Bəhaullah

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bəhaullah – hazırda dünya dinlərindən biri olan Bəhai dininin banisidir. "Bəhaullah" ərəb dilində (بهاء الله‎,) "Allahın Nuru, Cəlalı, Şərəfi, İzzəti" mənasını bildirir.

Həyatının ilkin dövrləri[redaktə]

Bəhaullahın əsl adı Mirzə Hüseyn Əlidir. O, 1817-ci il noyabrın 12-də (hicri 1233,məhərrəm ayının 2-si) Tehranın ən adlı-sanlı, varlı ailələrinin birində dünyaya göz açmışdı. Onun atası şah sarayının vəziri idi. Uşaqlıqda Hüseyn Əli var-dövlət, rahatçılıq, sərvət içində böyüyürdü. Atasının ölkənin müxtəlif yerlərində zəngin mülkləri var idi. O dövrün zadəgan ailələrindən olan başqa iranlı gənclər kimi Bəhaullah İslamın əsaslarını, İran ədəbiyyatını və poeziyasını, həmçinin xəttatlığı dərindən mənimsəmək üçün hər hansı məktəb və mədrəsə təhsili görməmişdi. Seyyid Bab (İrandakı babilər hərəkatının yaranmasına səbəb olan, Seyyid Əli Muhəmməd Allahın Elçisi və müsəlmanların gözlədiyi Mehdi olduğunu elan etmiş və minlərlə ardıcılı olmuşdur) kimi, Bəhaullah da müəllimlərindən öyrənmədiyi və kitablardan oxumadığı qeyri-adi biliyə sahib idi. Onun biliyinin dərinliyi və genişliyi, güclü məntiqi adamları heyran edirdi. Bir dəfə yeddi yaşında ikən sarayda mülkiyyət mübahisələrində atasını əvəz etmiş və işi udmuşdu.

Qeyri-adi qabiliyyəti onda hədsiz qürur yaratmırdı. Əksinə, o sadə, şən, xeyirxah və mehriban uşaq kimi böyüyürdü. Onun tələbləri çox sadə idi. O, təbiəti, quşları, ağacları, çiçəkləri, heyvanları sevir, sarayda deyil, şəhərdən kənarda, təbiətin qoynunda yaşamağa üstünlük verirdi. Valideynlərinin ona verdiyi pulları əyləncələrə deyil, yoxsullara və ehtiyacı olanlara xərcləyirdi. Dövrünün adət-ənənəsinə uyğun olaraq Hüseyn Əli çox erkən evlənmişdi. Onun ömür yoldaşı da çox varlı ailədən olmasına baxmayaraq, sadə tələblərə malik idi. Onlar bir yerdə ömür sürür və ağır həyat şəraitinə sahib insanların vəziyyətini yaxşılaşdırmaq naminə birgə çalışırdılar. Onların evlərini qapısı həmişə yeməyə, sığınacağa və köməyə ehtiyacı olanların üzünə açıq idi. Onları "yoxsulların valideyni" adlandırırdılar. Atası vəfat edəndə Bəhaullaha sarayda onun vəzifəsini tutmaq təklif edilir, lakin O bundan imtina edir.

Seyyid Babın Təliminə iman gətirməsi[redaktə]

Seyyid Bab öz Missiyasını bəyan edəndən 3 ay sonra, yəni 1844-cü ilin yayında Molla Hüseyn (Seyyid Babın ilk ardıcılı) Tehrana Seyyid Babın müraciətindən ibarət yazı gətirir və nəzarət edir ki, bu bağlama Bəhaullahın əlinə keçsin. Bəhaullah müraciəti oxuyub Seyyid Baba iman gətirir (Onun Mehdilik iddiası və yeni epoxanın Elçisi olmasına) və Onun ən fəal ardıcılı olur. O vaxt Onun iyirmi yeddi yaşı vardı. Bəhaullah Seyyid Bab ilə heç vaxt şəxsən görüşməmişdi, lakin Onunla daim məktubla əlaqə saxlayır, təlimini bütün qəlbi ilə müdafiə edir və onu yaymağa çalışırdı. Nəticədə O, maraqları mənsub olduğu zümrənin maraqlarına zidd gələn və hələ az tanınmış hərəkatın sıralarına qoşulur.

Seyyid Bab həbsxanada olarkən Bəhaullah Onun təqib olunan tərəfdarlarına hər cür köməklik göstərirdi. O özü iki dəfə həbs edilir, hətta bir dəfə həmfikirlərini zərbə altından çıxarmaqdan ötrü fanatik kütlənin qəzəbini öz üzərinə yönəldir. Dəfələrlə döyülməsinə və daşlanmasına baxmayaq, Bəhaullah qorxmadan, yorulmadan babiləri müdafiə edir, yeri gələndə onlara yardım göstərir və dəyərli məsləhətlər verirdi. Seyyid Bab vaxtının bitdiyini hiss edən kimi Öz möhürünü, Yazılarını və qələmini Bəhaullaha göndərir. Məhz Bəhaullahın göstərişi ilə Seyyid Babın cəsədinin qalıqları Təbrizdən Tehrana gətirilir və etibarlı yerdə gizlədilir.

Tehranın Siyah-Çal həbsaxnasında məhbusluq və ilk dəfə İlahi Vəhyin qəbulu[redaktə]

Seyyid Babın ardıcıllarından öz Ağalarının edamına dözə bilməyən kiçik bir qrup babi şaha sui-qəsd planlaşdırır. Bunu Bəhaullahla da bölüşürlər. O, açıq şəkildə bu fikirdən dönmələrini tələb edir və onların razılığını alır. Lakin Onun yanından ayrıldıqdan sonra yenə öz fikirlərinə qayıdırlar. Şaha sui-qəsd olunur, lakin o çox yüngül yaralanır. Şaha sui-qəsd edilən vaxt Bəhaullah böyük vəzirin qonağı idi. Ona baş çəkməyə gələn dostları həyəcan yatana kimi gizlənməyi məsləhət görürlər. Lakin Bəhaullah bu təklifdən imtina edir. Bunun əvəzinə onu tutub zindana salmaq əmrini almış hərbi hissənin yerləşdiyi yerə gedir. Hərbi hissədə Onun üst paltarını soyundurub, əllərinə və ayaqlarına qandal vururlar. Sonra ayaqyalın, başıaçıq, günortanın qızmar günəşi altında Onu Tehran həbsxanasına aparırlar. Küçə boyu toplanmış adamlar Onu təhqir edir, üstünə daş atırdılar. Nümayişə çatıb, Ona daş atmaq istəyən qoca qarıya imkan yaratmaq üçün Bəhaullah keşikçi dəstəsindən addımları zəiflətməyi xahiş edir: "Bu qoca qadını məyus etməyin. Ona savab saydığı işi görməkdə mane olmayın." Bəhaullahın salındığı Siyah-Çal həbsxanası əvvəlcə şəhərin ictimai hamamlarından birinin su anbarı kimi inşa edilmişdi. Onu qatı qaranlıq dəhliz ilə aparıb nərdivanla dəlikdən quyuya salırlar. Düşdüyü yer qaranlıq, nəm və hər cür həşərat və gəmircilərlə dolu idi. Yüz əlli adam, tamamilə çılpaq halda, yataqsız, nəm yerdə sıxlaşıb oturmuşdular. Bunların böyük əksəriyyəti qatillər, oğru və quldurlar idi. İçərisində Bəhaullah olmaqla babilərdən ibarət dəstənin üzvləri isə divara zəncirlənmişdilər. Bəhaullahın ayaqlarına kündə keçirilmiş, çiyinlərindən ağır zəncir asılmışdı; O, nə ayağa qalxa, nə də uzana bilirdi. Bu zəncirlər onu dəhşətli şəkildə əzdiyi üçün izləri ömrünün sonununa qədər bədənində qalmışdı. Məhbuslara üç gün nə yemək, nə də su verirlər. Nəhayət dördüncü gün yemək verilir, lakin onun zəhərli olduğu aşkar olur. Bəhaullahın ali zümrə içərisində böyük hörməti və nüfuzu olduğu üçün hakim dairələr onu edam etməyə cəsarət etmirlər. Keşikçilər hər gün babilərdən kimisə ya işgəncəyə, ya da edama aparırdılar. Hər dəfə növbəti adam edama aparılanda o, Bəhaullaha müraciət edib ondan xeyir-dua alır, sonra böyük şadyanalıq və fərəhlə ölümün görüşünə tələsirdi. Bəhaullah bacardığı qədər məhbusları sakitləşdirər və onlara təskinlik verərdi. Siyah-Çal həbsxanasında Bəhaullah onun gəlişini (zühurunu) Seyyid Babın öncədən xəbər verdiyi "Allahın zahir edəcəyi Kəs" olduğunu izah edən möcüzəli hadisənin şahidi olur. İlk dəfə məhz burada Bəhaullah Vəhy hadisəsi ilə üzləşir. Sonralar Bəhaullah bu hadisəni belə xatırlayırdı:

"Ta" torpağında (Tehranda) həbsxanada olduğumuz zaman daimi əziyyətlər və dəhşətli qoxulardan çox az yatırdıq. Arabir yuxuya gedəndə hiss edirdik ki, başımızın üstündən sinəmizə nəsə axır. Sanki uca bir dağın zirvəsindən böyük bir şəlalə yerə tökülürdü. Bu səbəbdən elə bil bütün əzalarım od tutub yanırdı. O anlarda dilimizdə elə sözlər səslənirdi ki, heç kəsin onları eşitməyə qüdrəti çatmazdı"1. Bu epizod haqqında Bəhaullah həyatının son dövrlərinə aid edilən şaha ünvanlanmış məktubunda yazmışdır: "Ey şah! Mən bəndələrdən biri idim və Öz yatağımda yatmışdım. Birdən Sübhanın nəsimləri Mənim üzərimə əsdi və Mənə bütün şeylərin elmini öyrətdi. Bu, Mənim tərəfimdən deyil, yox, Qüdrətli və hər şeyi Bilən Kəs tərəfindəndir. O, Mənə yerlə göy arasında Öz nidamı ucaltmağı əmr etdi. Bunun nəticəsində Mənim başıma elə işlər gəldi ki, ariflər onları görüb göz yaşı tökdülər." 2

“Əzab-əziyyət içərisində Mən başımın üstündə Məni çağıran ən ecazkar, ən şirin səsi eşitdim. Üzümü çevirərkən Mən Hurini – Rəbbimin adının zikrinin təcəssümünü qarşımda havadan asılı gördüm. O, ruhən o qədər şad idi ki, onun siması Allahın razılığı ilə şölələnirdi və Onun yanaqları Mərhəmət Sahibinin nuru ilə parlayırdı. Yerlə Göy arasında o, insanların qəlbinə və ağlına sahib olacaq çağırışı qaldırırdı. O, həm Mənim batinimə, həm də zahirimə Mənim ruhumu və Allahın şərəfli bəndələrinin ruhlarını sevindirən xəbərlər gətirirdi. Barmağı ilə Mənim başıma işarə edərək o, yer üzərində və samada olan hər şeyə işarə edərək deyirdi: “Allaha and olsun! Bu, aləmlərin Məhbubudur, lakin Siz hələ də dərk etmirsiniz. Bu sizin aranızda Allahın Camalıdır və daxilinizdə Onun hökmranlığının gücüdür, kaş başa düşə bilsəydiniz. Bu, Vəhy səltənətində və xilqət aləmində olanlar üçün Allahın Sirri və Onun Xəzinəsi, Allahın Əmri və Onun Cəlalıdır, əgər dərk edənlərdən olasınız.”


Bəhaullahı həbsxanaya salmış şəxslər onun şaha sui-qəsddə əli olduğunu sübut edən dəlillər tapa bilmirlər. Şah sarayındakı rus səfiri də öz nüfuzundan istifadə edərək Bəhaullahın azad edilməsinə çalışır və ona Rusiyada yaşamaq üçün sığınacaq təklif edir. Bir müddət tərəddüd etdikdən sonra şah Bəhaullahın həbsdən azad edilməsinə razı olur. Beləliklə, 1852-ci ilin dekabrında Bəhaullahın dəhşətli Siyah-Çal qalasındakı məhbusluğu sona yetir. Lakin məhz bu yeraltı "zülmətə bürünmüş, üfunət verən, soyuqdan və rütubətdən donmuş" məhbəsdə Ona Allahdan vəhy gəlmişdir.

Bəhaullah bütün var-dövlətindən məhrum edilir və bir ay ərzində ailəsi ilə birlikdə İranı tərk etmək əmrini alır. Şəxsi əşyaları əlindən alınmış və uzaq səfərə hazırlıq görməyə imkan tapmamış Bəhaullah yola çıxmaq məcburiyyətində qalır. Həmin il qış qarlı və şaxtalı keçirdi. Səfərə çıxanda Bəhaullahın ömür yoldaşı Nəvvab xanım hamiləliyin yeddinci ayında idi. Siyah-Çal həbsxanasından sonra Bəhaullah özü də xəstələnmiş və zəif düşmüşdü. Bağdada səfər üç ay çəkir. Səfər qarlı-boranlı dağlardan keçirdi. Dağların qoynuna dolanan yollar dar, sürüşkən və təhlükəli idi. Ailə gecəni dar sığınacaqlarda keçirir, bütün vaxtı ərzaq çatışmazlığından və yuxusuzluqdan əziyyət çəkirdi. Uşaqlara yemək almaqdan ötrü Nəvvab xanım paltarlarının gümüş düymələrini satmağa məcbur olur.

İraqda sürgündə[redaktə]

Bəhaullah 1853-cü il aprelin 8-də əldən düşmüş və xəstə halda Bağdada çatır. Bir çoxları onun yolun ağırlığına tab gətirəcəyinə və ya mənzil başına gəlib çatdıqdan sonra sağ qalacağına ümid etmirdilər. Lakin bir müddət sonra o özünə gəlir. Bəhaullah İraqda on il yaşayır. Tezliklə, onun nüfuzu İraqda başsız qalmış, ümidini itirmiş və düşgün düşmüş babi icmasında hiss olunmağa başlayır. Bununla belə, onun artan təsirinin doğma qardaşında yaratdığı qısqanclığın babilər arasında fikir ayrılığına və münaqişəyə səbəb olacağından ehtiyat edən Bəhaullah Bağdadı tərk etmək məcburiyyətində qalır. Bağdada gəlişindən bir il sonra o bir gecə şəhərdən gedir. Sonrakı iki ili O, Kürdüstan dağlarında zahid kimi yaşayır. Məğrur və döyüşkən xalq kimi tanınan kürdlər iranlılara qarşı xüsusi düşmənlikləri ilə seçilirdilər. Tərki-dünyalığına baxmayaraq, Bəhaullah çox az vaxtda özünün xeyirxahlığı və hikməti ilə onların arasında şöhrət qazanır. Diyarın alim adamları onunla görüşməyə can atır; O, təkcə tanınmış şəxslərin deyil, sadə insanların da sevimlisi olur. Tezliklə, Kürdüstan dağlarında yaşayan müdrik və müqəddəs şəxsin şöhrəti haqqındakı söhbətlər uzaq Bağdada çatır. Bəhaullahın ailəsi qeyri-adi zahid haqqında eşidən kimi onun kim olduğunu başa düşürlər və onun arxasınca qayıtmaq xahişi ilə çapar göndərirlər. Bəhaullah xahişi qəbul edir və səfərinin ikinci ilinin (19 mart 1856-ci il) tamamında Bağdada qayıdır. Bəhaullahın olmadığı dövr ərzində babi icmasında vəziyyət pisliyə doğru dəyişmişdi. Növbəti yeddi ili o, babilərin tərbiyəsinə və onlara təliminin əsaslarını öyrətməyə sərf edir. Öyüd-nəsihətləri və öz şəxsi nümunəsi vasitəsi ilə o, babi icmasında dəyişikliklərə nail olur. Bununla da o, hərəkatın möhkəmliyini və onun təmizliyini təmin etmək qabiliyyəti olan yeganə adam olduğunu sübut edir. Bağdad şəhəri o zaman babiləri möhkəm xarakterli, həqiqi həyat motivlərinə malik insanlar kimi yadda saxlamışdır. Bəhaullah və onun ardıcılları sadə və asketik həyat sürürdü. Onların maddi imkanları məhdud, lakin həyatları sevinclə dolu idi. Bəhaullaha dağlarda baş çəkən kürd mistikləri və din xadimləri indi də Bağdadda onun yanına gəlməyə başlamışdılar. Bəzi yerli din xadimləri də maraqlanaraq onunla görüşməyə can atır, mistiklər, şairlər, hökumət məmurları, şahzadələr onunla tanış olmağa cəhd edirdilər. Onlardan bir çoxları Onun ardıcıllarına çevrilirlər.

Xəstələr və əzabkeşlər onun yanına gəlir, ədalət axtaranlar qapısı qarşısında toplaşırdılar. Onlar arasında müsəlmanlarla yanaşı xristian və yəhudilər də var idi. Bağdad şəhərində Allah ayələri Bəhaullahın qələmindən axıb süzülürdü. Onun əsas ilahiyyət əsəri olan "Kitabi-İqan" iki gün və iki gecə ərzində yazılmışdı. Bağdadda o, həcmcə kicik, lakin çox cəlbedici ruhani dərslik olan "Kəliməti-Məknunə" ni, həmçinin sufi mistiklərinə cavab kimi "Yeddi vadi və dörd vadi" mistik əsərini yazmışdır. Bəhaullahın artmaqda olan təsirinə qısqanan Bağdad müsəlmanlarının bir qrup lideri İran şahının razılığı ilə onu gözdən salmağa çalışırlar. Onlar ondan hamının təsdiq edəcəyi möcüzəni göstərməyi tələb edirlər. Bəhaullah onların arzuladığı istənilən möcüzəni göstərməyə hazır olduğunu bildirir. Lakin üləmalar öz aralarında razılığa gələ bilmədikləri üçün Bəhaullahın çağırışı cavabsız qalır. Bəhaullahın artan nüfuzundan qorxuya düşən İranın Bağdaddakı konsulu onun şəhərdən uzaqlaşdırılması üçün cəhdlər göstərməyə başlayır. O, öz məqsədinə çatır. Bəhaullaha heyran olmuş və onun sürgün edilməsi göstərişinə məhəl qoymayan Bağdadın qubernatoru, altıncı dəfə tərəddüddən sonra göstərişə tabe olaraq Bəhaullaha Osmanlı imperatorunun onun İstanbula köçürülməsi əmrini elan edir. Bəhaullahın köçürülməsi xəbəri Bağdadda əhalinin hiddətinə səbəb olur. Onun yola düşməsi xəbərindən kədərlənib ağlayan yüzlərcə insan evinin ətrafına toplaşırlar. Nəhayət bura o qədər insan yığılır ki, Bəhaullah çayın o biri sahilindəki bağa köçməyə məcbur olur. Öz ardıcıllarını ruhlandıraraq və onlara ilham verərək o, orada on iki gün qalır. Bəhaullah öz Missiyası haqqında heç vaxt heç kimə heç nə deməsə də, onun məhz Seyyid Babın öncədən xəbər verdiyi Kəs olduğunu bəziləri əvvəllər də intuitiv olaraq hiss etmişdilər. Yalnız burada, Rizvan bağında o, öz ardıcılları qarşısında rəsmi şəkildə bəyan edir ki, məhz O, "Allahın aşkarlayacağı Kəs", İlahi Zühur, Allahın bəşəriyyətə göndərdiyi Elçidir. Bu xəbər onların böyük kədərini sevincə çevirir. Bəhaullahın bütün Dinlərin Vəd etdiyi Kəs olması, onun gətirdiyi Dinin bütün bəşəriyyət üçün qabaqcadan təyin edilməsi və Yeni Günün tarix üfüqündə ucalacağının elan edilməsi on iki gün ərzində, yəni 1863-cü il aprelin 21-dən mayın 2-ə kimi davam edir. Bu günlər tarixə hər il bəhailərin ən müqəddəs və əhəmiyyətli bayram kimi qeyd etdikləri Rizvan bayramı adı ilə daxil olmuşdur. Bəhailər bu bayramın birinci, üçüncü və doqquzuncu günlərini qeyd edirlər. Qurani-Kərimdə Bəhaullahın İlahi Zühuruna dair çoxlu sayda müjdə ayələr vardır. Lakin aşağıdakı ayə daha çox heyranedicidir. "Yer öz Rəbbinin nuru ilə işıqlanacaq, kitab qoyulacaq, peyğəmbərlər və şahidlər gətiriləcək, onlar arasında ədalətlə hökm olunacaq və onlara haqsızlıq edilməyəcəkdir!"[1].

Rizvan bağındakı bəyanat[redaktə]

Aparılan uzun danışıqlardan sonra İran hökumətinin xahişi ilə Türkiyə dövləti Bəhaullahın Bağdaddan İstanbula sürgün edilməsi barəsində fərman verdi. Bu xəbər onun davamçılarını bərk həyəcanlandırdı və onlar qəmgin halda öz sevimli müəllimlərinin evinə tərəf axışmağa başladılar. Türkiyənin hakim dairələri Bəhaullaha hökumət qonağı kimi İstanbula köçməyi təklif edirdi. Təklifin nəzakətli ədasına baxmayaraq aydın idi ki, bu dəvəti qəbul etməmək olmazdı.

Buna görə də Bəhaullah ailəsi ilə birlikdə şəhərdən kənarda yerləşən Nəcib Paşanın bağına köçür və burada səfər üçün hazırlanan karvanı on iki gün gözləyirlər.

Bu on iki günün (1863-cü il aprelin 21-dən mayın 2-dək, yəni Babın bəyanından 19 il keçdikdən sonra) birinci günü Bəhaullah bir neçə tərəfdarlarını xoş xəbərlə sevindirdi ki, Babın və bütün Peyğəmbərlərin əvvəlcədən xəbər verdikləri Şəxs məhz Odur, yəni Allahın Seçdiyidir, Onun Elçisidir. Bu unudulmaz bəyanın edildiyi bağ Bəhaullahın ardıcılları arasında "Rizvan" bağı kimi şöhrətlənmişdir. Orada keçirilən on iki gün hər il "Rizvan Bayramı" kimi bayram edilir.

İstanbula sürgün[redaktə]

Bəhaullahın İstanbula səfəri təntənəli yürüşə bənzəyirdi. Onun keçdiyi şəhər və kəndlərin hakimiyyət nümayəndələri onu ehtiramla qarşılayırdılar. İstanbuldakı İran səfiri öz hökümətindən əhalini Bəhaullaha qarşı qaldırmaq göstərişini alır. Səfir Bəhaullahı İslam qanunlarına hörmət qoymayan və Osmanlı imperiyasını məhv etməyə çalışan şəxs kimi qələmə verməyə çalışır. Bəhaullah artıq dörd ay idi ki İstanbulda yaşayırdı. Bu zaman İran və Osmanlı hökmdarları onun növbəti sürgünü haqqında razılığa gəlirlər. O, dərhal Ədirnəyə köçmək əmrini alır.

Ədirnəyə sürgün[redaktə]

Sürgün olunduğu torpaqlar

Dekabr ayı idi. Qış hətta yaşlı adamların yadına gəlmədiyi şaxtalı şəraitdə keçirdi. Bəhaullah və yol yoldaşları kifayət qədər azuqə ehtiyatı götürmədən səfərə çıxmaq məcburiyyətində qalırlar. Onlar yağışın və küləyin altında yeldöyən açıq yerlərdən keçərək gedirdilər. Səfər on iki gün çəkir, onlar bəzən gecələr də yol gedərək tamamilə əldən düşmüş halda Ədirnəyə çatırlar. Ədirnədə Bəhaullah beş il yaşayır. Ona qarşı heç bir ittihamnamə irəli sürülmədiyi halda, o, bu dəfə Osmanlı sultanının məhbusu vəziyyətində idi. Ədirnədə Bəhai dini Bəhaullahın qardaşı Mirzə Yəhya və Seyid Məhəmməd adlı bir nəfərin təqsiri üzündən ciddi daxili böhran keçirir. Mirzə Yəhya hələ Bağdad və İstanbulda ikən Bəhaullahı gözü götürmürdü. Paxıllıq hissi onu içindən elə yandırırdı ki, o, Bəhaullahın yeməyinə zəhər qatmaqla onu öldürmək qərarına gəlir. Zəhər Bəhaullaha güclü iztirablar gətirir. Bu sui-qəsdin təsirini o, həyatının son günlərinə kimi hiss edir. Ədirnədə olarkən Bəhaullah hökmdarlara, bütün dünya hökumətlərinin başçılarına və din rəhbərlərinə öz Missiyasının formal izahını verməklə müraciət edir. Ədirnədə və sonralar Əkkada o, Avropa hökmdarlarına məktub yazaraq, onları Yeni Dini tanımağa çağırmışdır. O, onlara həmçinin aralarındakı çəkişmələrə son qoymağı, tərki-silah olmağı və öz xalqlarının qayğısına qalmağı məsləhət bilmişdir. Bəhaullah ingilis kraliçası Viktoriyaya ünvanlanmış məktubunda yazırdı: "Allah bütün dünyanı sağaltmaqdan ötrü ali vasitə və güclü alət hazırlamışdır, bu bütün xalqların bir ümümdünya Əmrində İttifaqı, bir ümumi Dindir. Bacarıqlı, Qüdrətli və İlhamverici Loğmanın vasitəçiliyi olmadan ona çatmaq mümkün deyildir"3. Deyilənə görə kraliça Viktoriya müraciəti oxuduqdan sonra bu sözləri demişdir: "Əgər bu doğrudan da Allahdandırsa, yaşayacaqdır. Yox, əgər Allahdan deyilsə, ondan elə bir ziyan dəyməz". Bəhaullaha Tehran həbsxanası Siyah-Çalda əyan olmuş, lakin haqqında 10 il heç kimə deyilmədiyi Missiyasının məqsədi 1863-cü ildə Bağdad yaxınlığındakı Rizvan bağında açıq şəkildə elan edilmişdir. İndi, yəni 1868-ci ildə bu dünya hökmdarlarının hamısına və hər birinə ayrılıqda çatdırılırdı. Bəhaullahın məktubunu III Napaleon, İngiltərə kraliçası Viktoriya, rus çarı II Aleksandr, Prusiya hökmdarı I Vilhelm, Avstriya Hökmdarı Frans-İosif, Papa IX Piy, Türkiyə sultanı Əbdül Əziz və İran şahı Nəsirəddin alırlar. Məhz Ədirnə dövründə Bəhai Dininin ardıcılları arasında "Allahu-Əbha" (Allah nurlulardan Nurludur) salamlama adəti yaranır və Bəhaullaha iman gətirənlər özlərini "bəhai" adlandırmağa başlayırlar. Dinin bu mərhələsində İran və İraqdakı bəhailərin təqiblərə məruz qalmasına və kütləvi şəkildə məhv edilməsinə baxmayaraq, hərəkat genişlənməkdə davam edirdi. Bəzi bəhailər Bəhaullahı görmək ümidi ilə İran və İraqdan Ədirnəyə səfərlər edirdilər. Osmanlı dövlətinin Ədirnədəki nümayəndəsinin Bəhaullaha ehtiramla yanaşması bu şəhərdəki İran konsulunu qıcıqlandırırdı. Konsul, həmçinin Mirzə Yəhya və Seyid Məhəmməd Bəhaullahın növbəti sürgününə çalışırdılar. Onlar İstanbula yalan məlumatlar göndərir, Bəhaullahın Osmanlı imperiyasını məhv etmək istəyində olduğunu iddia edirdilər. Bəhaullaha böyük hörmətlə yanaşan Ədirnə qubernatoru bir neçə dəfə yazılı şəkildə bu ittihamları rədd edir. Lakin mərkəzi hökumət son nəticədə onun sürgün edilməsi haqqında göstəriş verir. Bir səhər Bəhaullahın evini əsgərlər mühasirəyə alırlar. Şəhər sakinləri, müsəlmanlar və xristianlar göstərişi eşitməkdən ötrü küçələrə çıxırlar. Bir neçə ölkənin konsulu öz havadarlığını təklif edirlər, lakin Bəhaullah onların köməyini qəbul etmir.

Əkkaya sürgün[redaktə]

Bəhaullahın Əkkada saxlanıldığı həbsxana

Əsgərlərin müşayəti ilə sürgün edilənlər Ədirnədən Qallipola gətirilirlər. Onlar nə aparıldıqları yer, nə də özlərinin gələcək taleləri haqqında heç nə bilmirdilər. Qallipolda Bəhaullah və ardıcıllarının çox hissəsi, o cümlədən Mirzə Yəhyanın bir neçə ardıcılı Əkka şəhərində məhbəsə, Mirzə Yəhyanın isə Bəhaullahın dörd ardıcılı ilə Kipr adasına sürgünə göndərildiyi elan edilir. Qallipoldan yola düşmək ərəfəsində Bəhaullah dostlarına qarşıdakı yolun çox çətin, hətta əvvəlkilərdən də qat-qat ağır olacağını xəbərdarlıq edir. O, həmçinin deyir ki, bu yolu qət etmək üçün kim özündə kifayət qədər güc hiss etmirsə, qoy onu indidən tərk etsin, çünki sonra geriyə çəkilmək gec olacaqdır. Lakin heç kim onu tərk etmir. Əkka şəhəri Osmanlı imperiyasının ucqarında məhbəs kimi istifadə olunan yer idi. Bura ölkənin hər yerindən ən qəddar caniləri sürgün edirdilər. Əkkanın suyu və havası çirkli, ərazisi isə yoluxucu xəstəliklər və zərərli həşaratlarla dolu idi. Əkka haqqında deyirdilər ki, bu şəhərin havası o qədər üfunətlidir ki, quş üstündən uçanda yerə ölü düşür. Əkkaya dəniz yolu məhrumiyyətlərlə dolu idi. Əkkaya 31 avqust 1868-ci ildə çatan məhbuslar bəhailərin dinsiz və qədar cinayətkar olması xəbərini eşidib qəzəblənmiş yerli əhali ilə üzləşirlər. Küçələrə çıxmış insanlar onları daşa basaraq, nalayiq sözlərlə təhqir edir və üstlərinə tüpürürdülər. Şəhər məscidinin qarşısında Bəhaullah və onun yoldaşlarının ömürlük sürgünə məhkum edilməsi haqqında sultanın əmri oxunur. Əmrdə yerli əhaliyə onlarla hər hansı bir formada əlaqə saxlamaq qadağan edilirdi. Əkkada məhbəs rejimi çox ağır idi. Bəhailərə öz aralarında və xarici aləmlə ünsiyyət saxlamağa icazə verilmirdi. Bəhaullah çirkli, yağış və küləyin içəri dolduğu pəncərəsiz kamerada yerləşdirilir, qalanlarını isə qonşu kameralara salırlar. Birinci gecə onlara nə yemək, nə də su verilir. İki nəfərdən başqa məhbusların hamısı malyariya və dizenteriyaya tutulur, üç nəfər isə xəstəlikdən ölür. İran və başqa ölkələrin bəhailəri Bəhaullahın təzə sürgün yerindən, onun, ümumiyyətlə, sağ qalmasından və ya həlak olmasından xəbərsiz idilər. Bəhaullah haqqında xəbərlər onlara çatanda bir çoxları Əkkaya yollanırlar. İlk vaxtlar onlar şəhərə girə bilmirdilər və Bəhaullahı həbsxana pəncərəsində bir an da olsa görmək ümidi ilə saatlarla qala divarlarının bayırında dururdular. Bəziləri özləri ilə dibçəklərdə bitki gətirirdilər. Səhradan keçərkən özlərinə suyu qıymayıb bitkiləri suvarırdılar. Əkka şəhərinin ətrafında bu bitkilərdən ibarət bağlar salınırdı. Əkka həbsxanasında Bəhaullahın ikinci oğlu Mirzə Mehdi həlak olur. O, həbsxananın damından yıxılaraq, zədədən ölür. Son nəfəsində atasından xahişi o olur ki, onun ölümü Bəhaullahı görmək həsrətində olanların əziyyətinin əvəzi kimi qəbul edilsin. Bir neçə aydan sonra həbsxananın kameraları türk hərbi hissələrinin yerləşdirilməsi üçün lazım olur. Məhbuslar oradan çıxarılıb şəhər evlərinin birində yerləşdirilirlər. Onlar burada da darısqal şəraitdə yaşamağa məcbur olurlar. Öncə Bağdad, İstanbul, Ədirnədə baş verənlər tədricən Əkkada da baş verir; həbsxananın rəisi, şəhərin hakim dairələri, sadə şəhərlilər və digər sürgünə məhkum olunmuşlar Bəhaullahın təqsirsizliyini və onun müstəsna şəxsiyyət olmasını dərk edirlər. Ailənin təsərrüfat qayğılarını Öz üzərinə götürmüş Bəhaullahıın böyük oğlu Əbdül-Bəha Abbas şəhərlilərin ehtiram və məhəbbətini qazanır. Həbsxananın rəisi öz oğlunu Bəhaullahın yanına göndərir və düşünür ki, bu onun təlim-tərbiyəsi üçün faydalı olar. Bəhaullahı görməyə gəlmiş qubernator ona hansısa xidməti göstərmək arzusunda olduğunu söyləyir. Cavabında Bəhaullah şəhərin su kəmərini bərpa etməyi ondan xahiş edir. Bəhaullahın Əkkada məhbusluğunun doqquzuncu ili sultanın sürgün rejimi haqqında göstərişi əslində həbsxana və şəhər rəhbərliyi tərəfindən tamamilə unudulur. Əbdül-Bəha Abbas atası üçün şəhər kənarında böyük olmayan, lakin rahat bir evi kirayə edir. On il ərzində nə bir ağac, nə bir ot görməyən təbiət aşiqi olan Bəhaullah oraya köçür. İki il sonra Əbdül-Bəha Bəhcidə ev alır və Bəhaullahın yerdəki həyatının son on üç ili burada keçir.

Bəhaullahın Əkkadakı Məqamı

Əbdül-Bəha Abbas bütün cari işləri öz üzərinə götürdüyü üçün Bəhaullah büsbütün öz yazılarına qapılır. O, nadir hallarda şəxsən kiminləsə görüşürdü, lakin onun təsiri hər yerdə hiss olunurdu. Əyalətin hakim dairələri onun hakimiyyətinə və nüfuzuna qibtə ilə yanaşırdılar. Kembric universitetinin tanınmış şərqşünas alimi professor E.Q.Braun Bəhcidə beş gün olmuş və Bəhaullah ilə görüşü haqqında aşağıdakı xatirələrini yazmışdır: "Küncdə, divara yaxın qoyulmuş divanda qəribə ahıl adam oturmuşdu. Mənim gözlərim qarşısında dayanmış O Kəsin üzünü mən heç zaman unuda bilmərəm, hərçənd ki, Onu təsvir etmək gücünə də qadir deyiləm. Bu bəsirətli gözlər sanki insanın qəlbini oxuyurdu; Onun hündür alnı qüvvət və hakimiyyət nuru saçırdı. Kimin qarşısında olduğumu soruşmağa artıq ehtiyac yox idi. Kralların qibtə etdikləri, imperatorların nahaq yerə içlərini çəkdikləri, belə məhəbbət və ehtiram mərkəzinə çevrilmiş Kəs qarşısında mən baş əydim. Mülayim, ləyaqətlə ifa edilmiş səs məni oturmağa dəvət edərək, bunun ardınca dedi: "Allaha şükr olsun ki, sən gəldin! Sən məhbusu və sürgün olunmuşu görməyə gəldin... Dünyaya firavanlıq və xalqlara xoşbəxtlikdən başqa Biz heç nə arzulamırıq; bununla belə Bizi ədavət qızışdırıcıları və ağılları qarışdıranlar sayıb, qandala və sürgünə layiq görürlər... Əgər bütün millətlər bir din ətrafında birləşərsə və bəşər oğulları bir-birinə qardaş olarsa, insanlar arasında bir-birinə bağlılıq və birlik yolları möhkəmlənərsə, dini və irqi ayrı-seçkilik ləğv edilərsə, burada zərərli nə var ki?... Onsuz da bu baş verəcəkdir: mənasız çəkişmələr və viranedici müharibələr keçmişdə qalacaqdır və böyük Sülh bərqərar olacaqdır... Avropada sizə lazım olan bu deyilmi? İsa Məsih məgər bunu demirdimi?... Axı Biz görürük, sizin hökmdarlar bəşəriyyətə xoşbəxtlik gətirə biləcək sərvətlərini insan nəslini məhv edəcək vasitələrin yaradılmasına səxavətlə sərf edirlər... Bu çəkişmələr və qırğınlar, bu ixtilaflar kəsiləcəkdir və bütün insanlar bir böyük ailə olacaqlar... İnsanlar təkcə öz vətənlərini sevməklə deyil, bütün dünyanı sevməklə fəxr etməlidirlər " Həyatının son illərində Bəhaullah dörd dəfə Hayfa şəhərində olmuş və Kərmil dağının ətəklərində öz çadırını qurmuşdur. O, Əbdül-Bəhaya Seyyid Babın məzarını yerləşdirməkdən ötrü qayalı yamacda yer göstərmişdir. Bu gün həmin yamacda ağaclar çiçək açır, yaşıl otlar boy atır, kiparislərin kölgəli sırası Seyyid Bab və onun gənc dostunun dəfn olunduğu ağ mərmərdən tikilmiş binanı əhatə edir. Bəhaullah 40 il məhbəs və sürgün həyatını yaşadıqdan sonra 29 mart 1892-ci ildə Öz dünyasını dəyişir. İyirmi dörd il əvvəl məhbusların gəlişini xəbərdarlıq edən Əkkanın kilsə zəngləri indi onun getdiyini car çəkirdi. Çoxlu insan Bəhaullahın Bəhcidəki evinə gələrək acı-acı ağlayırdı. Yeddi gün ərzində şəhərin tanınmış adamları və başçıları təşrif buyuraraq, öz son ehtiramlarını verirdilər. Sultana aşağıdakı məzmunda teleqram göndərilir: "Bəhanın günəşi qürub etdi!"

Bəhaullahın peyğəmbərliyi[redaktə]

Bəhaullah İran şahına məktubunda yazır:

"Ey şah! Mən də başqaları kimi adicə insan idim və Öz yatağımda mürgüləyirdim: Şəfaətli Allahın küləyi Məni bürüdü və Mənə lazım olan bilikləri bəxş etdi. Bunlar Məndən deyil, Qüdrətlilər Qüdrətlisi, Müdriklər Müdriki olan Kəsdəndir.

O, Mənə yerlə göy arasında səsimi yüksəltməyi əmr etdi və bu səbəbdən qismətim elə oldu ki, anlayanlar göz yaşları axıtdı. Mən adamların öyrəndikləri adi bilikləri öyrənməmişəm. Məktəbə də getməmişəm. Mənim yaşadığım şəhərin adamlarından soruşsan əmin olacaqsan ki, Mən yalan danışan adamlardan deyiləm. Mən Qüdrətli və Şərafətli Allahın İradəsi ilə titrəyən bir yarpağam: şiddətlə əsən külək zamanı yarpaq yerində qala bilərmi? And olsun bütün adların və sifətlərin Sahibinə ki, yox! Əksinə, O onları istədiyi kimi hərəkətə gətirir. Çünki Əbədinin hüzurunda varlığa bənzəməyən bütün şeylər fanidir. Onun qətiyyətli fərmanı qulağıma çatdı və Məni Onun adını insanlar arasında şöhrətləndirmək üçün oyatdı. Həqiqətən, Mən də bütün başqaları kimi Onun hökmü qarşısında duran bir adam idim; Məni sənin Mərhəmətli və Mehriban Rəbbinin İradəsinin Əli dəyişdirdi. Kim olursa-olsun cəsarət edib özündən elə bir söz deyə bilərmi ki, buna görə böyükdən tutmuş kiçiyədək bütün adamlar onu təqiblərə məruz qoysunlar. Yox! Əbədi sirləri Mənə açan Allaha and olsun ki, bunu yalnız o kəs deyə bilər ki, Qüdrətli və Qadir Allah ona kömək etsin".[2]


İsa peyğəmbər şagirdlərinin ayağlarını yuduğu kimi Bəhaullah da bəzən öz ardıcıllarına yemək hazırlayır və digər xırda-para işlər görürdü. O, Allah bəndələrinin nökəri idi və bu xidməti ilə fəxr edirdi. Lazım gələndə quru döşəmə üstündə yatmaqla kifayətlənər, bəzən ancaq su və çörəklə dolanar, özünün dediyi kimi "İlahi qida" ilə, başqa sözlə desək, aclıqla keçinərdi.

Allah onu insan surətində Onun Dili və Onun Qələmi olmaq üçün seçmişdir. O, müqayisə edilməz çətinlikləri və məhrumiyyətləri öz istəyi ilə qəbul etməmişdi. Bəhaullah buyurur: "Əgər Allahın Kəlamını höccələyən başqa bir adam tapılsaydı Biz Özümüzü adamların danlaq, məsxərə və böhtan hədəfinə çevirməzdik". (Bəhaullah. İşraqat Lövhü). Lakin İlahi Çağırış aydın və israrlı olduğundan o, itaət etdi.

Allahın İradəsi onun iradəsi, Allahın Şərafəti onun şərafəti oldu. O, sevinc və itaətkarlıqla buyururdu:

"Allahın yolunda Mənim başıma nələr gəlirsə, bu, Mənim qəlbimin arzusudur və Mənim ürəyimin istəyidir. Allah yolunda ən şiddətli zəhər — şəfaverici içkidir, Onun adı naminə əzablara düçar olmaq — ən böyük həzzdir".[3]


Bəhaullah bəzi hallarda bilavasitə Allahın adından danışardı. Bu ifadələrdə Onun insani şəxsiyyəti tamamilə yox olurdu. Onun vasitəsilə Allah Öz yaratdığı bəndələrinə müraciət edir və öz məhəbbətini aşkarlayır, onları xeyirxahlıq yoluna yönəldir, Öz İradəsini onlara bildirir, onlardan məhəbbət, sədaqət və xidmət gözləyərək, onları istiqamətləndirmək üçün Öz tövsiyyə və qanunlarını göndərirdi.

Bəhaullahın Yazılarında onun deyim tərzi tez-tez dəyişir: bəzən o, sadə insan kimi danışır, sonra isə yazısını kəsmədən Allahın Özü kimi buyurur. Hətta sadə adam olduğu halda belə Bəhaullah Allahın Elçisi kimi, İlahi İradəyə kamil sədaqətin canlı təcəssümü kimi danışır. Onun bütün həyatı Müqəddəs Ruhla ilhama gətirilir. Buna görə də onun həyatının və Təliminin insani və İlahi başlanğıcları arasında kəskin sədd çəkmək olmaz.

Allah-təala ona buyurur:

'De: Mənim surətim — Allahın surətidir, Mənim gözəlliyim — Onun Gözəlliyidir. Mənim mahiyyətimdə Allahın Mahiyyətindən başqa heç nə yoxdur, Onun Özü Məndədir, Mənim hərəkətim də Onun hərəkətidir, Mənim sakitliyim Allahın Sakitliyidir, Mənim qələmim Qüdrətli və Şərafətli Allahın Qələmidir. De: Mənim qəlbimdə həqiqətdən başqa heç nə yoxdur və Məndə Allahdan başqa heç bir kəs görünmür. (Heykəl surəsi)

Mənbə[redaktə]

  • Bəhaullah. Qurdun oğluna məktub. Bakı,2003.
  • Bahà'u'llah. Gleanings from the Writings of Bahà'u'llah.
  • Wilmette, III.: Baha'i Publishing Trust.1976, p.254.
  • C.E.Esslemont "Bəhaullah və yeni era"
  • Azər Cəfərov "Bəhai Dini" Bakı-2005

İstinadlar[redaktə]

  1. Zumər surəsi, 69
  2. Bəhaullah. Sultan Lövhu: Sitat Şövqi Əfəndinin "Vəd Olunmuş gün gələcəkdir" kitabından götürülmüşdür. s.71.
  3. Bəhaullah. Qurd oğluna Risaləsi, s.31.

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]