
Donetsk
Xarkov
Xarkov
Lvov
Lvov
Odessa
Odessa
Sevastopol
Sevastopol
Ujqorod
Ujqorod
Hoverla
Hoverla
Simferopol
Simferopol
İvano-Frankivsk
İvano-Frankivsk
Sumı
Sumı
Svyatoqorsk
Svyatoqorsk
Çernobıl
Çernobıl
Vinnitsya
Vinnitsya
Lutsk
Lutsk
Ukraynanın xəritəsi

Ukrayna coğrafiyasıŞərqi Avropa düzənliyinin tərkibində yerləşən ölkələrin əksəriyyətinin coğrafiyasından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Ukrayna Rusiya Federasiyasından sonra Avropada yerləşən ərazicə ikinci ən böyük ölkədir. Ukraynanın müxtəlif regionları fərqli coğrafi xüsusiyyətlərə malikdir.

Coğrafi mövqeyi[redaktə | əsas redaktə]

Azov dəniziQara dənizin şimal sahilləri boyu uzanan Ukrayna Şərqi Mərkəzi Avropada strateji mövqeyə malikdir. Ukrayna qərbdən Polşa, Slovakiya, Macarıstan , şimaldan Belarusiya , cənub-qərbdən MoldovaRumıniya, şərqdən Rusiya ilə həmsərhəddir. Ərazisinin çox hissəsi Böyük Avropa düzənliyinin tərkibində yerləşir. Ümumilikdə Ukrayna Qara dəniz sahili boyu çöllüklər və materikin ortalarına doğru mülayim meşə zonası iki biom arasında bölünür. Qərbi regionlar Karpat dağlarının üstünlük təşkil etdiyi alp dağlarına bənzər ərazilərdə yerləşir.

Karpat dağlarının şimal hissəsi Ukraynanın qərb hissəsini əhatə edir. Ukrayna ərazisinin çox hissəsini Qara dənizin şimal regionlarının çöllükləri tutur. Ukraynanın ərazisi demək olar ki, Dnepr çayı ilə yarıdan bölünür. Bu çay DnestrCənubi Buq çaylarının mənsəbinin yaxınlığında Qara dənizə tökülür. Ukrayna Rusiya ilə ən uzun sərhəddə malikdir və sərhəd xətləri Azov dənizinə qədər davam edir.

Ərazi[redaktə | əsas redaktə]

Ukraynanın ümumi coğrafi ərazisi 603,550 kvadrat kilometrdir. Ukraynanın ümumi sərhəd əraziləri 4,558 kilometr təşkil edir.

Ukrayna ərazisinin çoxu münbit düzənliklər (və ya çöllüklər) və yaylalardan ibarətdir. Torpağın istifadəsi baxımından, Ukrayna ərazisinin 58%-i əkinə yararlı torpaqlar hesab olunur. Bu torpaqların 2% daimi əkin, 13%-i daimi otlaq, 18%-i meşə və meşə massivi, 9%-i isə digər məqsədlər üçün istifadə olunur.

Dağlar Azov dənizindən Ukraynanın qərbinə doğru azalır. Ölkənin qərb regionunda Karpat dağları var və bəzi Donets dağ silsiləsindən eroziyaya məruz qalmış dağlar Azov dənizinin şərqi yaxınlığındadır. Ukraynanın ən hündür zirvəsi dəniz səviyyəsindən 2061 metr yüksəklikdə yerləşən Hoverla[ru] zirvəsidir.

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

Ukrayna qışı soyuq və yayı isti keçən mülayim kontinental iqlimə malikdir.[7] Ukraynanın iqliminə Atlantik okeanından gələn mülayim hava kütlələri təsir edir.[8] Ukraynada yağıntı qeyri-mütənasib bölündüyündən, qərb və şimal hissələrə yağıntı çox, şərq və cənub şərq hissələrə isə yağıntı daha az düşür. Ölkədə iyun və iyul ayları rütubətli aylardır. Fevral isə ən quru aydır.[8]

Təbii ehtiyatlar[redaktə | əsas redaktə]

Ukraynada əhəmiyyətli təbii ehtiyatlara daxildir: dəmir filizi, daş kömür, manqan, təbii qaz, neft, duz, kükürd, qrafit, titan, maqnezium, kaolin, nikel, civə, meşə materialı və əkinə yararlı torpaqlar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Статистичний збірник «Регіони України» 2012. Частина І (ukr.) стр.21
  2. Земельний фонд України станом на 1 січня 2012 року (ukr.) Державне агентство земельних ресурсів України
  3. Національна доповідь про стан навколишнього природного середовища в Україні у 2011 році. 2012 (ukr.) səh.40
  4. Офіційний сайт Державної прикордонної служби України (ДПСУ), 2013 (ukr.) Інтерактивна мапа
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Інформаційно-довідковий сайт "Україна". (ukr.) Державний кордон України
  6. 6,0 6,1 Статистичний збірник "Україна 2011" 2012 (ukr.) səh.4
  7. Kottek, M. (2006). "World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated". Meteorol. Z. 15 (3): 259–263. DOI:10.1127/0941-2948/2006/0130. İstifadə tarixi: 2015-04-17.
  8. 8,0 8,1 Ukraine. (2010). In Encyclopædia Britannica. Yoxlanılıb 17 aprel 2015, Encyclopædia Britannica Online: Ukraine

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]