Hovard Fillips Lavkraft

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Howard Fillips Lavkraft
Hovard Fillips Lavkraft.jpg
Doğum tarixi 20 avqust 1890(1890-08-20)
Doğum yeri Providens
Vəfatı 15 mart 1937 (46 yaşında)
Vəfat yeri Providens
Janr Mistika, fentezi və dəhşət ədəbiyyatı

Hovard Fillips Lavkraft (ing. Howard Phillips Lovecraft, 20 avqust 1890, Providens, Rod-Aylend, ABŞ15 mart 1937 Providens, Rod-Aylend, ABŞ) - Amerika yazıçısı, şair və jurnalist. Mistika, dəhşət və fentezi janrlarında yazaraq, onları orijinal stildə uyğunlaşdırmışdir. Ktulhu miflərinin banisidir. Robert Hovardla bərabər fentezi janrının əsasını qoyanlardan biri sayilır. Lavkraftın sağlığında onun yaradıcılığı böyük popularlıqla istifadə olunmurdu, amma vəfatından sonra onlar bizim cadaşmız olan kütləvi mədəniyyətin formalaşmasına güclü təsir göstərdi. Onun yaradıcılığı o gədər unkikaldir ki, Lavkraft əsərləri xüsusi "lavkraft dəhşətləri" adlanan podjanra ayrılırlar

Həyatı[redaktə]

Lavkraft Providenstə doğulub (ABŞ, Rod-Aylend ştatı). O ticarət agenti Uilfid Skott Lavkraft və Sara Syüzan Fillips Lavrkraftarın ailəsində yegənə uşaq idi. Məlumdir ki, onun əcdadları Massaçusets görfəzi koloniyası vaxtından Amerikada yaşayirdılar (1630). Hovardın üç yaşı olanda, Uilfridi psixiatiyiya xəstəxanasına qoymustular, orada o beş il müddətində ölənə qədər qaldı (19 iyun 1898 il).

Lavkraft anası, iki xalası və babası (Uippl Ban Byuren Fillips) tərəfindən tərbiyə olunmuşdur. Hovard vunderkind idi - hələ iki yaşında ikən şeirləri əzbər oxuyurdu, altı yaşinda isə özü artıq şeirlər yazırdi. Ştatın ən böyük qiraətxanasın sahibi olan babasının sayəsində, o klassik ədəbiyatla tanış oldu. Klassika ilə yanaşı o gotik proza və "min bir gecə" ərəb nağilları ilə maraqlanırdı . 6-8 yaşında ikən Lavkraft günümüzə qədər gəlib catmamış bir-necə hekəyə yazmıştı. 14 yaşinda ikən Lavkraft öz birinci ciddi yaradıcılığı olan "Mağaradaki vəhşi heyvan " əsərini yazır. Uşaq vaxtı Lavkraft tez-tez həstələnirdi və məktəbə ancaq səkkiz yaşında getmişdir, amma onu bir ildən sonra oradan götürmüştilər. O çoxlu mütaliyə edirdi və eyni zamanda kimiyanı örqəniridi, 1899 ildən başlayaraq ("Elmi qazet"də) bir neçə əsər yazmışdi (onları hektoqrafta kiçik tirajla çap edib çoxaldmıştı). Dörd ildən sonra o yenidən məktəbə qayıtdı. Uippl Van Buren Fillips 1904 ildə vəfat edti, bundan sonra onun ailəsi çox yoxsullaştı və həmin küçədə nisbətən kiçik evə köçməyə məcbur oldu. Başqa yerə köçmək Hovardı çox kədərləndirdi və o hətta intihar etmək haqqında beyninə fikir gətirirdi. 1908-ci ildə ona baş vermiş əsəbi kəskinlik üzündən məktəbi bitirmədi və buna qörə çox utanırdı. Lavkraft hələ uşaq ikən fantastika yazırdı ("Mağaradaki vəhşi heyvan " (1905), "Əlkimiyaçı" (1908)), lakin sonralar ona poeziya və esseni üstün tudtu. Bu "qeri-ciddi" janra o ancaq 1917 ildə "Daqon" və sonra "Məqbərə" hekəyaləri ilə qayıtdı. 1923 ildə "Əsrarəngiz hekayələr " (Weird Tales) jurnalıda işiq üzü görmüş "Daqon" onun birinci nəşr olunmuş yaradıçılığı idi. Eyni zamanda Lavkraft birinci, nəticədə XX ərisin ən iri həcimli olmuş, yazışmasına başladı . Onun müxbiləri arasıda Forrest Akkerman, Rober Blox və Robert Hovard var idi. Hovardın ansı Sara, uzun sürən isteriyadan sonra depressiyaya qapıldı və ərinin öldüyü müalicəxanaya düşdü, və 21 may 1921 ildə orada vəfat etdi. O özünün son günlərinə qədər oğluna məktub yazırdı. 1919-1923 illərdə Lavkraft fəal surətdə yazırdı, həmin illərdə o 40-dan artıq, o cümlədən şərikli müəllifliklə, hekayə yaratmışdi. Sonralar həvəskar jurnalistlərin iclasında Hovard Lavkraft ukrain-yəhudi mənşəli və özundən yeddi yaş özündən böyük olan Sonya Grinə rast gəlmişdi. Onlar 1924 ildə evlənib Bruklinə (Nyu-York) köçtülər. Sakit providenstən sonra Nyu-York həyatı Lavkraftın hoşuna gəlmədi. Onun "O" hekəyasi çox cəhətdən avtobioqrafik idi. Bir neçə ildən sonra ər-arvadla ayrıldılar, buna baxmayaraq boşanmanı rəsmiləşdilər. Lavkraft öz doğma şəhərinə qayıtdı. Uğursuz kəbinə qörə bəzi bioqraflar onun aseksual olduğunu güman edirdilər, amma Grin onu, əksinə olaraq, "yaxşı məşuq" adlandırırdı . Providensə qayidaraq Lavkraft 1933 ilin özünə qədər, Braun-strit 10 ünvanlı, "viktorian dövrünündən qalma böyük taxta evdə" yaşayırdı. (bu ünvan "Çarlz Dekster Vardın qəziyəsi" povestində doktor Uilletin ünvani idi). Bu dövrdə o praktik olaraq özünün, jurnallarda çap olunmuş (əsasən "Əsrarəngiz hekayələr"də), bütün qısa hekəyələrini, həmdə çoxlu böyük ("Çarlz Dekster Vardın qəziyəsi" və "Ağılsızlıq sıra dağları" kimi) işləri yazmısdı. Yazıçılıq uğurlarına baxmayaraq, Lavrkraftın həmişə ehtiyac içində olmuşdu. Onu yenə, ancaq artiq kiçik, evə köçmişdi. Robert Hovadrın intiharı ona güclü təsir təsir etmışdi. 1936 ildə yazıcıda, ac qalmağın nəticəsi olan, bağırsaq xərçənqi aşkar edtilər. Hovarrd Fillips Lavkraft 15 mart 1937 ildə Preovidenstə (ABŞ, ştat Rod-Aylend) vəfat edib.

Əlavə linklər[redaktə]

Lavkraftın Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş hekayələri