Yəhuda Haləvi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Star of David.svg        Menora.svg
Yəhudilik
Yəhuda Halevi
יהודה הלוי
ריהל ראלי.jpg
Doğum tarixi 1075(1075-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Tudela, İspaniya
Vəfatı 1141(1141-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Qahirə, Misir
Milliyyəti yəhudi
Əsərlərinin dili Ərəb, yəhudi

Yəhuda Halevi - Orta Əsrlərdə İspaniyada yaşayıb-yaratmış tanınmış yəhudi alimi və mütəfəkkiri.

Həyatı[redaktə]

Tanınmış yəhudi ilahiyyatçı və şairi Yəhuda Halevi 1075-ci ildə müsəlman İspaniyasının Tudela şəhərində doğulmuşdur. O, öz dövrünə görə mükəmməl təhsil almış, ərəbyəhudi dillərini öyrənmişdir. Təhsilini İshaq Əlfazidən almışdır. Halevinin digər məşhur yəhudi mütəfəkkiri İbn Əzra ilə yaxın münasibətləri olduğu tədqiqatçılara məlumdur. O, daha sonra İspaniyanın ən böyük mədəniyyət mərkəzi olan Qranada şəhərinə köçmüşdür. Burada uzun müddət yaşayıb-yaradan mütəfəkkir daxili müharibələr nəticəsində Əndəlüsü tərk etmiş, Toledo, Sevilya, Kordova, Lusena şəhərlərində yaşamışdır. Həyatının sonlarına yaxın Fələstini ziyarət etmək niyyətinə düşmüş, lakin İsgəndəriyyədə xəstəlikdən vəfat etmişdir. Bu hadisə 1141-ci ildə baş vermişdir.

Yaradıcılığı[redaktə]

Yəhuda Haləvinin yaradıcılığı əsasən dini və dünyəvi məzmunda yazılmış şeirlərdən ibarətdir. Dünyəvi məzmunlu ədəbiyyatda müxtəlif məişət məsələlərinə toxunulmuşdur. Burada qadın gözəlliyi, aşiqlərin çəkdiyi əzab-əziyyətlər tərənnüm olunmuş, toy himnləri yer almışdır. Həmçinin dünya həyatının müvəqqətiliyi haqqında nümunələr də qələmə alınmışdır.

Dini məzmunlu şeirlərinin mühüm hissəsi "Sürgün nəğmələri" adlı kitabda toplanmışdır. Burada dini və milli hisslərlə zəngin poeziya nümunələri yer almışdır. Bu kitab yəhudi poeziyasının ən qiymətli əsərləri arasında öz layiqli yerini tutmaqdadır.

Kuzari[redaktə]

Əsas məqalə: Kuzari

Halevinin ən mühüm fəlsəfi məzmunlu əsəri "Kuzari" (ərəbcə tam adı "Kitabül-hüccə vəd-dəlil fi nasr-əd-diniz-zəlil", tərcüməsi "Əzilmiş dinin müdafiə və isbatına dair kitab") əsəridir. Bu əsər iudaizmin və yəhudi xalqının başqa din və xalqlardan üstünlüyünün isbatına həsr olunmuşdur.

Digər əsərləri[redaktə]

Bunlardan əlavə Yəhuda Haləvinin yaradıcılığında "Şirey Sion" (Sion nəğmələri) poetik tsikli özünəməxsus yer tutur. Bu tsikldə İsrailə dair duyulan həsrət, həyəcan yüksək sənətkarlıq bacarığı ilə izhar olunmuşdur. Həmçinin yəhudi xalqının üzləşdiyi ağır dərdlər, müsibətlər də ifadə edilmiş, onların qeyri-müəyyən gələcəkləri haqqında fikir yürüdülmüşdür.