Allahverdi
| Tarixi Azərbaycan əraziləri ALLAHVERDİ |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Bölgə | Loru mahalı | |||||
| Əsası qoyulub | 09.09.1930 | |||||
| İndiki adı | Alaverdi | |||||
| Adının dəyişdirilmə tarixi | 19.09.1969 | |||||
| Ərazi | 1111 km² | |||||
Allahverdi - Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Dağ Borçalısının Loru mahalı ərazisində rayon.
1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılıb. 1969-cu il sentyabrın 19-na qədər Allahverdi rayonu,həmin tarixdən etibarən isə Tumanyan rayonu adlanıb. Ərazisi 1111 kv.km-dir. Rayon mərkəzi Manas (1938-dən Allahverdi) şəhəridir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 191-km-dir. Rayon mərkəzindən Tona (dəyişdirilmiş adı Debed) çayı axıb gedir. 1988-ci ilə kimi Azərbaycan türklərinin yaşadıqları və həmin il tərk etməyə məcbur olduqları yaşayış yerləri:Böyük Ayrım, Kiçik Ayrım, Yuxarı Ağtala ,Aşağı Ağtala, Manas, Mədən qəsəbəsi, Şamlıq, Pədin, Cilizə, Ağtala stansiya qəsəbəsi.
Mündəricat |
[redaktə] Tarixi yer adları
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin müxtəlif fərmanları ilə Allahverdi rayonu üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:
| Qədim türk adı | İndiki adı | Dəyişdirilmə tarixi |
|---|---|---|
| Manas | Allahverdi | ... |
| Hacıdur | Tsaxkaşat | 03.01.1935 |
| Sədibağlı | Çkalov | 22.02.1939 |
| Uzunlar | Odzun | 30.09.1967 |
| Allahverdi rayonu | Tumanyan rayonu | 19.09.1969 |
| Qaçağan | Arevadzor | 25.01.1978 |
[redaktə] Tarixi
Tarixən Quqark əyalətinə daxil olmuşdur. Sonra (VIII-X əsrlərdə) Baqratilərin, Zakarianların, XI əsrdən sonra səlcuqların, monqol-tatarların tərkibinə daxil olmuş, XVIII əsrdə Nadir şah Əfşarın tabeliyi altında olmuşdur.
XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Tiflis quberniyasının Loru-Borçalı qəzasında, 1920-29 - cu illərdə Loru-Pəmbək qəzasının tərkibinə daxil olmuşdur. Borçalı çayının sahilində yerləşir. Qafqazın beş verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
[redaktə] Əhalisi
Əsas sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Burada azərbaycanlılarla yanaşı, yunanlar və ermənilər də yaşamışdır. Ermənilər buraya 1828-ci ildən sonra köçürülmüşdür. 1831-ci ildə 24 nəfər azərbaycanlı, 1873 - cü ildə 143 nəfər azərbaycanlı, 70 nəfər erməni, 1886-cı ildə 132 nəfər azərbaycanlı, 46 nəfər erməni, 989 nəfər yunan, 1897-ci ildə 187 nəfər azərbaycanlı, 104 erməni, 1100 nəfər yunan yaşamışdır [1]
1918-20-cı illərdə azərbaycanlılar öz doğma torpaqlarından ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. 1920-ci il noyabrın 29-da indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlıların sağ qalanları geri qayıtmışlar. 1922-ci ildə 24 nəfər azərbaycanlı, 87 nəfər erməni, 1242 nəfər yunan, 1926-cı ildə 40 nəfər azərbaycanlı, 6563 nəfər erməni, 1500 nəfər yunan, 1931-ci ildə 272 nəfər azərbaycanlı, 538 nəfər erməni, 1351 nəfər yunan 1970-ci ildə 278 nəfər azərbaycanlı, 21835 nəfər erməni və yunan yaşamışdır. [2]
Azərbaycanlılar 1988-ci ildə ermənilər tərəfindən qovulmuşlar. Yunanlar filiz mədənlərində işləmək üçün bura 1790-cı ildə gəlmişdir. Toponim borçalı türk tayfasına mənsub allahverdi etnonimi adı əsasında əmələ gəlmişdir
Erm.SSR AS RH-nin 19.IX.1969 - cu il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Tumanyan (erməni yazıçısı Hovanes Tumanyan) qoyulmuşdur.
- Vahid Novruzov - Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının həqiqi üzvü, iqtisad elmləri doktoru, Professor (2000)
[redaktə] Mənbə
- ↑ Qorqodyan Z. 1831-1931-ci illərdə Sovet Ermənistanının əhalisi, İrəvan, "Melkonyan fond", 1932, 188 səh.
- ↑ İbrahim Bayramov, QƏRBİ AZƏRBAYCANIN TÜRK MƏNŞƏLİ TOPONİMLƏRİBAKI – "Elm" - 2002
[redaktə] Xarici keçidlər
- Qərbi Azərbaycan: azərbaycanlılara qarşı genosid demoqrafik statistika güzgüsündə
- Qərbi Azərbaycanın türk mənşəlli toponimləri
- Vandalizm: tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil", 2006, 92 səh.
- İndiki Ermənistan qədim türk yurdu idi
- Qərbi Azərbaycan ərazilərində yer adlarının soyqırımı
[redaktə] Həmçinin bax
- Qərbi Azərbaycan
- Azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan deportasiyası
- Ermənilərin Cənubi Qafqaza köçürülməsi
|
|
|
|---|---|
| Şəhərlər | Sərdarabad • Kəvər • Gümrü • Cəlaloğlu • Hamamlı • Üçkilsə • Qafan • Manas • Aşağı Axta • Elər • Ərtik • Əştərək • Karvansaray • Dilican • Gorus |
| XX əsrin ortalarına qədər mövcud olmuş rayonlar | Agin • Amasiya • Allahverdi • Aparan • Axta • Aşağı Qaranlıq • Barana •Basarkeçər • Cəlaloğlu • Qızıl Qoç • Qəmərli • Qafan• Düzkənd • Ellər • Ərtik • Əştərək • Böyük Qarakilsə • Talin • Zəngibasar • Vedi • Karvansaray • Qarakilsə • Keşişkənd • Kəvər • Soylan • Gorus • Çəmbərək • Meğri • Şəmşəddin • Sərdarabad • Üçkilsə |
| Mahallar | Ağbaba mahalı • Loru mahalı • Abaran mahalı • Dərəçiçək mahalı • Göyçə mahalı • Şörəyel mahalı • Qaraqoyunlu mahalı• Qırxbulaq mahalı • Karbi mahalı • Pəmbək mahalı • Talin mahalı • Zəngibasar mahalı • Vedibasar mahalı • Zəngəzur mahalı • Dərələyəz mahalı • Sərdarabad mahalı |
