Zamanbəyovlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Zamanbəyovlar

Mirzə Məhəmməd bəyin atası Fərzalı bəyin adı bir cox sənədlərdə “sultan” titulu ilə yazıldığından onun hərbci olduğunu ehtimal etmək olar.

Naxcıvan Muxtar Respublikası Dovlət Arxivində, Azərbaycan Respublikasının Dovlət Tarix Arxivində və Rusiya Dovlət Tarix Arxivində saxlanılan sənədlərdə qeyd edilib ki, Fərzalı bəy Zaman xan Kəngərlinin oğludur. Zaman xan məşhur hərbci Nəzər Sultanın, Nəzər Sultan isə II Kərim Sultanın oğludur. Buradan aksiomatik olaraq gorunur ki, Zaman xan, Kəngərli tayfasının Bilici qolundandır.

Zaman “xan” titulu daşımış və Naxcıvan xanlığının vəziri olmuşdur. 1821-ci ilə aid farsdilli sənəddə (sənədin əsli AMEA M.Fuzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır – muəllif) Zaman xanın Naxcıvan xanlığında eşikağası vəzifəsini daşıdığı yazılmışdır.

O, 1820-1821-ci illərdə – I Kalbalı xanın oğlanları I Ehsan xanın və Nəzərəli xanın Naxcıvan xanlığına xanlıq etdiyi illərdə də eşikağası vəzifəsində olmuşdur. Zaman xan həm də bacarıqlı sərkərdə idi. Kərim xanın hakimiyyəti illərində də Zaman xan Naxcıvan xanlığının vəziri olmuş, 1828-ci ildən sonra isə Rusiya təbəəliyini qəbul etməmiş və Marağaya kocmuşdur. Butun bu məlumatların hamısı arxiv sənədlərində qeydə alınmışdır. Hətta 1821-ci ilə aid sənəddə Zaman xanın mohurunun təsviri də verilmişdir.

Kameral siyahılarda ovladlarının bəzilərinin adları qeyd olunmuşdur: Nəcəfalı bəy, İbrahim Sultan, Həsənəli bəy, Abbasəli bəy, Səfərəli bəy, Fərzalı bəy və İrza bəy.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, rus hərbci şərqşunası, Kəngərli arxivini Tiflisə aparan K.N.Smirnov oz monoqrafiyasında yazır: “Kəngərli ailələrinə məxsus olan sənədlərin icərisində Abbas Mirzənin hicri 1245-ci (miladi 1829) ilə aid fərmanı vardır. Həmin fərmana əsasən, Zaman xan və Məhəmməd Sultan Kəngərlilərin Marağa mahalının kəndlərinin birində vəzifəyə təyin olunmaları haqda Marağa bəylərbəyi Cəfərqulu xana gostəriş verilir”. 1818-ci ilin məlumatına gorə isə Zaman xan hokumətdən təqaud almışdır. 1826-1828-ci illər muharibəsindən sonra ailəlikcə Marağaya kocmuşdur. Ovladlarından bəziləri Naxcıvanda qalmışdır. Qeyd edək ki, Zaman xan həyat yoldaşı Fatma xanım və uc oğlu ilə birlikdə muhacirət etmişdir.

Yuxarıda adı cəkilən Məhəmməd Sultan isə Lutfəli Sultan Kəngərlinin oğludur. Gorkəmli rəssam Bəhruz Kəngərlinin ulu babasıdır. Deməli, Bəhruz Kəngərli ozunun yaxın qohumu və muəllimi Mirzə Məhəmməd bəyin portretini cəkmişdir. Kərim xanın Naxcıvana hakimlik etdiyi illərdə Zaman xan onun vəziri olduğundan 1828-ci ildə onunla birlikdə Marağaya kocmuşlər. O, məktubları Səbzəli bəylə gondərirmiş. Bu haqda Tiflis arxivlərində məlumatlar var. Səbzəli bəy Zaman xanın oğul nəvəsidir. Daha dəqiq desək, onun oğlu Nəcəfəli bəy Səbzəlinin atasıdır. Butun bunlar və digər faktlar Zaman xanın, həmcinin onun varislərinin Naxcıvan xanları ilə yaxın qohumluğunu təsdiqləyir.[1]


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]