Xudu Məmmədov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Xudu Məmmədov
Xudu.jpg
Doğum tarixi: 14 dekabr 1927(1927-12-14)
Doğum yeri: Mərzili, Ağdam, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Vəfatı: 15 oktyabr 1988 (60 yaşında)
Vəfat yeri: Bakı, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Elmi dərəcəsi: Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1970)
Elmi vəzifəsi: Professor (1973)
Tanınmış yetirmələri: Məmməd Çıraqov
Mükafatları: "Şərəf Nişanı" ordeni

Xudu Məmmədov — Azərbaycanlı elm adamı və ictimai-siyasi xadim, professor, AMEA-nın müxbir üzvü, Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, Milli Azadlıq Qərargahı təşkilatının qurucularından (1969), Böyük Britaniya Kral Akademiyasının fəxri üzvü (1957)

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Xudu Surxay oğlu Məmmədov 1927-ci il dekabrın 14-də Ağdam rayonunun (Azərbaycan) Mərzili kəndində anadan olmuşdur.Ağdamda orta məktəbi bitirən Xudu Məmmədov Azərbaycan Dövlət Universitetinin Geologiya-Coğrafiya fakültəsinin Geologiya şöbəsinə daxil olur, 1951-ci ildə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurur və müəllimi Heydər Əfəndiyevin təkidi ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Kimya İnstitutuna təyinat alır[1].

Xudu Məmmədov daha sonra SSRİ EA-nın Kristalloqrafiya İnstitutunun aspiranturasına daxil olur. Namizədlik dissertasiyasının ilkin mövzusu “Borosilikat-aksinit mineralının quruluşunun təyini” olmuşdur. Amma quruluşu açmaq üçün eksperimental materiallar alınması ərəfəsində (1952-ci il) yapon tədqiqatçıları bu mineralın quruluşunu təyin edirlər. 1955-ci ildə X.Məmmədov SSRİ EA-nın Kristalloqrafiya İnstitutunun elmi şurasında “Kristalloqrafiya və Kristallofizika” ixtisası üzrə “Ksonolit və vollastonit minerallarının kristal quruluşu” mövzusunda müvəffəqiyyətlə namizədlik dissertasiyası müdafiə edir.

Xudu Məmmədov bir neçə dəfə Con Bernalın qonağı olmuş, 1966-cı ildə isə təqribən bir il onun laboratoriyasında çalışmışdır.

Azərbaycanlı kristalloqraf-alim 1970-ci ildə geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, 1973-cü ildə professor elmi adlarına layiq görülmüşdür.

O, 1957-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunun struktur kimya laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Əsas elmi işləri kristallokimya sahəsindədir.

1969-cu ildə Xudu Məmmədov doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, 1970-ci ildə geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, 1973-cü ildə professor elmi adlarına layiq görülmüşdür.

Xudu Məmmədov 1976-cı ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvüdür.

1957-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyası Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunun struktur kimya laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Əsas elmi işləri kristallokimya sahəsindədir.

Xudu Məmmədov bir neçə illik tədqiqatların yekunu olaraq, 1960-cı ildə “Kalsium-silikatları və hidrosilikatları və hidrosilikatların kristallokimyası” monoqrafiyasını yazır.

Silikat birləşmələrindən bir çoxunun quruluşunu müəyyənləşdirmiş, həmin birləşmələr sinfi ilə boratlar, karbonatlar, yarımkeçiricilər və s. arasında kristallokimyəvi qohumluq olmasını aşkara çıxarmış, 50-dən çox üzvi liqandlı kompleks birləşmənin molekul və kristall quruluşunu öyrənmiş, tədqiqatlarında elektronoqrafiya, rentgen-spektral analiz və hidrotermal sintez üsullarından geniş istifadə etmişdir. O, 250 elmi əsərin, 10 müəlliflik şəhadətnaməsi və 3 monoqrafiyanın müəllifidir. Xudu Məmmədovun rəhbərliyi ilə 10 elmlər doktoru və 35 fəlsəfə doktoru yetişdirilib.

Yüksəkixtisaslı elmi kadrlar hazırlanmasında müstəsna xidmətləri var. Xudu Məmmədov "Şərəf nişanı" (1967), "Qırmızı Əmək Bayrağı" (1986) ordenləri, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin "Fəxri fərmanı" və bir sıra medallarla təltif olunub.

Xudu Məmmədov 15 oktyabr 1988-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Elmi əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

1. Məmmədov X.S. "Kalsium silikatları və hidrosilikatlarının kristallokimyası". Bakı. Azərb.EA-nın nəşriyyatı. 1960.128 s. 2. Məmmədov X.S., Əmirəslanov İ.R., Nəcəfov H.N., Mürsəliyev A.A. "Naxışların yaddaşı". Azərb.Dövlət nəşriyyatı. Bakı, 1981. 102 s. 3. Xudu Məmmədov "Elim köməyim olsun" Bakı, 2002, 121 s. 4. Xudu Məmmədov "Qurdum ki, izim qala" Bakı, 2007. 360 s. 5. Мамедов Х.С., Бахтияров И.Х. "Структурные аспекты перитектических реакций" Баку, ИФАН. 1988. 57 с. 6. Доклады Академии Наук СССР: "О кристаллической структуре ринкита [Na (Ca, Ce)2 (Ti, Ce) O- (Si2O7)F] ", 1963 Том 150. №12, стр.167-170. 7.Доклады Академии Наук СССР: "О кристаллической структуре минералов группы мурманита - ломоносовита", 1965, Том 162. №3, стр.1409-1411. 8. Журнал структурной химии: "Кристаллическая и молекулярная структура бис-(-O-бензол-бензоата) медь (II) п-1-анилина", 1979, Том 20, №1, стр.89-93 9. Доклады Академии Наук Азерб.ССР: "Кристаллическая и молекулярная структура п-нитробензоата диспрозия (III)", 1981, Том 37, №2,стр.42-45 10. Журнал "Координационная химия": "Исследование термического разложения п-оксибензоатов металлов", 1986, Том 12, Выпуск 1. стр.37-46 11. Журнал структурной химии "Структура дегидрата био(фермиато) био(никотинамит) диаквомеди (II)", 1986, Том 27, №2, стр.123-132 12. Журнал "Координационная химия" "Кристаллическая и молекулярная структура комплекса [Pb(o-HOC6H4COO)2H2o]", 1987, Том 13, Выпуск 10, стр.1412-1417

Bayatıları[redaktə | əsas redaktə]

Elmi fəaliyyəti ilə yanaşı bayatıları ilə də tanınır.

Çiy yumurta soyulmaz,
Göydə ulduz sayılmaz,
Bütün xalqlar oyandı,
Mənim xalqım ayılmaz.
                                           
Elm köməyim olsun,
Əlim köməyim olsun,
Kimsəyə yük olarsam,
Ölüm köməyim olsun

El arxadır, güvən, gəz,
Dağda bitər güvəngəz.
Nə dövlətə bel bağla,
Nə fələyə güvən gəz[2]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Naxışların yaddaşı (film, 1973)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Canlı və cansız təbiətin vurğunu olan Sirri-Xuda
  2. Musavat.com - İki şagirdlə bir akademikin söhbəti. Rafiq Əliyev: "Bizim nəzəriyyə Çinə ildə yüz milyardlarla dollar gəlir gətirir"

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəbin tarixi (1883-1993). I kitab. Bakı, 2016

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]