Validə Əlizadə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Validə Əlizadə
Doğum tarixi 31 yanvar 1946 (1946-01-31) (73 yaş)
Doğum yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Atası Mövsüm
Vətəndaşlıq Azərbaycan Azərbaycan
Peşəsi AMEA Botanika İnstitutunun direktoru
İxtisası Bitki fiziologiyası
Təhsili Azərbaycan Dövlət Universiteti
Fəaliyyəti AMEA Biologiya və Tibb Elmləri Bölməsinin Büro üzvü
Fəaliyyət illəri

01.1972 – 11.1973 Azərbaycan SSRİ EA Botanika İnstitutu Baş laborant 11.1973 – 12.1980 Azərbaycan SSRİ Botanika İnstitutu Kiçik elmi işçi 12.1980 – 06.1994 Azərbaycan SSRİ – AMEA Botanika İnstitutu Böyük elmi işçi 06.1994 – 07.1995 AMEA Botanika İnstitutu Aparıcı elmi işçi 07.1995 - hal-hazıradək AMEA Botanika İnstitutu Şöbə müdiri 06.1996 – 12.2011 AMEA Botanika İnstitutu Elmi işlər üzrə direktor müavini

12.2011 - hal-hazıradək AMEA Botanika İnstitutu Direktor
Mükafatları

"Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)(2015) Beynəlxalq elm fondunun mükafatı (1993)

AMEA-nın Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı (2005, 2011, 2016) Şöhrət ordeni (2015)

Validə Əlizadə (tam adı: Validə Mövsüm qızı Əlizadə; d. 31 yanvar 1946 (1946-01-31) (73 yaş), Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — AMEA Botanika İnstitutunun direktoru, biologiya üzrə elmlər doktoru, AMEA-nın həqiqi üzvü (2017)[1], professor, Eksperimental botanika şöbəsi­nin müdiri.[2]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Validə Əli-zadə 1946-cı il yanvarın 31-də Bakı şəhərində ana­dan olmuşdur. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Biologiya fakül­təsini bitirmişdir. 1974-cü ildə fəlsəfə doktorluğu (Moskva), 1994-cü ildə elmlər doktorluğu (Bakı) dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2014-cü ildə AMEA-nın müxbir üzvü,2017-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.

1971-1973-cü illərdə Azərbaycan EA Botanika İnstitutunda baş laborant, 1973-1980-ci illərdə kiçik elmi işçi, 1980-1994-cü illərdə böyük elmi işçi, 1994- 1995-ci illərdə aparıcı elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1980-ci ildə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən "Bitki fizologiyası” ixtisası üzrə baş elmi işçi adını almışdır. 1996-2011-ci illərdə AMEA Botanika İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini olmuş, 2011-ci ildə AMEA Botanika İnstitutunun direk­toru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2008-ci ildən Eksperimental botanika şöbəsi­nin müdiri vəzifəsində çalışır.

Əsas elmi nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Bitki hüceyrələrində elektrogen fəallığının tənzimlənməsində kinetin və kalsiumun rolu müəyyənləşdirilmişdir. Bitkilərin alüminiuma və bir sıra ağır metallara davamlığının hüceyrə və molekulyar mexanizmləri tədqiq edilmiş, yerli floranın bəzi bitki növlərinin ətraf mühit çirklənməsinin bioindikasiyası və remediasiyasında rolu aydınlaşdırılmışdır. Yerli və Qafqaz florasının endem və nadir növlərinin biomüxtəlifliklərinin öyrənilməsi, mübahisəli növlərin analizi, onların statuslarının müasir IUCN kateqoriya və kriterilərə uyğun qiymətləndirilməsi və onların saxlanılma yollarının araşdırılması həyata keçirilmişdir.

Əsas elmi nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

Elmi fəaliyyətinin əsasında ətraf mühitin gərginliyi şəraitində bitkilərin formalaşması, davamlılığının hüceyrə və molekulyar mexanizmləri, ətraf mühitin çirklənməsinin bioindikasiyası və remediasiyasında yerli floranın bəzi növlərinin rolu kimi bitkilərin ekoloji problemləri olmuşdur. Eyni zamanda, ətraf mühitin qorunması, bioloji müxtəlifliyin tədqiqi və davamlı inkişafı istiqaməti elmi maraq dairəsini əhatə edir. Bu sahədə son 20 ildə yerli və Qafqaz florasının endem və nadir növlərinin müxtəlifliklərinin öyrənilməsi, təhlili, mühafizə statusunun müasir yanşmalarla qiymətləndirilməsi və mühafizə yollarının araşdırılması fəaliyyətinin əsasını təşkil edir. 2013-cü ildə V.M.Əli-zadənin təşkilatçılığı və məsul redaktor kimi fəaliyyəti sayəsində “Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələklərinin Qırmızı Kitabı”nın 2-ci nəşri çap olunmuşdur. Həmçinin, o ingilis dilində 2014-ci ildə ABŞ -da nəşr edilmiş “Qafqazın endem bitkilərin Qırmızı Siyahısı” sistematik monoqrafiyanın Azərbaycan hissəsinin müəllifidir. V.Əli-zadənin rəhbərliyi altında Botanika İnstitutunda  ilk dəfə respublikada  Azərbaycanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növlərin populyasiyalarının vəziyyəti ətraflı öyrənilmiş, xüsusi monitorinq sistemi işlənib hazırlanmış, dinamik məlumat bazası yaradılmışdır. Riyazi modelləşdirmə imkanlarının tətbiqi ilə itmə təhlükəsində olan bir sıra həssas bitki növlərinin dəyişilən iqlim şəraitində onların gələcək dinamikası araşdırılmışdır. Bu multidissiplinar layihənin elmi nəticələri 2016-cı ildə ABŞ-da Bioloji Müxtəliflik üzrə Konvensiya (CBD) Katibliyi tərəfindən xüsusi qeyd edilmişdir. Botanika İnstitutunda ekosistemlərin öyrənilmə praktikasına onun tərəfindən populyasiya ontogenezi, etnobotanika, fitososiologiya, biomüxtəlifliyin informatikası kimi еni yanaşmalar daxil edilir.  

Elmi əsərlərinin adları[redaktə | əsas redaktə]

1. Ali-zade V.M., Shirvani T.S., Schmohl N., Alirzayeva E.G., Annagiyeva M.A., Fecht M. and Horst W.J. Changes in protein content and protease activity in roots of Zea mays (L.) in response to short-term aluminium treatment. Plant nutrition: food security and sustainability of agro-ecosystems through basis and applied research. Kluwer Acad. Publ. Eds. W.J. Horst et al., 2001, v.92, p.518-520.

2. Alirzayeva E.G., Shirvani T.S., Alverdiyeva S., Yazici M.A., Ali-zade V.M., Cakmak I. Heavy metal accumulation in Artemisia and foliaceous lichen species from the Azerbaijan flora. Forest, Snow and Landscape Res. Switzerland, 2006, v. 80, N 3, p. 339-348.

3. Hajiyev V.J., Musayev S.H., Ali-zade V.M., Abdiyeva R.T. Disputable endemic species of Azerbaijan flora. Proceedings of Azerbaijan National Academy of Sciences. Biological sciences. 2008, № 5-6. p. 8-12.

4. Musayev S.H., Ali-zade, V.M. Abdiyeva R.T. Biodiversity, assessment and conservation of national endemics of Azerbaijan. Proceedings of Azerbaijan National Academy of Sciences. Biological Sciences. 2009, № 1-2, p. 10-17.

5. Schatz G., Shulkina T., Nakhutsrishvili G., Batsatsashvili K., Ali-zade V., Kikodze D., Geltman D., Ekim T. Development of Plant Red List Assessments for the Caucasus Biodiversity Hotspot. "Status and protection of globally threatened species in the Caucasus" Eds. N. Zazanashvili and David Mallon, Tbilisi: CEPF, WWF, 2009, p. 188-192.

6. Ali-zade V., Alirzayeva E., Shirvani T. Plant resistance to anthropogenic toxicants: approaches to phytoremediation. "Plant adaptation and Phytoremediation" Eds: M.Ashref, M.Ozturk and M.S.A.Ahmad Springer, 2010, XII, Chapter 9, p.173-192.

7. Alirzayeva E., Ali-zade V., Shirvani T., Roemheld V., Cakmak I. Genetic capacity of some medicinal plants to accumulate heavy metals. Eds, A.Ahmad, T.O.Siddiqi, M.Iqbal. Medicinal plants in Changing Environment. Capital Publ. Company, New Delhi, India, 2010, Chapter 6, p.89-114.

8. В.М.Али-заде, Т.С.Ширвани, Э.Г.Алирзаева. Устойчивость растений к токсичности металлов и нефтяных углеводородов. Подходы к фиторемедиации. Баку, Элм, 280 c. (2011).

9. V.Ali-zade, V.Hajiev,V.Kerimov, S.Musayev, R.Abdiyeva and V.Farzaliyev. Azerbaijan. In: Red List of the Endemic Plants of the Caucasus, p.73-108. Eds.J.Solomon, T.Shulkina, G.Schatz. USA, Monographs in Systematic Botany,Missouri Botanical Garden Press., Saint Louis, 451p. (2014).

10. Esmira Alirzayeva, Valida Ali-zade, Tamilla Shirvani, Kristina Toderich. Evaluation of wild halophytes of Aralo-Caspian flora towards soil restoration and food security improvement.In: M. Öztürk et al. (eds.) “Plants, Pollutants and Remediation”, Springer Science+Business Media Dordrecht, Chapter 4, p.63-98 (2015).

11. E.Alirzayeva, G.Neuman, W.Horst, Y.Allahverdiyeva, A.Specht, V.Alizade “Multiple mechanism of heavs metal tolerance are differentielly expressed in ecotypes of Artemisa prograns.J.Environmental pollution, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749116322205  (2016).

12. В. Каримов, В.Али-заде, В. Фарзалиев. Новые виды сосудистых растений для флоры Кавказа и Азербайджана. РАН, Санкт-Петербург с.122-125 (2016).

Elmi əsərlərinin sayı- 205

Xaricdə dərc olunan əsərlərinin sayı- 130

Beynəlxalq bazalarda indeksləşən jurnallarda (Web of Science, Scopus və s.) dərc olunan əsərlərinin sayı- 15

İstinadlarının sayı- Citations - 71, h index - 5, i 10 -index - 2

Monoqrafiya və kitablarının sayı- 1 monoqrafiya, 4 kitab fəsli (xaricdə)

Müəlliflik şəhadətnaməsi və patentlərinin sayı- 2

Elmlər doktorlarının sayı- 1

Fəlsəfə doktorlarının sayı- 5

Elmi-təşkilati fəaliyyəti- 21 il

Elmi-pedaqoji fəaliyyəti- 44 il

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikikitabda Validə Əlizadə ilə əlaqəli kitablar var.