Yəhya xan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yəhya xan
urdu آغا محمد یحیی خان
Yahya Khan (cropped version).jpg
bayraqPakistan prezidenti
25 mart 1969 — 20 dekabr 1971
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 4 fevral 1917(1917-02-04)[1][2]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 10 avqust 1980(1980-08-10)[1] (63 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Atası Səadət Əli xan
Uşaqları Əli Yəhya
Yasəmən Yəhya
Hərbi xidmət
Rütbəsi general
Döyüşlər
newworldencyclopedia.org/…
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

General Ağa Məhəmməd Yəhya xan Qızılbaş (4 fevral 1917(1917-02-04)[1][2], Chakwal[d], Pəncab[d]10 avqust 1980(1980-08-10)[1], Ravalpindi, Pəncab) — 1969-cu ildan 1971-ci ilədək Pakistanın prezidenti, Eyyub xanın istefasından sonra.

Gəncliyi[redaktə | əsas redaktə]

Yəhya xan 1917-ci ildə Pəncabda Qasur şəhərinə yaxın yerdə doğuldu və əslən Qızılbaşdır. Yəhya xan Nadir şahla 1738-ci ildə Hindistana gəlmiş xanların nəslindəndir.

Yəhya xan urdu dili ilə bərabər olaraq etnik Pəncabi dilini bilirdi. O, Pəncab universitetini bitirmişdi.

Ordu karyerası[redaktə | əsas redaktə]

Yəhya xan Britaniya Ordusuna yazıldı. 4-cü piyada qoşun bölməsində zabit kimi xidmət etdi. İkinci dünya müharibəsində iştirakçısı idi. O İraqda, İtaliyadaŞimalı Afrikada qulluq etdi.

Yəhya xana 15 iyul 1939-da Hindistan Hərbi Akadeniyasından məzun olub, zabit rütbəsi aldı və ona hərbi qulluqda iştirak etmək səlahiyyəti verildi. Bəlluc Polkundan piyada qoşun zabiti oldu. Yəhya xan 1942-ci ilin iyunda Ordu Qüvvələri ilə tutuldu və İtaliyada hərbi əsir düşərgəsində saxlandı.O, bir müddət də Şimalı Afrikada, İkinci dünya müharibəsi ərzində hərbi əsir düşərgəsində yatdı.

Baş komandanlıq yolunda[redaktə | əsas redaktə]

1947-ci ildə o Hindistanın bölünməsindən sonra Pakistan ordusunda vəzifə tutdu.

Yəhya xan 34 yaşında briqadir oldu. 1951-1952-ci illərdə Kəşmirdə atəşkəs xəttinə nəzarət etdi. Atəşkəsi tez-tez pozan hindistanlılara cavab vermək qərarına gəldi. Onun əmri ilə Hindistan əsgərlərinə atəş açıldı. 105-ci Müstəqil Briqadaya komandirlik etdi.

Baş Ştabın rəisi kimi sonrakı Yəhya xan 1954-1957-ci illərdə Pakistan ordusunu təkmilləşdirmək üçün reformasiya apardı. Eyyub xan tərəfindən ordunun planlaşdırma şöbəsinə başçılıq etmək üçün seçildi. Yəhya xan həmçinin 1958-ci ildən 1962-ci ilədək Baş Ştabın rəhbərlik vəzifələrini yerinə yetirdi. O, 1962-ci ildən 1965-ci ilə qədər həm də piyada qoşun bölməsinə komandanlıq etdi.

Pakistan Ordusunun formalaşmasında xeyli zəhmət çəkdi. 1965-ci ildə Hindistan-Pakistan müharibəsi ərzində piyada qoşun bölməsinə başçılıq etdi. Böyük şlem Əməliyyatında 7-ci Bölməyə başçılıq etmiş, göstərdiyi şücaətə görə 1965-ci ildə general-mayor rütbəsindən sonra general-leytenant rütbəsi aldı. Xidmət etdiyi ordunun baş komandanı və Pakistan Ordusu baş komandanının müavinini təyin edildi.

Yəhya xan 1966-cı ilin martında Ordunun yaşlı generallarını Altaf QadiriBəxtiyar Ranı istefaya göndərdi.

Baş komandan kimi[redaktə | əsas redaktə]

Yəhya xan 1965-ci ildə Pakistan Ordusunu yenidən ciddiyyətlə formalaşdırmağa başladı. 1965-ci ildə əsas təşkilati işləri başa çatdırdı. Pakistan Ordusunda texniki dəyişikliklər etdi. 1965-ci ilə kimi orduda köhnə qaydalar hökm sürürdü. Effektiv fəaliyyət göstərə bildiyi üçün uğurlar əldə etdi. Ona qədər orduda özbaşınalıq, intizamsızlıq, korrupsiya hökm sürürdü.

Müharibə başlamyanda ABŞ hər iki tərəfə, Hindistana və Pakistana hərbi yardımda embarqo qoymuşdu. Bu embarqo Hindistan Ordusuna təsir göstərmədi, ancaq Pakistan Ordunun texniki tərkibinə mənfi təsir etdi.

Pakistan bu gedişatdan sonra hərbi yardım üçün Çinə üz tutdu. Çin tankları aldı. 1966-cı ildən Pakistan Ordunu təkmilləşdirdi. Köhnələri yeni texnikalarla əvəzlədi.

Hakimiyyətdən gedişi[redaktə | əsas redaktə]

Pakistanın Banqladeşli qiyamçıları və bölünməsi (bölməsi) ilə iki hissəyə Pakistanın məğlubiyyətinin üzərindən (boyunca) ictimai qəzəbi sonrakı dağıtmaq Pakistan boyu küçə nümayişlərinə qaynadı. Prezident Məhəmməd Ağa Yəhya Xanın hökumətinə qarşı daha gənc ordu məmurları (zabitləri) tərəfindən qaçılmaz dövlət çevrilişinin şayiələri ölkəni bürüdü. Yəhya müharibənin ən yüksək ranqlı bədbəxt hadisəsi oldu: sonrakı həyəcanı xəbərdarlıq etmək, dekabr 20, 1971-də o Zulfikar Əli Bhuttoya, yaş (dövr) 43-ə səlahiyyəti verdi, Qərbi Pakistanın güclü Xalq Tərəfinin (Partiyasının) şöhrətpərəst lideri.

Yəhya istefa verəndidən bir az sonra, Zulfikar Əli Bhutto Rahimuddin Xanın hökmünü tamamilə dəyişdirdi, Şeyx Mujibur Rəhmanı azad etdi və Londona kənar onu gördü. Pakistan Prezidenti Zulfikar Əli Bhutto, Mujib-i əvvəla həbs etmiş onun sələfinin, Ağa Məhəmməd Yəhya Xanının, adamının (kişisinin) ev dustaqlarına sifariş verin. Hər iki hərəkətlər dünya ətrafında başlıqları istehsal etdi.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əli Yəhya adlı oğlu, Yasəmən adlı qızı var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]