Don Sovet Respublikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Донская советская республика
Donskaya Sovetskaya Respublika
Don Sovet Respublikası
23 mart 1918–4 may 1918
Don Sovet Respublikası bayrağı
Don Hərbi oblastının xəritəsi (1900)
Don Hərbi oblastının xəritəsi (1900)
StatusuRSFSR respublikası
PaytaxtıKamensk-Şaxtinskiy
Rostov-na-Don
Çaritsin (sürgündəki)
Rəsmi dillərirus dili
Dini
ateizm
İdarəetmə formasıSosialist respublika
Xalq Komissarları sovetinin sədri 
• 1918
Fyodor Q. Podtyolkov
Qurulması
Tarixi 
• Don kazak üsyanı
aprel 1918
• Almaniya işğalı
1 may 1918
• Yaranması
23 mart 1918
• Süqutu
4 may 1918
Ərazisi
Sələfi
Xələfi
Rusiya İmperiyası
Don Respublikası

Don Sovet Respublikası (rus. Донская советская республика, translit. Donskaya Sovetskaya Respublika) — Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə RSFSR-nin bir parçası olaraq Kamensk-Şaxtinskiy şəhərində yaradılan və sadəcə iki ay mövcud olmuş dövlət.

Don Hərbi oblastı ərazisində hakimiyyət qurmağı güdən respublika, Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı Ağ hərəkatın regiondan çəkilməsindən sonra, yəni 23 may 1918-ci ildə qurulmuşdur. Həmin ilin may ayında gerçəkləşən Don kazak üsyanı və Brest-Litovsk sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra Almaniya İmperiyasının qüvvələrinin regiona daxil olması ilə bolşeviklər Don vilayəti ərazisindən qovulmuşdur. Don kazakların qurduğu Don Respublikası Don Soveti ilə əvəz edilmişdir.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Don Sovet Respublikası Aleksey Kaledin rəhbərliyindəki Don kazaklarından ibarət olan Ağ hərəkatınKönüllü Ordunun regiondan çəkilməsindən sonra, yəni 23 mart 1918-ci il tarixində, Yekaterinoslav quberniyasıDon Hərbi oblastı ərazisində, Kamensk-Şaxtinskiy şəhərində qurulmuşdur. Dövlətin paytaxtı Rostov-na-Don şəhəri elan edilmişdi. 9-14 aprel 1918-ci il tarixlərində regional bir sovetlər konqresi keçirilmişdir. Konqresin nəticəsi olaraq, 26 bolşevik və 24 sol sosialist inqilabçıdan ibarət olan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi (M.İ.K.) yaradılmışdır. M.İ.K. öz növbəsində Xalq Komissarları sovetini (Sovnarkom) yaratmış və qırmızı kazak olan Fyodor Podtyolkovu rəhbər seçmişdir. Dövlətin müdafiə ehtiyacını təmin etmək üçün Serqo Orconikidze rəhbərliyindəki bir Fövqəladə Heyət yaradılmışdır.[1]

Don Sovet Respublikası ərzaq rekvizitləri və şübhəli "əks-inqilabçılar"ın edamından sonra dəstəyini itirməyə başlamışdır. Aprel ayında ümumi bir Don kazak üsyanı qaldırılmışdı. 1 may tarixindən etibarən Almaniya İmperatorluğunun qoşunları Brest-Litovsk sülh müqaviləsinin nəticəsi olaraq regionun ərazilərinə daxil olmuşdur. Pyotr Krasnov rəhbərliyindəki Don kazaklar 6 mayda Almaniya İmperatorluq qüvvələri tərəfindən işğal edilən Rostov-na-Donu azad etdilər. Respublika rəhbərlərinin əksəriyyəti Çaritsin şəhərinə qaçdı, fəqət rəhbərlərdən biri olan Fyodor Podtyolkov üsyançılar tərəfindən əsir alınmış, daha sonra isə edam edilmişdi. Don Sovet Respublikasının ərazini Don kazak üsyançılar tərəfindən tamamilə işğal edildi. Buna qarşı olaraq, Moskvadakı Sovet hökuməti respublika rəhbərlərinin Çaritsində olduğunu nəzərə alaraq, Don Sovet Respublikasının varlığını sentyabr ayına qədər tanıdı.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Smeli, Conatan D. (2015). Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916-1926 (ingilis). London: Rowman & Littlefield. 337. ISBN 9781442252813.
  2. Holkist, Piter (2002). Making War, Forging Revolution: Russia's Continuum of Crisis, 1914-1921. Kembric, Massaçusets: Harvard University Press. 171. ISBN 9780674009073.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]