Yəmən Xalq Demokratik Respublikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية‎
Cümhuriyyət əl-Yəmən əd-Dimukratiya əş-Şəbiya
Yəmən Xalq Demokratik Respublikası
1967–1990
Yəmən Xalq Demokratik Respublikası gerbi
Gerbi
Himni: الجمهورية المتحدة (ərəbcə)
"Birləşmiş Respublika"
1989-cu ildə Cənubi Yəmən
1989-cu ildə Cənubi Yəmən
StatusuSosialist respublika (1970–1990)[1]
PaytaxtıƏdən
Ən böyük şəhəriƏl-Mukalla, Taiz, Zincibar, Əş-Şixr
Rəsmi dilləriərəb dili
ingilis dili
məhri dili
sokotri dili
hobi dili
şəhri dili
Dini
Sünnilik
İdarəetmə formasıFederal MarksistLeninist birpartiyalı sosialist respublika
• İlk Baş katib
Əbdül Fəttah İsmayıl (1978–1980)
• Son Baş katib
Əli Səlim əl-Beyd (ilk) (1986–1990)
• İlk Prezident
Qəhtan Məhəmməd Əş-Şəəbi (1967–1968)
• Son Prezident
Heydər Əbu Bəkr əl-Əttas (1986–1990)
• İlk Baş nazir
İlk Feysəl Əbd əl-Lati Əş-Şəəbi (1969)
• Son Baş nazir
Yasin Səid Numan (1986–1990)
Qanunverici orqanıAli Xalq Şurası
Tarixi 
• Yaranması
1967
• Müstəqilliyin elan edilməsi
30 noyabr 1967
14 dekabr 1967
• Konstitusiyanın qəbul edilməsi
31 oktyabr 1967
22 may 1990
• Süqutu
1990
Ərazisi
• Ümumi
360,133 km2 (1990)
Əhalisi
• Təxmini
2,585,484 (1990)
ValyutasıCənubi Yəmən dinarı
Telefon kodu+969
Sələfi
Xələfi
Cənubi Ərəbistan Federasiyası
Ədən Protektoratı
Yəmən
ISO 3166-1 = South
ISO 3166-3 = Yemen

Cənubi Yəmən (ərəb. جنوب اليمن‎‎, translit. Cənub əl-Yəmən, ing. South Yemen) və ya rəsmi olaraq Yəmən Xalq Demokratik Respublikası (ərəb. جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية‎‎‎, translit. Cümhuriyyət əl-Yəmən əd-Dimukratiya əş-Şəbiya) — Ərəbistan yarımadasının cənubundə yerləşən indiki Yəmən Respublikasının cənubunu, şərqini və Sokotra adasını əhatə edən tarixi sosialist dövlət. Cənubi Yəmən 30 noyabr 1967-ci ildən 22 may 1990-cı ilə qədər mövcud olmuşdur.

Cənubi Yəmən 1874-cü ilBöyük Britaniyanın Ədən MüstəmləkəsiƏdən Protektoratının yaradılması ilə başlamışdır. Buna baxmayaraq, 1937-ci ilƏdən Britaniya Hindistanının bir vilayəti olmuşdur. 1963-cü ildə Ədən protektoratının süqutundan sonra, regionda fövqəladə hal elan edilmişdir. Bunun səbəbi Milli Azadlıq Cəbhəsi (MAC) və İşğal edilmiş Cənubi Yəmənin Azadlığı üçün Cəbhə (İCYAC) Böyük Britaniya hakimiyyətinə baş qaldırması idi.

30 noyabr 1967-ci il tarixində Cənubi Ərəbistan ProtektoratıCənubi Ərəbistan Federasiyası SSRİ-nin köməyi ilə birləşmiş və MarksistLeninist bir sosialist respublika olmuşdur. Regiona sabitlik gətirmək üçün göstərdiyi səylərə baxmayaraq, ölkə 1986-cı ilqısa bir vətəndaş müharibəsi yaşamışdır. 1980-ci illərin sonlarında və 1990-cı illərin əvvəllərində kommunizmin Avropa ölkələrində süquta uğramasından sonra, Cənubi Yəmən ilə Yəmən Ərəb Respublikası (adətən "Şimali Yəmən" adlandırılır) 22 may 1990-cı il tarixində birləşmiş və müasir Yəmən Respublikasını qurmuşdur. Bu hadisələrə baxmyaraq, 1994-cü ildə Cənubi Yəmən şimaldan ayrıldığını elan etmişdir və nəticədə Yəmənümumi bir vətəndaş müharibəsi baş vermişdir. 2017-ci ildən bəri Cənubi Yəməni bərpa etmək cəhdləri göstərilir.

İnzibati bölgü[redaktə | əsas redaktə]

Müstəqilliyini əldə edən Yəmən Xalq Demokratik Respublikası dərhal ölkəni altı mühafəzəyə (ərəb. محافظة‎‎‎‎) bölmüşdür. 19671978-ci illərdə bu mühafəzələr rəsmi şəkildə, sadəcə rəqəmlərlə adlandırılırdı, ancaq 1979-cu ildə onlara yeni, rəsmi adlar verilmişdir. Adalar – Kamaran (1972-ci ilŞimali Yəmən tərəfindən alındı), Perim (Məyun), Sokotra, Əbd əl-Kuri, Səmha, Dərsa və Sokotra arxipelağının digər əhalisiz adaları Aden mühafazasınin müdriyyələri olmuşdu. [2]

Rəqəm Ad Təxmini ərazi (km.2) İnzibati mərkəz
Mühafəzələrin xəritəsi.
I Ədən 6,980 Ədən
II Lahc 12,766 Lahc
III Abya 21,489 Zincibar
IV Şəbva 73,908 Ətək
V Hadramaut 155,376 Mukalla
VI Əl-Məhra 66,350 Əl-Geyda

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

1980-ci illərin ortalarına qədər Cənubi Yəməndə sənaye məhsullarının istehsalı və mineral sərvətlərin istismarı çox az idi. Bu dövrdə ölkənin ŞibamMukalla mərkəzi regionlarında əhəmiyyətli neft ehtiyatları kəşf edilmişdir. Gəlirin əsas mənbələri kənd təsərrüfatı (meyvə-tərəvəz, dənli bitkilər, mal-qara, qoyun, balıqçılıq və s.) və neft ixracı idi.

1976-cı ildəki milli büdcə 13,43 milyon Cənubi Yəmən dinarı, ümumi daxili məhsulu 150 milyon ABŞ dolları, milli borcu isə 52.4 milyon ABŞ dolları idi.

Aviaşirkətlər[redaktə | əsas redaktə]

Aşağıda sadalanan avirşirkətlər YXDR tərəfindən idarə edilirdi:[3]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Victoria, Clark (2010). Yemen: Dancing on the Heads of Snakes. Nyu-Heyven, Konnektikut. səh. 112-130. (#parameter_ignored_suggest)
  2. İsmayıl, Tarıq Y.; Jakelin S. İsmayıl (oktyabr 1986). The People's Democratic Republic of Yemen: Politics, Economics, and Society; The Politics of Socialist Transformation. Ədən: Lynne Rienner Pub. ISBN 0-931477-96-4.
  3. "Airlines - South Yemen". The World's Airlines. David Lyall.
  4. "History". Aden Airways. Peter Pickering. 27 aprel 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2018.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]