Buxarlanma

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Buxarlanma

Buxarlanmamaddənin maye və bərk haldan qaz halına keçməsi prosesi, bitkinin transpirasiyası, heyvanat aləminin tərləməsi, onların tənəffüsü, həmçinin torpaq səthindən buxarlanma nəticəsində rütubətin atmosferə keçməsi.

Adətən buxarlanma dedikdə suyun buxara çevrilməsi başa düşülür. Temperatur yüksəldikcə buxarlanma artır. Torpaq səthindən suyun buxarlanması meteoroloji şəraitdən, torpağın nəmliyindən, mexaniki tərkibindən, bitki örtüyünün sıxlığından asılıdır.

Buxarlanmadan aqrotexniki üsulların hazırlanmasında, suvarma vaxtı və normasının təyin edilməsində, kənd təsərrüfatı bitkiləri çeşidlərinin quraqlığa davamlığına görə rayonlaşdırılmasında istifadə olunur. [1]Torpaq və su səthindən buxarlanmaya meteoroloji şərtlər təsir edir. Bitki¬lərin rütubətliyə olan tələbi müəyyən üsullar ilə təyin edilir. Bunun üçün ayrı-ayrı k/t-ı bitkilərinin buxarlandırma qabiliyyəti, torpağın rütubətliyi, yağıntıların miqdarı, buxarlanma qabiliyyəti kimi əsas şərtlər nəzərə alınır.

Buxarlanma qabiliyyəti su səthindən mümkün olan buxarlanmaya deyilir. Bu¬xarlanma qabiliyyəti səhra və düzənlik yerlərdə çox olur.

Azərbaycanda ən çox buxarlanma Kür-Araz ovalığında və Naxçıvan MR ərazisində müşahidə olunur. Dağlarda yüksəkliklərdən asılı olaraq buxarlanma qa¬biliyyəti azalır. Ən çox buxarlanma yay fəslinə düşür.

Məlumdur ki, buxarlanmanın miqdarı ərazinin iqlim xüsusiyyətini əks etdirməklə yanaşı bitkilərin vegetasiya dövründə suya olan tələbini müəyyən edən amillərdən biridir. Mümkün buxarlanma nəinki təsərrüfat əhəmiyyəti olan iqlim-suvarma normasını müəyyən etdirilməsində, eyni zamanda ərazinin landşaft xüsusiyyətinin təhlili və iqlim təsnifatında rol oynayır.

Hidrometeorologiya elminin yüksək inkişafı ilə əlaqədar olaraq mümükün buxarlanma miqdarını nəzəri yolla hesablamağa başlamışlar. Bu məqsədlə bizim respublikamızın şəraiti üçün (Ə.M.Şıxlinskinin tədqiqatına görə) E.K.Davıdovun düsturu vasitəsilə hesablamaq olar.

İstinadlar[redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Həmçinin bax[redaktə]