Yəmənin dövlət quruluşu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yəmən Respublikası
الجمهوريّة اليمنية
Yəmən
Yəmən gerbi
Gerbi
Himn: «Vahid Respublika»
Yəmən xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Sana
Rəsmi dillər Ərəb dili
Hökumət Prezident respublika
Abd Rabbuh Mansur al Hadi
Birlik
22 may 1990
Sahəsi
• Ümumi
527,970 km2 (203,850 sq mi) (49-cu)
Əhali
• Təxmini  (2011)
24 799 880 (48-ci)
• Sıxlıq
44/km2 (114.0/sq mi)
Valyuta Yəmən rialı
Telefon kodu 967
İnternet domeni .ye

Yəmənin dövlət quruluşu - 1991-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sisitemi.

Dövlət quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Yəmən məhdud hakimiyyətli prezident idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan birlik günü (1990) 22 mayda qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 16 may 1991-ci ildən (19942001-ci illərdə əlavələr edilməklə) qüvvədədir.

İnzibati ərazi bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

Yəmənin xəritəsi.1940

Şimali (14 muhafaz) və Cənubi Yəmən (6 muhafaz) üzrə 333 rayonu, 2210 qəsəbəni və 38284 kəndi birləşdirən 20 vilayətdən (Amran, Əl-Beyda, Əl-Dali, Damar, Əl-Cauf, İbb,Marib, Mahvit, Rayma, Saada, Taiz, Xaca, Xodeyda, Abyan, Aden, Lahc, Əl-Mahra, Xadramaut və Şabva) və Sana paytaxt dairəsindən ibarətdir [1][2][3][4].

Dövlət başçısı[redaktə | əsas redaktə]

Mövcud Konstitusiyaya görə ölkədə milli birliyin rəmzi, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının, dinimənəvi dəyərlərinin təminatçısı, dövlətin daxildə və xarici ölkələrdə ali təmsilçisi, dövlət başçısı və silahlı qüvvələrin ali baş komandanı - Prezident ümumxalq səsverməsi yolu ilə, iki dəfədən çox olmamaq şərti ilə 7 il müddətinə seçilir.

Geniş səlahiyyətlərə malik olan dövlət başçısı, dövlətin idarə edilməsində ona bilavasitə yardımçı olan vitse-prezidenti, Hökumətə rəhbərlik edən Baş naziri və onun müavinlərini, Milli Müdafiə Şurasının və Baş nazirin təqdimatına əsasən Nazirlər Şurasının üzvlərini təyin və vəzifələrindən azad edir, habelə ümumxalq referendumu və Nümayəndələr Palatasına seçkiləri təyin edir, qanunların icrası ilə bağlı fərmanlar imzalayır.

Qanunvericilik hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Qüvvədə olan 1991-ci il Konstitusiyasına müvafiq olaraq ölkədə iki palatalı Parlament - nümayəndələri Yəmən Prezidenti tərəfindən təyin edilən 59 yerlik Yuxarı Palata (Məşvərət Şurası) və üzvləri ümumi, gizli və birbaşa seçkilər yolu ilə 6 illik müddətə seçilən, 301 yerlik Aşağı Palata (Nümayəndələr Palatası) fəaliyyət göstərir.

Qanunvericilik sistemi islam, türk, ingilis hüquq sistemi ilə yanaşı, eyni zamanda qəbilə münasibətlərinə də əsaslanır və dünya parlamentarizminin fundamental prinsiplərini özündə ehtiva edir.

İcraedici hakimiyyət[redaktə | əsas redaktə]

Parlamentin Nümayəndələr Palatası qarşısında fərdi və kollektiv məsuliyyət daşıyan Hökumətin (Nazirlər Şurası) tərkibini Yəmən Prezidenti formalaşdırır. Nazirlər Şurasına rəhbərliyi həyata keçirən Baş nazir də dövlət başçısı tərəfindən təyin edilir.

Mövcud Konstitusiyaya görə, Nazirlər Şurasının tərkibi formalaşdıqdan dərhal sonra Baş nazir Hökumətin fəaliyyət proqramını Aşağı Palataya təqdim etməli və səs çoxluğu ilə Nümayəndələr Palatasının deputatlarının etimadını qazanmalıdır. Yalnız etimad göstərildiyi təqdirdə, Nazirlər Şurasının üzvləri proqramın icrası üçün fəaliyyətə başlaya bilərlər.

Məhkəmə hakimiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Konstitusiyaya görə məhkəmə hakimiyyətini müstəqil olaraq Ali Məhkəmə həyata keçirir. Ölkədə Quran bütün qanunlardan yüksəkdədir və hüquqi aktlar ona zidd olmamalıdır. Bu baxımdan, ölkədə hakimlərin əksəriyyəti dini alimlərdirlər və məhkəmə prosesi qanunların dini zəmində müzakirəsi müstəvisində həyata keçirilir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Густерин П. В. Йемен в переходный период. На пути к миру или распаду? — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-28300-0
  • Густерин П. В. Йемен. Али Абдалла Салех: путь на вершину власти // Азия и Африка сегодня. — 2006. — № 12.
  • Густерин П. В. Йеменская Республика и её города. — М.: Международные отношения, 2006. — ISBN 5-7133-1270-4
  • Густерин П. В. Перепись населения в Йеменской Республике 2004 г. // Азия и Африка сегодня. — 2005. — № 11.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Yemen to Become Six-Region Federation". Al-Jazeera (10 February 2014).
  2. Al-Haj, Ahmed (3 January 2015). "Yemen’s Shiite rebels reject plan for federal system". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/world/yemens-shiite-rebels-reject-federal-plan/2015/01/03/3b095132-9387-11e4-a900-9960214d4cd7_story.html. İstifadə tarixi: 21 March 2015.
  3. "Yemeni government quits in protest at Houthi rebellion". The Guardian. 22 January 2015. http://www.theguardian.com/world/2015/jan/22/yemeni-government-quits-houthi-rebellion. İstifadə tarixi: 21 March 2015.
  4. Greenfield, Danya (22 January 2015). "Yemen crisis: A coup in all but name". BBC News. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-30941514. İstifadə tarixi: 21 March 2015.