Yəmən Xalq Demokratik Respublikası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sosialist respublika (1970–1990)[1]
Yəmən Xalq Demokratik Respublikası
جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية‎
Cümhuriyyət əl-Yəmən əd-Dimukratiya əş-Şəbiya
Himn: الجمهورية المتحدة (ərəbcə)
"Birləşmiş Respublika"
South Yemen in its region.svg
1989-cu ildə Cənubi Yəmən
 Flag of the Federation of South Arabia.svg
 Flag of Aden (1937–1963).svg
Flag of Yemen.svg 
1967 — 1990

Paytaxt Ədən
Böyük şəhərlər Əl-Mukalla, Taiz, Zincibar, Əş-Şixr
Dil(lər) ərəb dili
ingilis dili
məhri dili
sokotri dili
hobi dili
şəhri dili
Din Sünnilik
Pul vahidi Cənubi Yəmən dinarı
Sahəsi 360,133 km2 (1990)
Əhalisi 2,585,484 (1990)
İdarəetmə forması Federal MarksistLeninist birpartiyalı sosialist respublika
Ali Xalq Şurası Qanunverici orqan
+969 Telefon kodu
Dövlət rəhbərləri
Baş katib
 · 1978–1980 Əbdül Fəttah İsmayıl (ilk)
 · 1986–1990 Əli Səlim əl-Beyd (ilk) (son)
Prezident
 · 1967–1968 Qəhtan Məhəmməd Əş-Şəəbi (ilk)
 · 1986–1990 Heydər Əbu Bəkr əl-Əttas (son)
Baş nazir
 · 1969 Feysəl Əbd əl-Lati Əş-Şəəbi (ilk)
 · 1986–1990 Yasin Səid Numan (son)
Tarixi
 · 30 noyabr 1967 Müstəqilliyin elan edilməsi
 · 14 dekabr 1967 BMT-yə üzvlük
 · 31 oktyabr 1967 Konstitusiyanın qəbul edilməsi
 · 22 may 1990 Unifikasiya
ISO 3166-1 = South
ISO 3166-3 = Yemen
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Cənubi Yəmən (ərəb. جنوب اليمن‎‎, translit. Cənub əl-Yəmən, ing. South Yemen) və ya rəsmi olaraq Yəmən Xalq Demokratik Respublikası (ərəb. جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية‎‎‎, translit. Cümhuriyyət əl-Yəmən əd-Dimukratiya əş-Şəbiya) — Ərəbistan yarımadasının cənubundə yerləşən indiki Yəmən Respublikasının cənubunu, şərqini və Sokotra adasını əhatə edən tarixi sosialist dövlət. Cənubi Yəmən 30 noyabr 1967-ci ildən 22 may 1990-cı ilə qədər mövcud olmuşdur.

Cənubi Yəmən 1874-cü ilBöyük Britaniyanın Ədən MüstəmləkəsiƏdən Protektoratının yaradılması ilə başlamışdır. Buna baxmayaraq, 1937-ci ilƏdən Britaniya Hindistanının bir vilayəti olmuşdur. 1963-cü ildə Ədən protektoratının süqutundan sonra, regionda fövqəladə hal elan edilmişdir. Bunun səbəbi Milli Azadlıq Cəbhəsi (MAC) və İşğal edilmiş Cənubi Yəmənin Azadlığı üçün Cəbhə (İCYAC) Böyük Britaniya hakimiyyətinə baş qaldırması idi.

30 noyabr 1967-ci il tarixində Cənubi Ərəbistan ProtektoratıCənubi Ərəbistan Federasiyası SSRİ-nin köməyi ilə birləşmiş və MarksistLeninist bir sosialist respublika olmuşdur. Regiona sabitlik gətirmək üçün göstərdiyi səylərə baxmayaraq, ölkə 1986-cı ilqısa bir vətəndaş müharibəsi yaşamışdır. 1980-ci illərin sonlarında və 1990-cı illərin əvvəllərində kommunizmin Avropa ölkələrində süquta uğramasından sonra, Cənubi Yəmən ilə Yəmən Ərəb Respublikası (adətən "Şimali Yəmən" adlandırılır) 22 may 1990-cı il tarixində birləşmiş və müasir Yəmən Respublikasını qurmuşdur. Bu hadisələrə baxmyaraq, 1994-cü ildə Cənubi Yəmən şimaldan ayrıldığını elan etmişdir və nəticədə Yəmənümumi bir vətəndaş müharibəsi baş vermişdir. 2017-ci ildən bəri Cənubi Yəməni bərpa etmək cəhdləri göstərilir.

İnzibati bölgü[redaktə | əsas redaktə]

Müstəqilliyini əldə edən Yəmən Xalq Demokratik Respublikası dərhal ölkəni altı mühafəzəyə (ərəb. محافظة‎‎‎‎) bölmüşdür. 19671978-ci illərdə bu mühafəzələr rəsmi şəkildə, sadəcə rəqəmlərlə adlandırılırdı, ancaq 1979-cu ildə onlara yeni, rəsmi adlar verilmişdir. Adalar – Kamaran (1972-ci ilŞimali Yəmən tərəfindən alındı), Perim (Məyun), Sokotra, Əbd əl-Kuri, Səmha, Dərsa və Sokotra arxipelağının digər əhalisiz adaları Ədən mühafəzəsinin müdriyyələri olmuşdu. [2]

Rəqəm Ad Təxmini ərazi (km.2) İnzibati mərkəz
Mühafəzələrin xəritəsi.
I Ədən 6,980 Ədən
II Lahc 12,766 Lahc
III Əbyan 21,489 Zincibar
IV Şəbva 73,908 Ətək
V Hadramaut 155,376 Mukalla
VI Əl-Məhra 66,350 Əl-Ğeyda

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

1980-ci illərin ortalarına qədər Cənubi Yəməndə sənaye məhsullarının istehsalı və mineral sərvətlərin istismarı çox az idi. Bu dövrdə ölkənin ŞibamMukalla mərkəzi regionlarında əhəmiyyətli neft ehtiyatları kəşf edilmişdir. Gəlirin əsas mənbələri kənd təsərrüfatı (meyvə-tərəvəz, dənli bitkilər, mal-qara, qoyun, balıqçılıq və s.) və neft ixracı idi.

1976-cı ildəki milli büdcə 13,43 milyon Cənubi Yəmən dinarı, ümumi daxili məhsulu 150 milyon ABŞ dolları, milli borcu isə 52.4 milyon ABŞ dolları idi.

Aviaşirkətlər[redaktə | əsas redaktə]

Aşağıda sadalanan avirşirkətlər YXDR tərəfindən idarə edilirdi:[3]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Victoria, Clark (2010). Yemen: Dancing on the Heads of Snakes, 112-130..
  2. İsmayıl, Tarıq Y. (oktyabr 1986). The People's Democratic Republic of Yemen: Politics, Economics, and Society; The Politics of Socialist Transformation. Ədən: Lynne Rienner Pub. ISBN 0-931477-96-4.
  3. "Airlines - South Yemen". The World's Airlines. David Lyall.
  4. "History". Aden Airways. Peter Pickering. 27 aprel 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2018.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]